whatsapp call admin

مقاله نقش عوامل مدیریتی و ساختاری در نهادینه کردن فرهنگ ایمنی

word قابل ویرایش
15 صفحه
10700 تومان
107,000 ریال – خرید و دانلود

نقش عوامل مدیریتی و ساختاری در نهادینه کردن فرهنگ ایمنی
چکیده :
امروزه بیماریها و حوادث ناشی از کار به یکی از نگرانیهای اجتماعی جامعه کارگری و دست اندرکاران مسائل بهداشتی و ایمنی محیط کار تبدیل شده است و مهمترین سرمایه سازمانها که نیروی انسانی می باشد را تهدید می نماید.اعمال و رفتارهای ناایمن که ۸۰ درصد حوادث انسانی سازمانها را در بر می گیرد، نشأت گرفته از جو و فرهنگ ایمنی حاکم بر سازمانها می باشد. لذا بایستی در صدد تقویت و افزایش سطح فرهنگ ایمنی که همانا نظام باورها و ارزشهای مشترک یک سازمان نسبت به ایمنی کار است باشیم تا رفتارها ایمن گردد. هدف از نگارش این مقاله بیان نقش عوامل مدیریتی و ساختاری در نهادینه کردن فرهنگ ایمنی است که برگرفته از پژوهشی با همین عنوان در بخشهای تولیدی (بهره برداری) یکی از شرکتهای بزرگ صنعتی مرتبط می باشد. پژوهش انجام گرفته به روش توصیفی از نوع پیمایشی و جامعه آماری آن کلیه سرپرستان و کارشناسان شاغل در بهره برداری شرکت بوده و تعداد نمونه ۱۵۰ نفر تعیین گردید که ضمن بررسی ادبیات و سوابق موضوع در رابطه با تحقیق اطلاعات لازم با استفاده از پرسشنامه مربوط به وضعیت کنونی فرهنگ ایمنی سازمان و نقش عوامل مدیریت وساختاری در نهادینه کردن فرهنگ ایمنی جمعآوری گردید.
با تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده مشخص گردید که ضعف ها و نقایصی در رابطه با فرهنگ ایمنی حاکم بر سازمان از لحاظ مدیریتی و ساختاری مطرح است بطوریکه در تعهد عملی مدیریت (جدی گرفتن ایمنی همانند تولید ، دقت نظر و پیگیری در رفع اشکالات غیر ایمن ، نوع نگرش مدیریت به ایمنی کار ، سرمایه گذاری در راستای ایمنی کار و …) کاستی ها و ضعف هایی مشاهده می گردد و همچنین در نظارت مداوم بر فرآیند ایمنی کار همانند تولید از طرف سرپرستان بخش ها اهتمام کافی صورت نمی پذیرد ضمن آنکه موقعیت مجموعه ایمنی سازمان از لحاظ ساختاری در جایگاه مناسبی قرار ندارد.
با توجه به نتایج بدست آمده از تحقیق ، جهت نهادینه شدن فرهنگ ایمنی میبایست ضمن تدوین نظام نامه جامع ایمنی ، تدوین منشور ایمنی شرکت ، بازبینی و بررسی مداوم دستورالعمل های ایمنی کار ، اثر بخش نمودن آموزشهای ایمنی ، نظام ایمنی از حالت متمرکز خارج و به صورت غیر متمرکز طراحی و اجرا گردد. همچنین شناسائی و ارزیابی مخاطرات ، حمایت عملی مدیریت از ایمنی کار ، حضور مسئولین در بازدیدهای ایمنی کارگاهها و همچنین برگزاری جلسات ایمنی قبل از کار توسط سرپرستان که مشخص گردیده است در ارتقاء و نهادینه شدن فرهنگ ایمنی مؤثر است به صورت پیوسته برگزار گردد پیشنهاد می شود.
کلمات کلیدی: ایمنی ، حادثه ، فرهنگ ایمنی ، عوامل ساختاری ، عوامل مدیریتی

مقدمه
نیروی کار هر کشور، به ویژه کشورهای در حال توسعه بخش پر اهمیتی از سرمایه ملی دانسته شده و از پایه های توسعه اقتصادی و اجتماعی به شمار می روند. بی گمان اقتصادی شکوفا و صنعتی خودکفا بدون داشتن نیروی کار سالم و تندرست امکان پذیر نخواهد بود . از این رو حفاظت از تندرستی نیروی کار و بهسازی محیط کار از اهمیتی شایان توجه برخوردار است . آمار منتشر شده از طرف کشورها و مجامع مختلف بین المللی نشان می دهد در مراکز بزرگ و کوچک صنعتی هر سال میلیونها نفر به علت حوادث ناشی از کار، جانشان را از دست می دهند و یا دچار نقص عضو شده ، بیمار و یا از کارافتاده میگردند و این روند تلخ همچنان ادامه دارد.
پیدایش چنین معضلاتی نیاز شدید و اساسی به فراگیری و رعایت اصول ایمنی و بهداشت کار را نمایان ساخته و افراد را بر آن داشت تا درصدد چاره جویی های بنیادی و علمی و نهادین برای حفظ نیروی انسانی و تندرستی آن برآید. بر همین اساس مباحث ایمنی صنعتی و یا سیستم های ایمنی کار و همچنین تئوری های مختلف ایمنی مانند تئوری دومینو، تئوری چند دلیلی و … شکل گرفت و در جوامع صنعتی واحدهای ایمنی و بهداشت کار نقش برطرف نمودن معضلات و مشکلات ایمنی و بهداشتی محیط کار را بر عهده گرفته و درصدد کاهش حوادث آمدند. حال نکته قابل توجه این است که آیا تا کنون به این موضوع فکر کرده اید که علت بروز حوادث چیست و چگونه میتوان از به وقوع پیوستن آنها جلوگیری نمائیم و یا حداقل تعداد آنها را کاهش دهیم؟
بروز حوادث، ناشی از رفتار و شرایط ناایمن استعمدتاًًکه به رفتار نا ایمن بر میگردد که آیینه فرهنگ ایمنی آن سازمان می باشد و اگر فرهنگ ایمنی یک سازمان قوی باشد رفتارهای سرزده از افراد آن ایمن تر و در نتیجه حوادث کمتر و به تبع آن خسارتهای وارده به طور چشمگیری کاهش می یابد. پس می بایستی در صدد تقویت فرهنگ ایمنی حاکم باشیم که از جوانب مختلفی می تواند مورد تقویت و ارتقاء قرار گیرد.از عوامل تأثیرگذار بر ارتقاء سطح فرهنگ ایمنی سازمانی نقش عوامل ساختاری و مدیریتی می باشد و هدف از ارائه این مقاله بررسی میزان ارزیابی و اثربخشی نقش این عوامل در ارتقاء و نهادینه کردن فرهنگ ایمنی بوده تا راهکاری مناسب در این زمینه ارائه گردد.

-۲ بیان مسئله و ادبیات موضوع :
صنعت فولاد یکی از خشن ترین صنایع جهان و مستعد برای بروز حادثه محسوب می شود که خطرات زیادی در گوشه و کنار آن افراد را تهدید می کند. فرآیند تولید فولاد با توجه به ماهیت خاص خویش به دلائل گوناگون اعم از وجود حرارت بالا (بالای ۱۷۰۰ درجه) ،
وجود مواد مذاب ، وجود گازهای قابل انفجار ، حمل و نقل ریلی ، حمل و نقل بارهای سنگین ، انفجار ، وجود مکانیزمهای در حال چرخش و حرکت ، وجود مواد شیمیائی مختلف ، سر وصدای بالا ، وجود مواد رادیواکتیو ، گردو غبار، مواد و مایعات سمی ، منابع تحت فشار، کار در ارتفاع و وجود عوامل استرس زای کاری و محیطی همیشه آبستن حوادث و عوامل ایجاد حادثه ای میباشد که نیروی انسانی که مهمترین سرمایه شرکت محسوب می شود را تهدید می نماید.
مسئولین برای پیشگیری از حادثه دیدن افراد و وارد شدن خسارتهای جبران ناپذیر به شرکت لازم است چاره اندیشی نمایند و با شدت و حساسیت بالا علل و عوامل بروز حادثه را شناسایی و ریشه یابی نموده و در جهت رفع آنها با رعایت قوانین و مقررات ایمنی و کنترل عوامل و پارامترهای مشخص و تعریف شده و در نهایت ایجاد و ترویج فرهنگ ایمنی بکوشند.
مقاله حاضر برگرفته از پژوهشی است که در یکی از شرکت های مهم تولید فولاد کشور انجام گرفته و روش تحقیق پژوهشی از نوع پیمایشی می باشد. چرا که در این تحقیق وضعیت فرهنگ ایمنی موجود در کارخانه را ارزیابی شده و سپس رابطه بین عوامل مختلف مدیریتی ، ساختاری با نهادینه کردن فرهنگ ایمنی در شرکت را بررسی مینماید.
کلیه سرپرستان و کارشناسان شاغل در بهره برداری شرکت که به عنوان متولیان اصلی اشاعه فرهنگ سازمانی و به تبع آن فرهنگ ایمنی می باشند و می توانند نقش سازنده ای داشته باشند جامعه آماری این تحقیق را تشکیل می دهند و با روش نمونه گیری خوشه ای از بین ده بخش تولیدی که حدود پنجاه سرپرستی دارد ، سی سرپرستی به صورت اتفاقی (ساده) انتخاب و تعداد نمونه از طریق فرمول کوچران تعیین و دادهها به طریق کتابخانهای و میدانی توسط مصاحبه بسته و پرسشنامه جمعآوری گردید.
به منظور درک صحیح موضوع در ابتدا مفاهیم و اصول اساسی ایمنی تعریف می شود تا خواننده بهتر بتواند با ادبیات موضوع آشنا گردد.
ایمنی : ایمنی در فرهنگ لغت به معنی امنیت ، آسایش و سلامتی آمده است ولی از نظر علمی ایمنی میزان یا درجه فرار از خطر میباشد.((۱ ،ایمنی به طور کلی در یک جمله به معنی حفظ انسانها و دارائیها در برابر تهدیدها می باشد.
خطر : به شرایطی اتلاق می شود که پتانسیل رساندن آسیب و صدمه به کارکنان، خسارت به وسایل تجهیزات ، ساختمانها و از بین بردن مواد را دارد. (۱)
شدت خطر : عبارتست از یک توصیف طبقه بندی شده از سطح خطرات بر اساس پتانسیل واقعی یا مشاهده شده آنها در ایجاد جراحت ، صدمه یا آسیب (۱)
حادثه: واقعه برنامه ریزی نشده بعضاًو صدمه آفرین یا خسارت رسان است که انجام ، پیشرفت یا ادامه طبیعی یک فعالیت یا کار را مختلساخته و به دلایل مختلفی به وقوع می پیوندد. (۱)

مخاطره: قرار گرفتن در معرض یک خطر مخاطره نامیده می شود و یا مخاطره عبارتست از قرار گرفتن در شرایطی که پتانسیل آسیبرسانی در آن شرایط نهفته باشد. وجود مخاطره ، در گرو وجود خطر است. (۲)
ریسک : عبارتست از احتمال بروز پیامد ناشی از یک خطر و اندازه ریسک از یک رابطه ساده حساب میشود.((۲
شدت زیان ناشی از آن × احتمال بروز خطر = ریسک
فرهنگ ایمنی : فرهنگ ایمنی عبارست است نتایج بدست آمده از ارزشها ، انگیزهها ، کاردانی فردی و گروهی و الگوهای رفتاری که میزان تعهد روش کار و توانمندی برنامه های ایمن و بهداشتی یک سازمان را معین می کند و به تعریف دیگر به چگونگی استفاده از ابزار یا اجزاء سیستم ایمنی موجود در سازمان بر میگردد.
ساختار سازمانی : ساختار سازمانی ، راه یا شیوهای است که به وسیله آن فعالیتهای سازمانی تقسیم ، سازماندهی و هماهنگ می شوند.
سازمان ها ساختارهایی رابه وجود می آورندتا فعالیتهای عوامل انجام کار راهماهنگ کرده واعمال اعضاء راکنترل نمایند . از متغیرهای مهم در طراحی ساختار سازمانی می توان به اندازه سازمان،تمرکز و پیچیدگی و … اشاره نمود که هر کدام به نوبه خودساختارسازمانی تحت تأثیر قرار می دهند.((۳
بخش ایمنی و بهداشت هر سازمان باید به گونه ای در ساختار دیده شود که با توجه به حساسیت شغلی بتواند نسبت به جمع آوری اطلاعاتسریعاً اقدام نموده و نظارت و کنترل کافی انجام دهد و بتواندتصمیم گیری نموده و از گسترش حوادث پیشگیری نماید.
امروزه بیماریها و حوادث ناشی از کار به یکی از نگرانیهای اجتماعی جامعه کارگری و دست اندارکاران مسائل بهداشت و ایمنی محیط کاردر جوامع صنعتی که صنعت فولاد نیز از آن مستثنی نبوده تبدیل شده است.
علاوه بر عوامل مربوط به فرهنگ ایمنی و بهداشت عدم اجرای قوانین و مقررات مربوطه و کمبود آموزش می توان فقدان برنامهریزی و توجه کافی به بهداشت حرفه ای و ایمنی کارگران را در اغلب واحدهای صنعتی از جمله دلایل بالا بودن میزان حوادث و بیماریهای ناشی از کار برشمرد. پرداختن به سلامتی کارگران و رسیدگی به مسائل رفاهی و آسایشی و همچنین بکارگیری راهکارهایی در جهت تطبیق وضعیت کاربا شرایط جسمی ، روانی آنها ، امروزه به عنوان یک امتیاز محسوب نگردیده بلکه یک وظیفه را تداعی می نماید و هر اندازه درصد رسیدگی به سلامت کارگران بالاتر باشد تأثیرگذاری بر روند رشد توسعه سازمانها و جامع بیشتر خواهد بود. بروز حادثه از ابعاد مختلف سازمانها را متحمل ضرر و زیان می نمایدکه در ذیل به آن اشاره میشود.

بعد انسانی : هرگونه حادثه هرچند جزئی سبب درد و ناراحتی شخص کارگر و افراد خانواده اش می شود همچنین بر دیگر کارگران نیز تأثیر گذار می باشد ودر صورتیکه حادثه شدید باشد و منجر به مرگ یا از کارافتادگی و قطع عضو گردد ، این مسأله اهمیت بیشتری پیدا میکند که عواقب آن می تواند موارد زیر باشد:
– فرد حادثه دیده دچار ناراحتی و رنج و درد زیادی خواهد شد .
– فرد حادثه دیده خود را سرزنش کرده و دچار افسردگی و ناراحتی روحی و روانی می شود.
– سایر همکاران فرد حادثه دیده دچار ناراحتی شده و در محیط کار جو روحی نامساعدی حاکم می شود.
بعد اقتصادی :حادثه به هر صورت و شدتی که باشد برای کارگر، کارفرما و جامعه زیانهای اقتصادی در بردارد که این خسارتها به صورت مستقیم (پرداخت مستقیم پول ) و یا غیرمستقیم (توقف خط تولید ، بیکاری کارگران ، کاهش راندمان کار و …) بایستی پرداخت شود .
بعد اجتماعی : پیشرفت و ترقی هر جامعه بستگی به نیروی کار افراد آن جامعه دارد لذامحصول کار هر کارگر نه تنها سرمایه امرار معاش زندگی خود و خانواده اوست بلکه سرمایه و پشتوانه اقتصادی یک جامعه نیز می باشد.
حال اگر فرد کارگر در اثربروز حادثه نتواند به فعالیت خود ادامه دهد باعث ایجاد تزلزل در وضع اجتماعی خواهد شد از جمله ممکن است مشکلات زیر پیش آید:
– به دلیل توقف یا اختلالی که پدید آمده رسیدگی به سفارشات نیز دچار آشفتگی خواهد شد.
– ممکن است این حادثه درنشریهای نیز مورد بحث و بررسی قرار گرفته و وجهه سازمان مخدوش شود.
با توجه به مطالب فوق به سه دلیل عمده بایستی به ایمنی اهمیت داده شود :
-۱ به عنوان انسان نمی توانیم بپذیریم که افراد جان خود را از دست بدهند و یا در عملیاتی صدمه و آسیب ببینندمخصوصاً اینکه تقریباً میتوان از بروز اکثر حوادث جلوگیری کرد.
-۲ جامعه انتظار دارد که هر کار بصورت ایمن انجام بگیرد و اگر چنین حاصل نشود مقامات قانونی به منظور بالا بردن سطح استاندارد وارد عمل خواهند شد و ما باید جوابگو باشیم.
-۳ ایمن بودن محیط کار برای کسب و کار بسیار مفید می باشد. (۴)
سازمانها همانند افراد دارای شخصیت می باشند و لذا قالب شخصیتی سازمان را فرهنگ سازمانی گویند و به عبارت دیگر نسبت فرهنگ به سازمان مانند نسبت شخصیت به فرد است . همانگونه که برای ایجاد بالندگی در افراد جامعه باید در زمینه های شخصیتی آنها کاوش صورت گیرد به همین عنوان برای ایجاد بالندگی سازمانی که منجر به بالندگی جامعه میگردد ، باید در فرهنگ تفحص شود، در واقع میتوان گفت فرهنگ ؛ کلید تعالی سازمان است.
فرهنگ سازمانی بر تمام جنبه های سازمان از جمله تعیین استراتژیها ، وظایف مدیریت، تغییر یا تحول سازمانی ، رضایت شغلی ، افزایش ایمنی و بهداشت شغلی ، عملکرد کارکنان و مدیران و خلاصه به همه ابعاد وجودی سازمان تأثیر می گذارد.همچنین ثابت شده است که ایجاد هر تغییری هر چند کوچک بایستی مورد تأئید فرهنگ سازمانی باشد . با توجه به اهمیت تأثیر فرهنگ سازمانی بر سازمان ، مدیران همواره باید به دنبال شناسائی ، تغییر و توسعه فرهنگ سازمانی باشد تا از این طریق بررفتار فردی کارکنان در سطح سازمان تأثیر گذاشته و دستیابی به اهداف سازمان را برای خود و دیگران تسهیل نماید.
فرهنگ ایمنی نیز که جزئی از فرهنگ سازمانی محسوب می شود بایستی در راستای ایجاد محیطی ایمن و بهداشتی تغییر نموده و رفتار ایمن و نوع نگرش به ایمنی در سطح سازمان را ارتقاء بخشد.فرهنگ ایمنی قوی در سازمان می تواند عامل تعیین کننده ای جهت کاهش حوادث نیروی انسانی در شرکت باشد عوامل مدیریتی و همچنین جایگاه بخش ایمنی از نظر ساختاری نقش بسزائی را در حاکم کردن فرهنگ ایمنی قوی که نتیجه آن کاهش و حوادث و ایجاد محیطی ایمن برای پرسنل است برعهده دارند. برای بررسی نقش عوامل فوق و نیز میزان تأثیرگذاری آنها در فرهنگ ایمنی پنج فرضیه تدوین گردیده و با آزمون آنها و تحلیل نتایج حاصله راهکارهایی ارائه میگردد.

-۳بررسی فرضیه های پژوهش :
-۱-۳ فرضیه اول : تعهد عملی مدیریت در ارتقاء فرهنگ ایمنی مؤثر میباشد:
اکثر مدیران نسبت به ایمنی منفعلانه عمل کرده و توجه لازم به تولید ایمن را ندارند. برای بررسی این فرضیه سؤالاتی مطرح گردید که تأثیر و اهمیت آنها را مطرح مینماید :
– جدی گرفتن ایمنی کار نسبت به تولید توسط مدیران و سرپرستان
– توجه و تأکید به استفاده از وسایل حفاظت فردی توسط مدیران و سرپرستان
– دقت نظر و تحلیل فنی اشکالات و حوادث ایمنی از طرف مدیریت بخشها
– حضور به موقع در محل و بررسی سریع علل حوادث با شدت بالا توسط مدیران ارشد و مدیران میانی
– پیگیری وتسریعدررفع نواقص بخشوهمچنین علل حوادث مطرح شدهدرجلسات بررسیحادثه توسط مدیران
– میزان تفویض اختیار به کارشناسان ایمنی کارخانه از طرف مدیریت عالی کارخانه
-۲-۳ فرضیه دوم :نظارت مداوم مدیران و سرپرستان از فرآیند ایمنی در نهادینه کردن فرهنگ ایمنی مؤثر است.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 15 صفحه
107,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد