مقاله مقایسه جوعاطفی خانواده کودکان بیش فعال و عادی

word قابل ویرایش
15 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

مقایسه جوعاطفی خانواده کودکان بیش فعال و عادی
هدف : از پژوهش حاضر مقایسه جوعاطفی خانواده کودکان بیش فعال و عادی بود.
روش : این پژوهش از نوع پس رویدادی بود. جامعه آماری این پژوهش در برگیرنده کلیه کودکان بیش فعال ٢١-٧ سال بود که در سال ١٣٨٩ تحت پوشش بخش اعصاب و روان بیمارستان روزبه قرار داشتند و همچنین کلیه کودکان عادی که از نظر سن و جنس با آنان مشابه بودند. ۵۴ کودک بیش فعال و ۵۴ کودک عادی به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند. به منظور جمع آوری داده ها از پرسشنامه موس و موس استفاده شد. داده های بدست آمده با استفاده از آزمون آماری تحلیل واریانس چند متغیری (AVONAM) تحلیل شد.
یافته ها: نتایج این پژوهش نشان داد که در بین ۶ مؤلفه جوعاطفی خانواده فقط مؤلفه ابرازگری بین دو گروه بیش فعال و عادی تفاوت معنادار وجود دارد (٠.۵٠< p ). همچنین در مورد اثرات تعاملی وضعیت (بیش فعال و عادی) و جنسیت در جوعاطفی خانواده ، تنها تفاوت در مؤلفه تعارض معنادار بود(٠.۵٠< p ). اما اثر جنسیت به تنهایی معنی دار نبود، به عبارت دیگر بین مؤلفه های جو عاطفی خانواده در دو گروه از دختران و پسران بیش فعال تفاوت معنی داری مشاهده نشد.
واژه های کلیدی
جو عاطفی خانواده ، بیش فعال ، عادی
١ دانش آموخته ی کارشناسی ارشد روان شناسی عمومی E-mail: mtaghaza@yahoo.com
٢ استادیار روان شناسی، گروه روان شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن ، رودهن ، ایران .
٣ استادیار روان شناسی، گروه روان شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن ، رودهن ، ایران .

مقدمه
دنیای شادمانه کودک سرشار از تحرک و نشاط است و بازی نمونه بارز آن است . اصولأ یکی از نشانه های سلامت کودک وجود تحرک و بازی است . اما پر تحرکی این مرز فطری و طبیعی راشکسته و به عنوان یکی از ناهنجاریهای روانی مطرح است . یکی از شایع ترین اختلالات دوران کودکی، (Attention Defcit Hyperactivity Disorder) است . به دلیل اینکه کودکان ADHD دارای مشکلات تحرکی، بی توجهی و تحصیلی هستند، برخورد والدین با آنان خشن است ، حتی گاه آنان را کتک زده و به شدت تحقیر میکنند. اطرافیان با تنبیه کودک تلاش می کنند تا توجه و رفتار او را کنترل کنند و روی یک موضوع خاص متمرکز سازند، اما این امر نه تنها مؤثر واقع نمیشود، بلکه کودک را خسته و نگران میسازد و او را برای مقابله با خواسته های اطرافیان ، بیش از پیش تحریک میکند. بنابراین نه فقط اختلال کودک تخفیف نمییابد، بلکه لجبازی و نافرمانی او نیز شروع میشود (کاراحمدی، طبائیان ، افخمی عقدا،١٣٨۶).
کاستی توجه و یا اختلال بیش فعالی (ADHD) یکی از متداولترین اختلالات رفتاری کودکانه است که تقریبا % ۵ کودکان سنین مدرسه را در سرتاسر جهان دربرمی گیرد. طبق راهنمای آماری و تشخیصی اختلالات ذهنی، چاپ چهارم تجدید نظر شده (DSM-IV-TR)، کاستی توجه و یا اختلال بیش فعالی (ADHD) مشخصه اش علائم نامناسب عدم توجه ، بیش فعالی و یا تکانشی که شروع آن در سن هفت سالگی میباشد و در دو زمینه برای مثال مدرسه و خانه عملکردناقص دارد (کونوفال ،لسندروکس ،کورتس ،٢٠١٠).
از آنجا که ما شاهد دورانی هستیم که در آن مطالعات و فعالیتهای گسترده ای در باره کودکان و نوجوانان انجام میشود و نگرانیهایی که تا کنون عملأ در باره نارسایی های کودکان وجود دارد، موجب شده است تا اختلال های رفتاری کودکان مورد توجه بیشتری قرار گیرد. از جمله اختلالاتی که مورد توجه و بررسی قرار گرفته است اختلالی است که معمولأ نخستین بار در دوره شیر خوارگی، کودکی یا نوجوانی تشخیص داده میشود. یکی از این اختلالات اختلال کاستی توجه و بیش فعالی است . اختلال کمبود توجه همراه با بیش فعالی (ADHD) معمولأ در فصلنامه علوم رفتاری گزارش شده است . اختلال نقص توجه توأم با بیش فعالی با ضعف نامتناسب رشدی در فراخنای توجه یا خصوصیات بیش فعالی و تکانشگری یا هر دو که با سن تناسب نداشته باشد مشخص میگردد (صدری،١٣٨٢). هوش ور و همکاران (١٣٨٨) معتقدند خانواده ، یک نظام اجتماعی است که اختلال در هر یک از اعضاء آن ، کل نظام را مختل میکند و این نظام مختل شده به نوبه خود اختلالات مربوط به اعضاء را تشدید کرده و مشکلات جدیدی ایجاد میکند، به راحتی میتوان تصور کرد که وجوه رفتاری متعدد اختلالی پایدار چون ADHD، میتواند به افسردگی مادران ، اضطراب و احساس محدود شدن نقش والدینی، احساس عدم لیاقت در امر تربیت فرزند، وابستگی ضعیف عاطفی بین کودک و والد ، روابط منفیتر این کودکان با خواهران و برادرانشان ، بالا رفتن سطح تنش در خانواده ، بالاتر بودن میزان طلاق و از هم گسیختگی روابط خانوادگی در خانواده های کودکان ADHD منجر شود. از طرفی تأثیر ADHD، برروی خانواده ها نیز کاملأ بارز و مشخص است . والدین کودکان مبتلا به ADHD سطوح بالاتری از فشارهای روانی مربوط به فرزندپروری را تجربه میکنند و احساس عدم کفایت دارند. در این افراد تعارضات زناشویی افزایش یافته و سطوح افسردگی در مادران بالا است . تعاملات کودک والد به خصوص در دوران نوجوانی در این خانواده ها به طور مشخص منفیتر و خصمانه تر از سایر خانواده ها میباشد. مادران کودکان مبتلا به ADHD کمتر به سوالات آنها پاسخ میگویند و پاداشهایی که به رفتارهای قابل قبول و مطلوب کودک میدهند کم است (محرری، شهریور، تهرانی دوست ، ١٣٨٨). تنش والدگری تحت تأثیر عوامل وشرایط متفاوتی قرار دارد. ازجمله عوامل و شرایط مرتبط با آن میتوان ویژگیهای کودک ، متغیرهای فراخانوادگی، واکنشهای والدین و کودک و یکسری ویژگیهای متفاوت والدین از جمله ذهنیت ها، بیماریهای روانی و از هم گسیختگی را نام برد. همچنین تحقیقات نشان داده اند که وضعیت سلامت جسمی و روانی والدین ، وضعیت اقتصادی، تعداد فرزندان خانواده ، اشتغال والدین ، ثبات و کیفیت زناشویی ، وجود حمایت خانوادگی و باورهای ذهنی والدین میتواند نقش مهمی در ایجاد تنش داشته باشد. یکی از عوامل مرتبط با ویژگیهای درونی خانواده که میتواند سبب تنش والدین گردد مشکلات رفتاری عاطفی کودکان است . به طوری که پژوهشها نشان می دهند شدت اختلال رفتاری کودک ، ویژگی مهم موقعیت تنش زا محسوب میشود که یکی از شایعترین اختلالات ADHD است . تحقیقات نشان داده که تنش والدگری با آشفتگی های رفتاری و شدت ADHD ارتباط دارد (یوسفی، سلطانی فر، تیموری،١٣٨٨).
خانواده های کودکان بیش فعال فشارهای والدینی بیشتری را تجربه میکنند و حس صلاحیت و شایستگی کمتری دارند، مصرف الکل در والدین افزایش یافته و تماسهای خانواده این کودکان کاهش مییابد. همچنین کشمکشهای زناشویی ، جدایی، طلاق و افسردگی والدین بیشتر میشود. به عبارت دیگر در مجموع ، احتمال و جود آسیب شناسی در والدین دارای کودک ADHD بیش از سایر والدین است (آناستاپولوس ،١٩٩٢).
همانگونه که والدین بر افراد خانواده تأثیر میگذارند، فرزندان نیز با ویژگیهای شخصیتی و رشدی و رفتاری خود، تأثیراتی را بر رفتار والدین بر جای میگذارند. اختلال رفتاری از رایجترین مسائل روانشناختی کودکان است که بر کارکردهای روانی و اجتماعی تمامی اعضای خانواده تأثیر گذار است . در این بین مادر به عنوان عضوی از این مجموعه که دارای بیشترین تعامل و نزدیکی با کودک را دارد، میتواند در معرض خطر بیشتر این گونه مشکلات باشد.
پلهام در سال ١٩٩٧ نشان داد که مادران کودکانی که مشکلات رفتاری دارند، احساس موفقیت کمتر، اثربخشی پایین و احساس خشم ، اضطراب و افسردگی بیشتر نسبت به کودکان سالم دارند (جعفری، موسوی، فتحی آشتیانی، خوشابی،١٣٨٩ ). نتایج تحقیقات مختلف در مورد خانواده نشان داده است که ، اعضای خانواده به عنوان یک گروه ، تعاملات پیچیده ای با یکدیگر دارند که احتمال دارد متأثر از محیط کلی خانواده باشد. تا آنجا که عده ای از متخصصان روان شناختی و درمانگران خانواده بر این عقیده اند که بهترین ملاک و معیاری که بر اساس آن میتوان کیفیت اخلاقی، اجتماعی و روانی افراد را مورد ارزیابی و دقت قرار داد، همان شبکه ارتباطی اعضای خانواده و مجموعه قوانین حاکم بر محیط و جوعاطفی خانواده میباشد (ملاشریفی، وخشور، سلیمی زاده ،١٣٨۴).
کودکان مبتلا به ADHD، تأثیر ویرانگری روی خانواده هایشان دارند، علاوه بر مشکل بودن پرورش کودکی که پر جنب و جوش است و نیاز به نظارت زیادتری دارد، کودکان مبتلا به ADHD روشهای زیرکانه دیگری هم دارند که باعث مختل شدن زندگی میشود. مادران معمولأ مسئولیت مراقبت روزانه را بر عهده دارند، به ویژه زمانی که کودکان کم سن وسال تر هستند.
در نتیجه هنگامی که مشکلاتی وجود داشته باشد، مادر بیشترین ناراحتی و ناکامی را احساس میکند. در سالهای آغازین ، پیش از اینکه کودکان کم سن وسال مبتلا به ADHD، به خوبی تشخیص داده شوند، این ناکامی اغلب منجر به تعارض و تضاد بین زن وشوهرها میشود (رونالد. جی، ترجمه صدرالسادات و همکاران ،١٣٨١).
درنظریه سیستمی خانواده رفتار هر فرد وابسته به کل سیستم و رفتار سایر اعضاء و عناصر توصیف شده است . در نتیجه مشکلات رفتاری فرد نیز ناشی از تعامل عناصری است که در خانواده یا محیط های دیگر اجتماعی در حالت تعادل قرار دارند، لذا فرایندهای درونی انسان ها پدیده هایی کاملأ درونی نبوده و متأثر از از عوامل بیرونی است که بر یکدیگر تأثیر متقابل دارند و سیستمی که بیش از همه بر رفتار فرد اثر دارد خانواده است که هم رفتارهای سازشی و بهنجار و هم رفتارهای نابهنجار افراد را شکل میدهد (ثنائی، امینی، ١٣٧٩).
ارتباط بین والدین و کودکان مبتلا به ADHD نسبت به ارتباط والد و کودک در خانواده هایی که کودکان مبتلا به ADHD ندارند با تعارضات بیشتری همراه است و بطور قابل ملاحظه ای این ارتباط ، استرس زاتر است (وهمیر، اسکاچت ،بارکلی،٢٠١٠).
والدین و معلمان اغلب از ستیزه جویی، دعوا، نافرمانی و تخاصم کودکان بیش فعال شکایت دارند. تحقیقاتی که درباره رابطه این کودکان با همسالانشان به عمل آمده است نشان میدهد که کودک بیش فعال بیش از حد پرتحرک و پرخاشگر است و کودکان عادی نظر مساعدی نسبت به او ندارند (کینگ و یانگ ، ١٩٨١ ).
در نظریه سازو کار برانگیختگی ادعا میشود که اختلال نارسایی توجه . بیش فعالی ناشی از نابهنجاریها در سازوکارهای برانگیختگی مغز در افراد دارای این اختلال است و الگوی کارکردهای هماهنگ ساز بر این باور است که نارسایی توجه در این اختلال ، نارسایی ثانویه ای است که از ضعف در بازداری رفتاری با خود تنظیمی ناشی میشود (علیزاده ،١٣٨٣).
شیوع ADHD در DSM-IV-TR در سن مدرسه % ٧-٣ نیز گزارش شده است . بستگان مبتلایان به ADHD ریسک بالاتری برای ابتلا به ADHD دارند. شیوع ADHD در پسرها بیش از دخترها است و در نسبتهای ٢ به ١ و ٩ به ١ گزارش شده است (سادوک، ٢٠٠٣، ص ٣٧١).
برآوردها درباره میزان شیوع بیش فعالی غالبا ، بین ۵ تا ١٠ در صد کودکان سن مدرسه را در بر میگیرد (لامبرت و سندوال ،١٩٨٠).
در پژوهشی سطوح تنش والدین و عوامل مؤثر بر آن در مادران کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی و نقص توجه و مادران کودکان بهنجار مورد مقایسه قرار گرفت . نتایج این تحقیق نشان داد که ADHD کودکان باعث تنش والدگری در مادران این کودکان شده است . والدین کودکان مبتلا به اختلال ADHD تنش بیشتری در مقایسه با گروه شاهد متحمل میشوند و
%٨٩ والدین کودکان مبتلا به اختلال ADHD از تنش بیشتری رنج میبرند و ۶۴% آنان از رفتار کودکان خود احساس آرامش ندارند (یوسفی، سلطانی فر، تیموری، ١٣٨٨).
امریکنر و همکاران او رابطه بین سلامت روانی با تعاملات ادراک شده خانواده را بررسی کردند. نتایج پژوهش آنها نشان داد خانواده هایی که از انسجام یا همبستگی بیشتر، ارتباط بهتر بین اعضای خانواده با پدر و مادر و رضایت بیش تر از وضعیت خانواده برخوردارند ، اعضایشان از میزان سرسختی بالاتری برخوردارهستند (شریفی، عریضی، نامداری، ١٣٨۴).
تحقیقات بارکلی١٩٩٢ و آناستاپولوس ١٩٩٢نشان میدهند که ارتباط مادران نوجوان
ADHD با فرزندانشان ، منفیتر از مادران دیگر است و به هنگام بروز اختلاف ، خشمگین تر میشوند. مادران این نوجوانان اغلب خود رأی و مستبد و گرایش کمتری به حل مسئله نشان میدهند. بدین ترتیب الگوی تعامل خاص این والدین ایجاد رابطه و حل تعارض را مشکل تر میسازد (کاراحمدی، طبائیان ، افخمی، ١٣٨۶). بر اساس یافته های جانستون ، رینولدز، فریمن و گلر که اسنادهای رفتار کودکان را در والدین کودکان دارای ADHD و بدون مشکل مقایسه کردند، والدین کودکان دارای ADHD نسبت به والدین کودکان بدون مشکل ، رفتارهای کودکان خود را ثابت ، تغییرناپذیر و غیرقابل کنترل میدانسته و کمتر خود را مسئول رفتار کودک میدانستند (جانستون ،رینولدز، فریمن ، گلر، ١٩٩٨).
بر طبق مطالعه بک و دیگران نشان داد ه شده است که مادرانی که پسران آن ها درجه ی بیشتری از فزون کنشی داشتند، به طور مشخص تنش بیشتری را در مقایسه با مادران کودکانی که به طور مزمن یا درجه کمتری از فزون کنشی دارند، تجربه میکنند (بک ،١٩٩٠).
داپال مشاهده نمود که کودکان ADHD در سنین پیش دبستانی سطوح بالاتری از عدم اطاعت پذیری را در بسیاری از موقعیت های ارتباطی میان کودک و والد نشان میدهند (داپال ،١٩٩١).
در مطالعه ای با عنوان الگوهای بین واکنش والدین کودکان ADHD مشخص گردید که مادران کودکان مبتلا به ADHD باربیشتری تحمل نموده و پاداش کمتری به کودکان خود میدهند، واکنش آن ها نسبت به مادران گروه شاهد کمتر است (جانستون ،١٩٩۶).
بررسی همه گیر شناسی اختلالات رفتاری ایذایی و کمبود توجه در دانش آموزان دبستانی شهر گناباد نشان داد که %١٧ دانش آموزان این شهر دارای اختلال بیش فعالی هستند که از بین این دو اختلال ، اختلال بیش فعالی، کمبود توجه با %٩ بالاترین میزان را دارا بوده است و به طور کلی میزان شیوع در پسران بیش از دختران بوده است (توکل زاده ، ١٣٧۵).
در رابطه با بررسی میزان بیش فعالی در بین دانش آموزان دبستانهای شهر تهران یافته ها نشان میدهد که شیوع اختلال بیش فعالی در پسران بیش از دختران است . این اختلال در بین اولین فرزند پسر خانواده شایعتر است . همچنین بین اختلال بیش فعالی و سن رابطه مثبت وجود دارد (مجتهد صالح ،١٣٧٠). با توجه به میزان شیوع این اختلال به نظر میرسد، مطالعه اثرات بیش فعالی بر جوعاطفی خانواده ، اهمیت زیادی دارد.
تحقیقات نشان میدهد که تأثیرات اجتماعی والدین و کودکان بیش فعال ماهیتأ دوجانبه است و به طور کلی ماهیت رابطه والدین وکودک به میزان قابل توجهی پیچیده تر از آن است که اساسأ بتوان تصور کرد (گودرزی،١٣۶٩).
با این وجود برای کمک به آنها و درمان این اختلال و جلوگیری از حاد شدن مشکل ، اجرای تحقیقات و پژوهشهای دانشگاهی در این زمینه جهت شناسایی اختلال و بررسی شیوع آن گامی مهم و مؤثر محسوب میشود.
با توجه به مطالب مطرح شده پژوهشگر در صدد است به این سؤال پاسخ دهد که آیا بین جوعاطفی خانواده کودکان بیش فعال و عادی تفاوت وجود دارد.
روش
جامعه ،نمونه و روش نمونه گیری
روش پژوهش حاضر علی – مقایسه ای از نوع پس رویدادی است و در آن جوعاطفی خانواده دو گروه از کودکان بیش فعال و عادی مورد مقایسه قرار گرفته است . جامعه مورد مطالعه این تحقیق شامل کلیه کودکان بیش فعال ١٢-٧ سال بود که در سال ١٣٨٩ تحت پوشش بخش اعصاب و روان بیمارستان روزبه قرار گرفته اند و جامعه کودکان عادی شامل دانش آموزان منطقه ۶ آموزش و پرورش در سال ٨٩ که از نظر سن ، جنس با کودکان بیش فعال همتا شدند.
از آنجایی که نمونه مورد پژوهش را گروه کودکان بیش فعال و عادی مقطع سنی ١٢-٧ سال تشکیل میدادند، بعد از تهیه لیست کودکان بیش فعال مراجعه کننده به بخش اعصاب و روان بیمارستان روزبه از طریق مسئول مربوطه ، تعداد ۴۵ کودک بیش فعال ١٢-٧ سال به روش تصادفی ساده انتخاب شدند که از این تعداد ٣٣ پسر بیش فعال و ١٢ دختر بیش فعال مورد بررسی قرار گرفتند. پس از آن پرسشنامه جوعاطفی خانواده در اختیار والدین آنان قرار گرفت . بعد از تحلیل داده های مربوط به سن و جنس کودکان بیش فعال ، به منظور انتخاب گروه نمونه کودکان عادی، از روش تصادفی چند مرحله ای استفاده شد که در آن ابتدا دو مدرسه یکی دخترانه و دیگری پسرانه ، مقطع سنی ١٢-٧ سال به تصادف از منطقه ۶ آموزش و پرورش انتخاب و سپس در مدرسه پسرانه تعداد ٣٣ نفر کودک عادی و در مقطع تحصیلی مشابه با کودکان بیش فعال انتخاب شده و در مدرسه دخترانه نیز تعداد ١٢دختر عادی و درمقطع تحصیلی مشابه با کودکان بیش فعال دختر انتخاب شدند. قابل ذکر است که دانش آموزان عادی بر اساس متغیرهای سن و جنس با کودکان بیش فعال همتا شدند.
ابزار
پرسشنامه جو عاطفی خانواده (موس و موس )
مقیاس جوخانواده (فرم R) یکی از مجموعه ٩ مقیاس مربوط به جواجتماعی است که در سال ١٩٧۶ توسط رادولف موس و پرنیس موس گسترش پیدا کرد. سه حیطه اساسی بعد رابطه ، بعد رشد شخصی و بعد بقاء نظام خانواده را اندازه گیری میکند. این مقیاس از ٩٠ عبارت و ١٠ خرده مقیاس تشکیل شده است ، که این خرده مقیاسها، ادراک اشخاص را در مورد ویژگیهای اجتماعی- محیطی خانواده هایشان مورد ارزیابی قرار میدهند. که در تحقیق فوق مؤلفه های انسجام ، خود ابرازگری، تعارض ،استقلال ، سازماندهی و کنترل مورد بررسی واقع میشود. پایایی مقیاس پرسشنامه جوعاطفی خانواده به دو روش ضریب آلفای کرونباخ برای هرده خرده مقیاس وروش باز آزمایی به فاصله ١.۵ماه و محاسبه ضریب همبستگی پیرسون برای هر یک ازخرده مقیاسها بدست آمد. آلفای بدست آمده دامنه ای از ٠.۵۶ تا ٠.٧٩ و ضریب همبستگی آن ها دامنه ای از ٠.۶٣ تا ٠.٨٣ را در بر گرفت . روایی آزمون در دوبخش روایی محتوا و روایی تشخیصی مورد بررسی قرار گرفت . در کل این آزمون ، قادر به تشخیص تفاوت بین دو گروه خانواده مشکل دار و خانواده عادی بوده و از روایی تشخیصی لازم برخوردار است (ملاشریفی، وخشور، سلیمی زاده ،١٣٨۴).

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 15 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد