مقاله مکان یابی ساختمان های بلند مسکونی در قزوین با استفاده از فرآیند سلسله مراتبی (AHP)و G.I.S

word قابل ویرایش
18 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
بلند مرتبه سازی برای استفاده ی حداکثر از فضا و منابع محدود به توسعه ی پایدار شهرها کمک میکند، اما عدم توجه به ضوابط و معیارهای لازم برای مکان یابی صحیح این ساختمان ها میتواند باعث بروز مشکلات متعددی در مناطق شهری گردد و ممکن است این امر نگرانیها و یا حتی حوادث ناگواری را به وجود آورد.
بلندمرتبه سازی در کجا و با چه معیارها و مشخصاتی باید انجام گیرد تا عوارض ناشی از ساخت این بناها به حداقل ممکن کاهش یابد؟ این پرسش اساسی است که درباره ی موضوع مطرح میشود؛ ضوابط و معیارهای مکان گزینی بهینه برای بلند مرتبه ها در هر شهر با توجه به شرایط خاص محلی، اولویت های اقتصادی، اجتماعی، محیط طبیعی و وضعیت تاریخی و …. با شهر دیگر متفاوت است . از آن جایی که عوامل کمی و کیفی متعددی در فرآیند مکان یابی تاثیر دارند و هر معیار دارای ارزشی متفاوت در فرآیند مکان یابی است ؛ لذا ضروری است که چارچوبی مناسب برای تلفیق و ترکیب این معیارها وجود داشته باشد. پژوهش حاضر قصد دارد که با شناخت معیارهای موثر بر مکان یابی ساختمان های بلند و اولویت های آن ها، مکان بهینه جهت بلند مرتبه سازی مسکونی در سطح شهر قزوین را با استفاده از فرآیندی علمی مشخص میکند.
در این مقاله از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (A.H.P) به عنوان ابزاری در جهت مشخص کردن وزن معیارها و از سیستم اطلاعات جغرافیایی (G.I.S) به عنوان ابزاری برای تلفیق ، تحلیل و نمایش داده های مکانی با توجه به وزن به دست آمده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، در فرآیند مکان یابی استفاده شد و نشان داد که بلند مرتبه سازی در شهر قزوین بدون توجه به معیارهای اساسی مکان یابی در حال انجام است و مکان های کنونی انتخاب شده برای بلند مرتبه سازی در این شهر تنها برای سود و منفعت مالی و اقتصادی انتخاب شده اند.
کلیدواژه ها:سلسله مراتبی(AHP)-اطلاعات جغرافیایی G.I.S -مکان یابی- ساختمان های بلند مسکونی- قزوین .
١. مقدمه
روند شتابان افزایش جمعیت شهری و در نتیجه رشد سریع شهرنشینی باعث نیازهر چه بیشترتوسعه ی فضایی شهرها شده است . شهرها میتوانند به صورت افقی یا عمودی توسعه یابند و از این طریق فضای لازم را جهت سکونت و فعالیت در اختیار ساکنین خود قرار دهند.گسترش افقی و پراکنده شهرها(UrbanSprawl)باعث از بین رفتن اراضی کشاورزی و سبز اطراف شهرها شده و همچنین فشار اکولوژیکی بر محیط را افزایش میدهد، به علاوه عوارض طبیعی در بسیاری موارد امکان رشد افقی شهر را فراهم نمیآورد. بنابراین امروزه مفهوم شهر فشرده (compactcity)در پاسخ به مسائل فوق مطرح گردیده است .
رشد فشرده شهری مستلزم ساخت در ارتفاع و تغییر الگوی ساخت وساز شهری میباشد. به این ترتیب ساختمان های بلند مرتبه به یکی از نمادها و الزامات کلان شهرهای قرن ٢١تبدیل شده اند.در ساخت ساختمان های بلند، آن چه قبل از هر چیز ضروری مینماید، این که مطالعاتی با در نظر گرفتن مکانی بهینه جهت بلندمرتبه سازی در شهر انجام شود. متاسفانه در سال های اخیرکه شاهد رونق بلندمرتبه سازی درکشورمان هستیم ، کمتر به در نظر گرفتن مکانی مناسب ، به منظور بلند مرتبه سازی توجه میشود. بیتوجهی به این گونه مسائل ، نتایج منفی و زیانباری بیش از اثرات مثبت بلند مرتبه ها به همراه خواهد داشت .چه بسا عدم توجه به مکان گزینی صحیح بلند مرتبه ها موجب نارساهایی گردد و اتفاقی فاجعه آمیز در اثر ایجاد این گونه بناها در مکان های نامناسب رخ دهد.در این مقاله در ابتدا تعریفی از ساختمان بلند ارائه می شود. آن گاه پس ازذکر معیارهای موثر بر مکان یابی ساختمان های بلند باتهیه لایه های اطلاعاتی مربوط به معیارها در G.I.S و رتبه بندی معیارها، به وزن دهی معیارها و رتبه های مربوط به آن ها با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی میپردازیم ، در نهایت به تلفیق لایه های اطلاعاتی براساس وزن به دست آمده برای آن ها در نرم افزار G.I.S میپردازیم .
با توجه به آنچه بیان گردید، در این پژوهش به سوالات زیر پرداخته میشود:
١- چه عوامل و معیارهایی در مکان یابی ساختمان های بلند مرتبه موثر میباشند؟
٢- بر اساس معیارهای بدست آمده ، چه مناطقی در شهر قزوین دارای قابلیت و پتانسیل لازم به منظور بلندمرتبـه سـازی میباشند؟
٢. فرضیات پژوهش
با توجه به سوالات پژوهش ،فرضیات به قرار زیر میباشند:
١- در مکانیابی ساختمان های بلند مرتبه معیار های مختلف اقتصادی، اجتماعی -فرهنگی، زیسـت محیطـی و کالبـدی و … مؤثرند.وزن و اهمیت این معیارها در شهرهای مختلف به تبع شرایط محلی ،اولویت های اقتصادی، اجتماعی، سیاسـی، محیط طبیعی، وضعیت تاریخی و … متفاوت است .
٢- به نظر میرسد در شهر قزوین ساخت و مکان یابی ساختمان های بلند مرتبه به صورت پراکنده و بدون توجـه بـه اصـول مکان یابی این گونه بناها صورت میگیرد. در شهر قزوین مناطق خاصی دارای پتانسیل بلندمرتبـه سـازی هسـتند کـه بـا شناخت معیارهای مؤثر بر مکان یابی ، وزن و اهمیت آن ها با استفاده از فرآیند سلسله مراتبی(AHP)و GIS میتوان این مناطق را شناسایی نمود.
٣. تعریف ساختمان بلندمرتبه
تصور مردم و حتی متخصصین مختلف از ساختمان بلند مرتبه یکسان نیست .این موضوع ریشه درنسبی بودن مفهوم بلند بر اساس شرایط کالبدی و فضایی محیط انسان ساخت بر میگردد. دوشیوه ی اصلی برای تعریف ساختمان های بلند به صورت زیر وجود دارد :
١)تعریف براساس تعیین حد ارتفاع ساختمان ها
٢)تعریف با توجه به ویژگیهای ساختمان و یا مکان استقرار آن در شهر و منطقه
سازمان برنامه و بودجه تعریف ساختمان بلند را به این نحو ارائه داده است :
هر بنایی که ارتفاع آن (فاصله قائم بین تراز کف بالاترین طبقه قابل تصرف تا فراز یا نبش ترین سطح قابل دسترسی برای ماشین های آتش نشانی )از ٢٣متر بیشتر باشد ، ساختمان بلند محسوب میشود.این تعریف بر اساس شیوه ی مطرح شده در بند١میباشد.
با توجه علت متغیر بودن معیارهای تعاریف حاصل از روش ١ در طول زمان ، (برای مثال ارتفاع نردبان های آتش نشانی با پیشرفت تکنولوژی تغییر میکند) این نوع تعاریف قابل قبول به نظر نمیرسند. تعاریف به دست آمده از روش دوم به علت توجه به ویژگیهای منطقه ای و محلی مکان استقرار ساختمان بلند، کاربردیتر و قابل قبول تر هستند. به عنوان نمونه شهرداری تهران ساختمان های بلندتر از ١٠ طبقه را بلند در نظر میگیرد در حالی که شهرداری قزوین ساختمان های بلندتر از ۶طبقه را بلند محسوب میکند. این تفاوت ناشی از ویژگیهای کالبدی و فضایی شهرهاست . در این پژوهش با توجه به مطالب فوق الذکر ساختمان هایی با بیش از ۶طبقه جز ساختمان های بلند مرتبه فرض شده اند.
۴-تعریف مکان یابی و کاربرد G.I.S در مکان یابی
انتخاب مکان مناسب برای یک فعالیت درسطح شهریکی ازتصمیمات پایداری برای انجام یک طرح گسترده است که نیازمند تحقیق درمکان ازدیدگاه های مختلف میباشد ازآنجاکه مکان یابی نیازبه اطلاعات واهمیت زیادی دارد ، حجم بزرگی از اطلاعات جزئی برای معرفی مکان های مختلف بایدجمع آوری ،ترکیب ،تجزیه وتحلیل شوندتاارزیابی صحیحی ازعواملی که ممکن است در انتخاب مکان بهینه تأثیر داشته باشد صورت پذیرد. بنابراین درمقیاس شهر مکان یابی فعالیتی است که قابلیت ها وتواناییهای یک منطقه راازلحاظ وجودزمین مناسب وکافی وارتباط آن با سایرکاربریهای شهربرای انتخاب مکانی مناسب برای کاربری خاص ،موردتجزیه وتحلیل قرارمیدهد.قابلیت هاوتوان های یک مکان باتوجه به این که برای چه مفاهیمی درنظرگرفته شود،متفاوت خواهدبود،بنابراین بسته به نوع کارکردموردنظربایدشاخص هایامعیارهایی با هم تلفیق شوندتاتوان مکان باتوجه به آن ،موردبررسی قرارگیرد.
این شاخص هاومعیارهانسبت به نوع کاربردمتفاوت هستنداما همه ی آن هادرجهت انتخاب مکان مناسب همسومیشوند؛ استفاده ازاین شاخص ها نیازبه داشتن اطلاعات صحیح وکامل ازمکان دارد ودستیابی به این اطلاعات نیازمند تحقیقات گسترده وجامع می باشد.
هدف نهایی این معیارها یافتن محلی است که کمترین آثار سوء را داشته باشد. یکی از مهمترین تواناییهای G.I.S که آن رابه عنوان سیستمی ویژه و انحصاری مجزا میکند، توانایی تلفیق داده ها برای مدل سازی مکان یابی و تعیین تناسب اراضی از طریق ارزش گذاری پهنه ی سرزمین است ؛ زیرا در نتیجه تلفیق و ترکیب معیارها، بهترین نقطه برای استقرار مراکز و مکان بهینه انتخاب میشود. از آن جایی که وزن معیارها با یکدیگر برابر نیستند از فرآیند سلسله مراتبی A.H.P نیز به منظور یافتن اهمیت و وزن هر معیار استفاده میشود.
۵- معیارهای مکان یابی ساختمان های بلند درشهر قزوین به طور کلی پنج عامل اساسی که بیشترین تاثیر را در مکان گزینی بلندمرتبه ها عبارتند از:
۵-١- عامل اقتصادی
۵-٢- عامل کالبدی
۵-٣- عامل جمعیتی
۵-۴- عامل زیست محیطی
هر یک از این عوامل خود شامل معیارهایی هستندکه در ادامه به توضیح هریک از آن ها می پردازیم .
نمودار شماره ١: معیارهای اقتصادی موثر بر مکان یابی ساختمان های بلند مرتبه مسکونی
نمودار شماره ٢: معیارهای کالبدی موثر بر مکانیابی ساختمان های بلند مرتبه مسکونی
نمودار شماره ٣: معیارهای زیست محیطی موثر بر مکانیابی ساختمان های بلند مرتبه مسکونی
نمودار شماره ۴: معیارهای اجتماعی موثر بر مکانیابی ساختمان های بلند مرتبه مسکونی
۶-روش شناسی پژوهش
در این پژوهش به ارائه مدلی برای مکان یابی ساختمان های بلند در شهر قزوین با توجه به معیارهای فوق میپردازیم . بدین منظور ابتدا براساس شبکه اصلی معابر، شهر به ٣٩منطقه تقسیم شد. نقشه شماره ١این مناطق را نشان میدهد این مناطق در واقع گزینه های مورد بررسی برای ساخت بلند مرتبه ها هستند. مدل مفهومی فرآیندو روش شناسی این پژوهش در نمودار شماره ۵نشان داده شده است .
برای ساده سازی فرآیند و همچنین بر اساس محدودیت های داده ای در پایگاه های اطلاعاتی شهر قزوین موارد زیر به عنوان مهمترین معیارهای قابل بررسی مطرح هستند.این معیار ها در واقع حاصل خلاصه سازی و اجرایی سازی معیارهای بیان شده در قسمت قبل میباشد.
نمودار شماره ۵: فرآیند پزوهش –ماخذ: نگارندگان
الف : قیمت زمین در مناطق مختلف
ب : نسبت طول معابر با عرض بیش از ١٢متر به سطح کل منطقه ج : سرانه خدمات محله ای در مناطق مختلف د : تراکم جمعیت در مناطق مختلف ذ: نسبت فاصله از مناطق صنعتی
ز: روند بلندمرتبه سازی در مناطق مختلف
ر: نسبت طول معابری که در جهت باد غالب قرار دارند به سطح کل منطقه ه : نسبت اراضی خالی با مساحت بیش از ۵٠٠متر مربع به سطح مناطق
در اولین اقدام ، ساختار سلسله مراتبی مربوط به مکان یابی ساختمان های بلند را مشخص میکنیم .(نمودار۶) در این نمودار سلسله مراتب سه سطحی شامل : هدف ، معیارها و رتبه ها مشاهده میشود. تبدیل موضوع یا مساله مورد بررسی به یک ساختار سلسله مراتبی مهمترین بخش از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی محسوب میشود. زیرا در این مرحله با تجزیه مسائل مشکل و پیچیده به شکلی ساده که با ذهن و طبیعت بشری مطابقت دارد تبدیل و بیان میشوند. به عبارت دیگر فرآیند تحلیل سلسله مراتبی مسائل پیچیده را تجزیه و آن را در قالب ارتباطات چند سطحی بین اجزاء ساده تر مساله بیان می دارد

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 18 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد