دانلود مقاله مبلمان شهری

word قابل ویرایش
37 صفحه
9700 تومان
97,000 ریال – خرید و دانلود

مبلمان شهری

مقــدمــه

مبلمان شهری از جمله عناصر سازنده فضای شهری محسوب می شود که کمیت و کیفیت زیبایی،راحتی ،دوام و محل استقرار آن نقش بسیار اساسی در دستیابی به شهری زیبا و سالم دارد شهری که در آن شهروندان احساس آسایش بنمایند و حضور در آن را به نشستن در خانه ترجیح دهند. از آنجا که سه هدف اصلی برنامه ریزی شهری،سلامت،آسایش و زیبایی می باشد لذا دستیابی به هر سه مورد،در کنار توجه به طراحی دلپذیر فضای شهری به دقت و حوصله در طراحی و برنامه‌ریزی مبلمان شهری است.

مبلمان زیبا در فضای نازیبا،جذابیتی نخواهد داشت و فضای زیبایی که در آن مبلمان نازیبا استقرار یابد،جلوه نخواهد کرد بدین منظور طراحی توأم فضای شهر و مبلمان شهری اساس دستیابی به شهر سالم امروزی است. از سوی دیگر توجه به تناسبات انسانی در ساخت مبلمان شهری و نیز توجه به شرایط اقلیمی و مصالح بومی نیز از ضروریات در طراحی مبلمان شهری است. مکان یابی محل استقرار مبلمان،توالی و تواتر چیدمان آن نیز در کیفیت بصری فضا تأثیر مثبتی بر جای می گذارد.

توجه به طراحی مبلمان شهری در دنیا مقوله ای جدید محسوب می شود و تا مدتها در بسیاری از کشورها به عنوان موضوعی غیرضروری مورد بی توجهی قرار می گرفت. در کشور ما نیز به رغم برخی غیر متخصصان این مقوله امری لوکس گرایانه و فانتزی قلمداد می شده است اما افزایش آگاهی شهروندان از یک سو و افزایش متخصصان از سوی دیگر،باعث توجه جدی تر به این مورد گردیده است با این وجود بیشتر انواع مبلمان شهری کشور صرفاً تقلیدی از جوامع غربی است و در طراحی و برنامه ریزی آن به شرایط بومی،اقلیمی و فرهنگی توجه چندانی نشده است به گونه ای که منابع علمی مرتبط با این مقوله بسیار کم بوده،فقدان منبعی جامع که بتواند ایده های جدیدی به خوانندگان ارایه نماید بسیار محسوس است.

متخصصان رشته های طراحی شهری،برنامه ریزی شهری،معماری،شهرسازی،طراحی صنعتی،جامعه شناسی،عمران و … به صورت تجربی دست به طراحی مبلمان شهری می زنند ولی از آن جا که این عمل در اکثر موارد از اصول خاصی پیروی نمی‌کند،در هر کوی و برزن شاهد سلیقه های متفاوت در این عناصر شهری پرداختن به مقوله ای که ادبیات علمی آن بسیار محدود است هم عیب است و هم حسن؛ ایراد اساسی محدودیت منابع است و مزیت آن تازگی مطلب و کمک به غنای طراحی مبلمان شهری. لذا نگارندگان این کتاب به دلیل کمبود منابع علمی تهیه،تدوین و تألیف کتابی نسبتاً جامع در این خصوص را وجهه همت خویش قرار دادند وتلاش کردند تا ضمن بهره گیری از منابع علمی،تجربه های شخصی خود را که در سالها تحقیق در این زمینه به دست آمده به این اثر بیفزایند.

در این اثر بیش از یکصد سایت اینترنتی مورد بررسی جامع قرار گرفته است تعداد بی شماری تصویر را از شهرهای کشور و برخی از کشورهای جهان مستقیماً تهیه و صدها طرح را در محیط های گرافیکی طراحی نموده ایم تا رضایت بیشتر خوانندگان را جلب نماییم،ماهیت موضوع اقتضا می نماید که بیشتر مصور و آراسته به طرح و عکس باشد تا نوشته و متن،لذا به رغم نگارندگان انبوهی تصاویر یا طرح های داخل متن،موجب غنای بیشتر این اثر گردیده است.

با وجود تلاش خستگی ناپذیر در زمینه تألیف این کتاب این اثر خالی از اشکال نیست و قطعاً عنایت اهل فن در راهنمایی بی دریغشان ما را در دستیابی به هدف جامعیت این اثر درچاپ های بعدی یاری خواهد رساند.
۲-۱ نیمکت ها و نقش آن در زیبا سازی فضاهای شهری
۲-۱-۱ مکان یابی و طراحی نیمکت ها و سکوها

در شهرهای امروزی مکان های نشستن از عناصر مهم مبلمان به حساب می آیند و برنامه ریزان و طراحان با مجهز کردن فضاهایی از شهر با این عناصر،محیطی جهت توقف،آرامش،گفتگو و تعامل اجتماعی که از نیازهای انسان امروزی است به وجود می آورند. انواع مبلمان با کاربری نشستن عبارت است از:نیمکت ها،خمیدگی ها،لبه ها،سکوها و… همواره باید در طراحی این مکان ها موارد زیر را در نظر گرفته شود:

۱- راحتی
۲- سادگی شکل
۳- سادگی اجزاء
۴- سهولت نگهداری
۵- دوام رنگ و جلا

۶- مقاومت در مقابل تخریب(هادوی،سارا،پیام سبز،شماره ۹-۸،ص ۲۱)
۷- تنوع و خلاقیت
۸- هماهنگی با محیط
۹- هماهنگی با سایر مبلمان موجود
همواره باید در مکان یابی محل های نشستن دقت فراوانی مبذول داشت تا ضمن فراهم کردن آسایش کاربر،از ایجاد مزاحمت برای سایر افراد نیز جلوگیری شود. بدین منظور معمولاً مکان هایی انتخاب می‌شود که دارای خصوصیات کلی زیر باشد:
۱- تا حد ممکن از باد و سایر عوامل جوی در امان باشد.

۲- از مناظر محیطی بهره مند گردد.
۳- حداقل منظر دوسویه داشته باشد.
۴- به افراد گزینه های متنوعی برای انتخاب ارایه دهد مانند: آفتاب،سایه،آرامش.
۵- در تلفیق با سایر مبلمان ضروری یا نزدیک آنها باشد.

۲-۱-۲ ابعاد و تناسبات
در اکثر موارد نیمکت ها در اندازه و سایز های متفاوت طراحی ساخته می شود ولی معمولاً رعایت یک سری اصول و قواعد الزامی است به عنوان مثال برای استفاده بهینه و فراهم کردن آسایش کاربران اندازه های زیر برای ساخت مکان های نشستن (به خصوص در مدت زمان طولانی) توصیه می شود.
۱- ارتفاع نیمکت ۵۰-۴۵ سانتی متر

۲- عمق نیمکت ۴۸-۴۲ سانتی متر
معمولاً نیمکت های معمولی ۲/۱،۱۸/۱،۴/۲ و … متر طول دارند. اگر طول نیمکت ها بیش از اندازه طویل باشد برای دراز کشیدن مورد استفاده خیابانگردها قرار خواهد گرفت بنابراین ضمن رعایت اندازه مناسب می توان با گذاشتن دسته هایی در طول نیمکت تا حدود زیادی از این امر جلوگیری نمود.(سعیدنیا،احمد،۱۳۷۹،ص۳۶٫)

۲-۲ اسباب بازی ها و مبلمان بازی کودکان
۲-۲-۱ اهمیت وسایل بازی در پرورش کودکان
امروزه در اکثر کشورهای جهان به خصوص در کشورهای پیشرفته به کودکان در گروههای سنی متفاوت اهمیت فراوان داده می شود. از آن جا که این دوران از مهم ترین و حساسترین دوران زندگی انسان بوده شکل دهنده توانایی های جسمی و روحی نسل آینده هر جامعه ای می باشد،تفکر و برنامه ریزی صحیح و مناسب در زمینه مذکور،از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

از بخش های مهم فضاهای شهری که کودکان در آن حضور دایم داشته و طراحی آنها نیز به اندیشه،تفکر و خلاقیت بسیار دارد زمین های بازی کودکان می باشد. در واقع کودکان با بازی کردن به بروز اندیشه های خلاق خود می پردازند و رابطه محکمی بین ذهن و محیط پیرامون خود ایجاد می‌نمایند بنابراین طراحان به راحتی می توانند با استقرار محیط ها و وسایل مناسب بازی، به پرورش ذهن و خلاقیت کودکان بپردازند.
۲-۲-۲ طراحی،ساخت و مکان یابی وسایل بازی کودکان

یکی از مهمترین نکات در این زمینه رعایت ایمنی است. در طراحی و ساخت وسایل ورزشی و تفریحی کودکان باید ایمنی کامل در نظر گرفته شود. زوایا و اتصلات نباید تند و برنده باشند و حتی الامکان باید از لبه های منحنی استفاده شود یا پیش بینی های لازم مد نظر قرار گیرند. همچنین نوع مواد خام متناسب با فشاری که بر آنها وار می شود انتخاب گردند واحتمال شکستن و بریدن وجود نداشته باشد. در صورت لزوم باید برای ابزار و وسایل،رنگ مناسب و یا روکش در نظر گرفته شود.(مرکز آموزش شهرسازی و … ۱۳۶۸،ص۷)
از دیگر مسایل مهم در این زمینه،مکان یابی وسایل بازی است وسایل بازی کودکان همواره بایددر مکان هایی مستقر گردند که در معرض دید کامل بوده و موانعی فیزیکی مانع از زیر نظر گرفتن آنها نشود بهتر است برای نظارت بیشتر بر بازی کودکان،مکان های ویژه ای نزدیک زمین بازی برای استقرار والدین کودکان در نظر گرفته شود قابل ذکر است که باید تا حد ممکن سعی شود محوطه های بازی به خصوص در مناطق گرمسیر،در مکان های سایه جانمایی شوند تا امکان آسایش بیشتر برای کاربران آن فراهم گردد.

۳-۱ تندیس ها و نمادهای شهری
۳-۱-۱ نقش نمادها و تندیس ها در محیط های شهری
نمادها و تندیسها معمولاً بیانگر بازتاب هنری خاطرات،انسان ها،حوادث،اعتقادات و.. هستند. این عناصر شهری در بعضی موارد به عنوان یک سمبل فرهنگی- اجتماعی مطرح بوده و سیمای انسانی دارند(رئال یا واقعی) و در موارد دیگر نمایانگر اندیشه های طراح خود می باشند. در تندیس یهای دسته اخیر طراحان در صددند تا مفاهیم ارزشمند فرهنگی و اجتماعی جامعه خود را به شکل عینی به نمایش گذاشته و بینندگان را وادار به تفکر نمایند. از ویژگی های دیگر این مجسمه ها آن است که بیننده در نگاه نخست نمی تواند به مفهوم واقعی آن پی ببرد چرا که مفاهیم ارزشی معمولاً نماد بیرونی ندارند. بنابراین کنجکاو شده و به تفکر درباره آن می پردازد تا مسیر اندیشه او با طراح یکی گردد و این غایت هدف طراح است.( انتزاعی یا غیر واقعی)

تصاویر زیر نمایانگر نمونه ای از تندیس های شهری می باشند تصویر شماره ۳-۱ نشان دهنده تندیسی درمنطقه شمال کشور است که طراح با استفاده از محصول سمبلیک شهرهای شمالی(چای) به طراحی آن پرداخته است. تصویر شماره ۳-۲ نیز نمایش دهنده لباس محلی مناطق شمالی کشور است در واقع طراح با این کار ضمن، جلوگیری از فراموشی این سنت محلی، باورهای مردم منطقه خود را به مسافران معرفی کرده است.

۳-۳ آبنماها ،آبفشان ها و فواره ها
۳-۳-۱ اهمیت آبنما درمحیط های شهری
آب و منظر سازی با آن از سابقه طولانی در تاریخ زندگی بشر برخوردار می باشد با مروری اجمالی در تازیخ معماری و شهرسازی کشور،به راحتی می توان دریافت که همواره در محیط های شهری و طراحی فضاهای سبز،این عنصر نقش اساسی و مهمی بر عهده داشته است. مطمئناً شهرهای امروزی نیز از این قضیه مستثنی نیستند و با توجه به آشفتگی محیطی و بصری، بیش از پیش به بهره مندی از این عنصر حیاتی نیاز دارند.

۳-۳-۲ طراحی و مکان یابی
ویژگی ذاتی آب تأثیر به سزایی در نوع طراحی آن دارد به طوری که طراح می تواند از عوامل مختلفی مانند: صدای ریزش آب،درخشش آن در نور خورشید،تلفیق آن با منابع نوری،استفاده از تندیس های آبی و … با توجه به محیط و شرایط مقتضی،بهره گرفته و مناظر بدیع خلق نماید در طراحی آبنماها علاوه بر رعایت اصول زیبا شناسی عوامل مهمی نظیر: ایمنی،باد،نوع آب و هوا،مصالح مورد استفاده‌و . در ساخت و مکان یابی آن نیز اهمیت به سزایی دارند.
قابل ذکر است که حاشیه آب نماها باید به خاطر ایمنی کودکان،کاملاً مشخص باشد و از احداث استخرهای عمیق در مراکز شهری خودداری گردد.(سعیدنیا،احمد،۱۳۷۹،ص۶۵).

۳-۳-۳ خلاقیت و نوآوری
استفاده از تندیس های آبی با طرح های بدیع و نو در ساخت آبنماها به میزان قابل توجهی بر جذابیت محیط شهری می افزاید.(تصاویر شماره ۳-۱۰۸و۳-۱۰۹)

۳-۴ گل جای ها
۳-۴-۱ گل جای و انواع آن
گل جای ها از اجزای اصلی زیباسازی در مناظر خیابانی به شمار می آید و در مجموعه ای هماهنگ با سایر مبلمان دید بصری مطلوبی ایجاد می نمایند. در عین حال می توان از این عناصر جهت ایجاد مانع،حایل یا تعدیل آثار ناشی از شیب نیز استفاده نمود. به طور کلی انواع گل جای را می توان به سه دسته زیر تقسیم نمود:
۱- گل جای های موقت: گل جای هایی از این دست معمولاً در خلق مناظر مقطعی،ایجاد فضای پیاده روی موقت،موانع ترافیکی و … استفاده می شوند.

۲- گل جای های ثابت: این نوع گل جای ها، معمولاً یا در مکان مورد نظر ثابت شده یا به قدری سنگین ساخته می شوند که به آسانی قابل جابجایی نباشند و از آنها در منظر سازی دایمی مناطق مختلف شهری استفاده می گردد. گل جای های ثابت باید تا حد ممکن در برابر آسیب های محیطی مقاوم بوده و نیازی به مراقبت مداوم نداشته باشند.
۳- گل جای های متحرک (قابل جابجایی): این گل جای های کوچکتر بوده و قابل جابجایی می باشند.

قابل ذکر است که در طراحی گل جای ها باید از لبه ها و گوشه های تیز دوری جست زوایای حاده (بسته ) در شکل گلدان امکان کاشت موفقی به همراه ندارد.
جنس و مصالح ساخت

معمولاً در ساخت انواع گل جای با توجه به نوع کاربری و شرایط محیطی،از مصالحی مانند:بتون،چوب،سنگ،مواد ترکیبی و در بعضی موارد،فلز استفاده می شود بهتر است از مصالحی مثل بتون و سنگ در مکان های پر رفت و آمد و از چوب رد محیط های طبیعی تر شهر مانند پارک ها ومحوطه های فضای سبز استفاده نمود. معمولاً استفاده از انواع فلزات در ساخت این عناصر به خصوص در مناطق گرمسیر توصیه نمی شود چرا که در طول روز بدنه آن گرم شده و موجب گیاه‌سوزی می گردد. همچنین به دلیل نیاز به آبیاری و رطوبت مداوم موجبات خوردگی فلزات به سرعت فراهم می گردد.

۳-۴-۴گل جای و نمای بیرونی ساختمان ها
بدنه ساختمان ها از عناصر تأثیر گذار در زیبایی محیط های شهری هستند. بنابراین در بسیاری موارد می توان به منظور پوشاندن بعضی نقاط بدنه یا زیباتر کردن آنها از گل جای های دیواری استفاده نمود این نوع گل جای ها می توانند ثابت یا قابل جابجایی باشند.
لازم به ذکر است که د مورد گل جای های متحرک ضمن رعایت کلیه اصول ایمنی در نصب باید تا حد ممکن از مصالح سبک استفاده شود تا در صورت سقوط کمتر خطر آفرین باشد. تصاویر شماره ۳-۱۳۴ و ۳-۱۳۶ نمایش دهنده این نوع گل جای ها هستند.

۳-۵ محل استقرار پرندگان
امروزه در بعضی از کشورها به منظور زیباتر کردن محیط های شهری به وسیله جذب پرندگان و نیز حفظ آنها در برابر مخاطرات محیطی،سازه هایی برای استقرار پرندگان در سطح شهر به خصوص در پارک ها توسط طراحان ساخته شد و در مکان های مورد نظر نصب می شود تصاویر زیر نشان دهنده نمونه هایی از این سازه ها است.
۴-۱ تابلوها و علایم

۴-۱-۱ تابلوها و انواع آن
به طور کلی می توان مبلمان شهری را به دو گروه کارکردی و تزئینی تقسیم نمود. این تفکیک بدان معنا نیست که مبلمان کارکردی شهر نباید آراسته و چشم نواز باشد. بی تردید دلپذیری هر عنصری در شهر،به تناسب و زیبایی آن بستگی دارد. لذا هدف این تفکیکی توجه به این موضوع است که در دسته نخست (مبلمان کارکردی) تأکید بر جنبه های عملکردی،توزیع متناسب،مکان یابی صحیح و اندازه متناسب با محیط،می باشد. (سازمان منطقه آزاد…،شهرداریها،شماره۳،ص۲)

در این میان تابولها کاملاً در هیچ یک از دو دسته نامبرده قرار ندارندد زیرا از یک طرف دسته ای از تابولها،مانند تابلوهای تبلیغاتی و راهنما،نقش اطلاع رسانی شهری را بر عهده دارند و هدف از وجود آنها هدایت ناظر یا آگاه کردن او از موضوع مورد نظر است و از طرف دیگر تابولهای تزیینی را می‌توان دید که برای ایجاد تنوع بصری،پر کردن فضاهای خالی و کاستن از یکنواختی نماهای شهری نصب شده اند. به همین دلیل ساماندهی،طراحی و مکان یابی تابولهای شهری محتاج دقت و لحاظ چندین عامل با هم است.
به طور کلی می توان برای علایم و تابولهای مورد استفاده در سطح شهرها،چند نقش کلی به شرح زیر تعیین نمود:

۱- تابلوهای اطلاع رسانی
۲- تابلوها و پانل های تبلیغاتی
۳- علایم و تابلوهای راهنمایی و رانندگی
۴- تابلوها و علایم راهنمای شهری

۵- تابلوهای شناسایی،ابنیه،میدانها،پارک ها
۶- تابلوهای موقت:مانند تابلوهای نشان دهنده عملیات ساختمانی،احداث یا تغییر و ..
۷- تابلوهای معرفی کاربری.(سعید نیا،احمد،۱۳۷۹،ص۷۶)

در نهایت با توجه به موارد ذکر شده و کاربری های مد نظر می توان تابلوها و علایم شهری را به عنوان دسته ای از مبلمان به این صورت مورد بررسی قرار داد:
تابلوها و علایم جزیی از مبلمان شهری هستند که در فضاهای شهری جهت انتقال موضوع یا موضوعاتی به شهروندان از طریقنوشته،تصویر و یا علامت،مورد استفاده قرار می گیرند و در طراحی این عناصر،با رعایت ظوابط و استانداردها،می توان از ترفندهای مناسب طراحی بهره جست.(‌در تصاویر زیر نمونه هایی از انواع تابلوها و علایم شهری قابل مشاهده است.)

۴-۱-۲ خوانایی و اختصار در تابلوها و علایم
خوانایی تابلو به حالتی گفته می شود که بیننده تابلو،پیام نوشته شده در آن را به روشنی و در کوتاه‌ترین زمان ممکن دریابد. در ارسال پیام های بصری از طریق تابلو،به ویژه در موقعیت های خاص که سرعت شناسایی ضروری است (از قبیل تابلوهای راهنمایی و رانندگی،راهنمای شهری و هشدار دهند)رعایت این اصل بسیار مورد تأکید قرار گرفته است لذا پیام ها باید تا حد ممکن با وضوح،سادگی و صراحت بیان گردند.

بنابراین به منظور خوانایی و قابل دید بودن تابلوها و علایم شهری به خصوص در مسیرهای سواره که امکان توقف وجود ندارد رعایت عوامل زیر توصیه می گردد:
۱- تا حد ممکن سعی شود تابلوها و علایم در مکان هایی نصب شود که امکان دید آن به خوبی فراهم شده و موانع فیزیکی مانع محدود شدن دید تابلو نگردد.
۲- اندازه حروف تابلوها و علای باید تا حدی باشد که از مسافت مطلوب خوانده شود سرعت حرکت خواننده یکی از عوامل تعیین کننده در اندازه خط تابلوهاست. مثلاً در پیاده روها اندازه خط می تواند بسیار کوچکتر از تابلوهای خیابان باشد ولی در بزرگراه ها اندازه باید به گونه ای باشد که حداقل از فاصله ۱۰۰متری دیده شود.

۳- تابلوها به خصوص در مسیرهای سواره به اندازه ای ساخته شوند که از درون وسیله نقلیه قابل خواندن باشند.
۴- تابلوهای نوشتاری باید با یک نوع حروف،ساده و خوانا نوشته شوند زیرا مردم به طور معمول حروف آشنا را بهتر در می یابند. (سازمان منطقه آزاد…،شهرداریها،شماره۳،ص۶) البته این موضوع بیشتر در مورد علایم و تابلوهای راهنما صادق بوده و در پانل های تبلیغاتی کمتر مصداق می یابد.

۵- رعایت اصولی نظیر فضای کافی میان حروف،واژگان،سطرها و در نظر گرفتن حاشیه ها در خوانایی تابلوها مؤثر است و بهتر است رعایت گردد.
۶- نشانه ها و نمادها را بجز در مواقعی که فراگیر و بین المللی بوده و برداشت از آنها توسط بینندگان یکسان است نباید بدون نوشتار طراحی نمود.(مرتضایی،رضا،۱۳۸۱،ص۸۶)
۷- بهتر است برای صرفه جویی در زمان دریافت پیام توسط بیننده با رعایت رسایی آن از شرح طولانی پیام ها خودداری کرده و آنها را با رعایت اختصار و مفید ارائه نمود.
۴-۱-۳ طراحی ساختار تابلوها

یکی از مسایلی که در طراحی و مکان یابی علایم و تابلوها باید مد نظر داشت. این است که ظرفیت انسان برای پذیرش اطلاعات محدود می باشد بنابراین اگر نصب این عناصر تنها از اصل رقابت پیروی نماید شهرها به محیط ناهنجار و پر هرج و مرجی تبدیل می گردند.
بدین منظور در طراحی و نصب تابلوها،استفاده از یک پایه برای چند تابلو(تصویر شماره ۴-۶) و یا استفاده از حجم های کوچکی از این عنصر در ایجاد کیفیت بصری و آرامش محیطی مؤثر است (تصاویر شماره ۴-۵ و ۴-۷)

از عوامل مهمی که می تواند در کارآمدی تابلوها و نایش آنها نقش اساسی داشته باشد (به خصوص در تابلوهای تبلیغاتی) استفاده از انواع منابع نوری رنگی به ویژه در شب است (تصاویر شماره۴-۸ و۴-۹) همان طور که قبلاً ذکر شد یکی از مواردی که باید در طراحی بهینه تابلوها و علایم در نظر داشت،خوانایی آنهاست چرا که هدف اصلی از ارائه این عناصر اطلاع رسانی بوده و در نتیجه در ارسال پیام های بصری از این طریق،سرعت شناسایی از ضروریان می باشد.
۴-۱-۴ تعادل و هماهنگی

یکی از اصول مهم در آرایش فضاهای شهری را انواع مبلمان رعایت تعادل و هماهنگی در طراحی و چیدمان آنهاست. بدیهی است که علایم و تابلوها نیز از این قضیه مستثنی نمی باشند. متأسفانه امروزه در اکثر فضاهای شهری انبوهی از انواع این عناصر دیده می شود که در عین بی نظمی به رقابت مشغول اند در این میان تابلوها و بیلبوردهای تبلیغاتی به دلیل رنگ و لعاب تابلوهای راهنما را کم رنگ می نمایند.

بدین ترتیب سیستم اطلاع رسانی شهری نامتعادل می شود در نتیجه حل این مشکل نیازمند یک تلاش عمومی برای تشخیص اولویت ها و قواعد لازم برای ایجاد نظم است. تعیین اولویت در نصب یکی از راهکارهای مؤثر در ساماندهی این وضعیت می باشد. بدین ترتیب که در مکان های شلوغ و پر تردد شهری،تقدم با تابلوها و علایم راهنمایی و رانندگی،هشدار دهنده ها،اطلاع رسان ها و مواردی از این دست بوده و با استفاده از ترفندهایی نظیر متحد بودن شکل ها،تقویت رنگ ها،نورپردازی و افزایش کنتراست پیام یا زمینه برکاربری آنها تأکید شود.
هماهنگی عبارت است از تعادل و همخوانی بین اجزای مختلف یک کل. در تابلوها و علایم هماهنگی را می توان در سه زمینه مورد بررسی قرار داد:
۱- هماهنگی میان تابلوهای مختلف.

۲- هماهنگی میان تابلوها،مکان نصب آنها و سایر اجزای فضا(سازمان منطقه آزاد…،شهرداریها،شماره ۳،ص۹).
۳- هماهنگی میان قسمت های مختلف یک تابلو.

قابل ذکر است که رعایت همخوانی بین رنگ،اندازه،طرح،جنس،ارتفاع،نوع خط و شکل تابلو با محیط و اجزای آن،بر چشم نوازی فضا خواهد افزود. البته بدیهی است که درمورد تابلوهای راهنمایی و رانندگی یکنواختی مقدم بر هماهنگی با محیط است. اما در مورد سایر تابلوها تلاش در جهت هماهنگی با محیط ضروری می باشد (سازمان منطقه آزاد…،شهرداریها،شماره۳،ص۱۰)

نکته آخر اگر چه وضع ضوابط و استانداردها،با هدف کنترل رقابت بین علایم و تابلوها،صورت میگیرند ولی همواره باید معیار تنوع را در برنامه ریزی این عناصر شهری در نظر داشت.
۴-۱-۵ ارتفاع مناسب جهت نصب علایم و تابلوها

در استانداردهای کشورهای مختلف ارتفاع تابلوهای شهری اندکی متفاوت است حتی قوانین منطقه ای نیز می تواند گوناگون باشد اما بیشتر این قوانین،ارتفاع را زیر دو سوم ارتفاع عمارت تعیین می کنند. تابلوهای تبلیغاتی معمولاً باید در ارتفاع ۵/۲ تا ۵/۳ متر نسبت به سطح پیاده رو و ۵/۴ تا ۷/۴ متر نستب به سطح خیابان نصب شوند.

(مرتضایی،رضا،شهرداریها،شماره۲۰،ص۴۴) تابلوهای اطلاعاتی برای افراد پیاده باید در موقعیتهایی نصب گردند که توقف استفاده کنندگان از آنها مزاحمتی برای تردد دیگران ایجاد نکند. همچنین به منظور جلوگیری از سرگیر شدن،حد زیرین ارتفاع تابلوهایی که از زیر آنها عبور و مرور صورت می پذیرد نباید از ۲۵۰سانتی متر کمتر باشد.(سعید نیا،احمد،۱۳۷۹،ص۷۹)
امروزه سعی می شود به منظور جلوگیری از تجمع عناصر مصنوعی در سطح شهر،آنها را با هم تلفیق نمایند بنابراین در چنین فضاهایی می توان پایه تابلوها را بلندتر انتخاب نموده و از آن جهت نصب گل جای،سطل زباله،منابع نوری و تابلوهای دیگر به صورت مرکب استفاده نمود.(رعایت حد زیرین الزامی است)

۴-۱-۶ نوع مصالح و ایمنی در علایم و تابلوها
مصالحی که در ساخت تابلوها به کار می رود باید از مواد مقاوم و فاسد نشدنی باشد موادی مانند:ورق آهن،برنز،آلومینیم،چوب،سنگ،بتون،اکریلیک ی فایبر گلاس بسته به نوع تابلو و مکان نصب آن،می تواند مفید تر باشد. در ساخت و نصب تابلوها باید موارد ایمنی رعایت گردد. این موارد به نحوه اجرای محاسبات سازه،انتخاب مصالح به کار رفته،نصب ادوات الکترونیکی و استفاده از جزئیات اجرایی مناسب باز می گردد. از سوی دیگر در ساخت و نصب تابلوها باید به احتمال بروز عوامل مخربی چون بادهای شدید،زمین لرزه،حریق و … توجه داشت و تابلوها را در مقابل این عوامل مقاوم ساخت لازم به تذکر است که استفاده از سطوح شیشه ای در ساخت تابلوها منطقی نمی باشد مگر این که شیشه از جنس نشکن بوده و یا از شبکه های محافظ استفاده شود.
۴-۲ باجه ها و سایبان ها

۴-۲-۱ اهمیت باجه ها و سایبان ها در محیط های شهری
باجه ها و سایبان ها،به انواع فضاهای بسته،نیمه باز و باز شهری گفته می شود که در آنها فعالیت های مختلفی بسته به نوع کاربری مورد نظر صورت می گیرد. در واقع می توان گفت که این عناصر جزؤ مبلمان بزرگ مقیاس شهری به حساب می آید و با توجه به کاربرد هر کدام باید عوامل زیادی در طراحی و ساخت آن در نظر گرفته شود. این اجزای شهری مانند هر اثر معماری دیگر،نیازمند محاسبات اقلیمی است طراحی اقلیمی و اطلاعات جغرافیایی یک منطقه به بررسی تأثر حداقل و حداکثر دما،رطوبت،سرعت و جهت باد در بسیاری از پارامترهای شهر میپردازد.(مرتضایی،رضا،۱۳۸۱،ص۷۹) در طراحی انواع باجه ها و سایبان ها نیز با آگاهی کامل از موقعیت نصب آنها از اطلاعات اقلیمی دقیق موقعیت مورد نظر،استفاده نمود،تا امکان پایداری بیشتر و کاربرد بهینه آنها فراهم گردد.

همان طور که در تصویر شماره ۴-۲۴ دیده می شود،در نقاطی که شهروندان ناچار به مکث بوده یا تمای به آن دارند مانند:زمین بازی کودکان،محیط های باز شهری،مناطق با مناظر زیبا و… به خصوص درمکان های گرمسیر،تا جایی که وسعت فضایی اجازه بدهد،می توان از سایبان های وسیع جهت فراهم کردن رفاه شهروندان استفاده نمود. لازم به ذکر است که استفاده از رنگ های روشن در افزایش تأثیر مثبت روانی این پدیده مؤثر خواهد بود.
۴-۲-۲ انواع سایبان ها و باجه ها

در نقاطی که شرایط طبیعی و مصالح بومی امکان استفاده از چوب را فراهم می آورد بهتر است به منظور هماهنگی و همخوانی بیشتر،در مناطق طبیعی از این عنصر در طراحی و ساخت انواع مبلمان از جمله سایبان ها استفاده نمود(تصاویر شماره ۴-۲۵ و ۴-۲۶ )رعایت این عامل در محیط هایی نظیر:پارک ها،فضای جلوی کافه ها،فضاهای باز شهری و … در زیبا سازی محیط بسیار مؤثر است.

مجهز کردن سایبان های بزرگ به تابلوهای تبلیغاتی و اطلاع رسانی،نیمکت،سطل زباله و دیگر مبلمان ضروری،در نقاط مکث،تأثیر به سزایی در تأمین آسایش شهروندان دارد.
همان طور که در تصویر مشاهده می شود استقرار سایبان موقت در نقاطی از شهر که عملیات ساختمانی انجام می شود،در فراهم کردن رفاه کارگران مؤثر خواهد بود.
تصویر مقابل یک باجه چند کاره در سالن مترو را نشان می دهد که در طراحی آن دقت لازم جهت تعبیه چند قسمت جداگانه برای ارایه مناسب خدمات مختلف به مسافران،به کار گرفته شده است.

۴-۲-۳ خلاقیت و نوآوری
نمونه هایی از باجه های خدمات رسانی با طرح فانتزی در تصاویر زیر قابل ملاحظه است از این باجه‌ها می توان در فضاهای تفریحی با توجه به همخوانی محیطی،استفاده نمود.
۴-۲-۴ باجه های تلفن
دسته ای دیگر از مبلمان بزرگ مقیاس شهری باجه های تلفن هستند که تأثیر قابل ملاحظه ای در سیمای فضاهای شهری دارند. در طراحی،مکان یابی و استقرار این نوع مبلمان،رعایت سه نکته اساسی از اهمیت ویژه ای برخوردار است:

۱- رعایت اصول و استانداردهای لازم جهت رفه کاربران.
۲- استفاده از طراحی و مصالح مناسب جهت افزایش دوام و پایداری این نوع مبلمان.
۳- اعمال اصول زیباسازی و هماهنگی محیطی در طراحی این عناصر.
طراحی خلاق و رعایت اصول زیبا سازی در ساخت باجه های تلفن،تأثیر به سزایی در جذابیت محیط به همراه خواهد داشت.
۴-۳ سطل های زباله

۴-۳-۱ نظافت شهری و اهمیت سطل های زباله
شهرهای امروزی به دلیل جمعیت زیاد و مصرف بالا مکان تولید انواع زباله های شهری هستند به طوری که اگر چند روز جمع آوری زباله از سطح شهر صورت نگیرد،دیگر قابل زندگی کردن نمی باشد. بدین ترتیب اهمیت وجود دسته ای از مبلمان شهری به نام سطل های زباله بر کسی پوشیده نیست متأسفانه در بسیاری از شهرها،کاربری بهداشتی این عناصر باعث کمرنگ شدن سایر آثار آن در فضاهای شهری شده است. همواره باید در نظر داشت که سطل های زباله نیز مانند بسیاری از اجزای شهری دیگر در معرض دید روزانه بوده و نازیبایی و عدم تناسب آنها بر کیفیت فیزیکی و بصری محیط تأثیر چشم گیری خواهد داشت. بنابراین رعایت اکثر عوامل زیبا شناختی و معیارهای طراحی،در ساخت این عناصر ضروری و واجب می باشد.

۴-۳-۲ انواع سطل های زباله
در سطح شهرها انواع مختلفی از سطل های زباله قابل دیدن است ولی به طور کلی می توان آنها را به صورت زیر تقسیم بندی نمود:
۱- ظروف متصل به اجزای دیگر مبلمان شهر.(مبلمان چند کاره یا تلفیقی)
۲- ظروف متصل به دیوار.
۳- ظروف مستقل و ایستا(پایه دار)
۴- ظروف متحرک برای استفاده موقت.

۵- ظروف با گنجایی زیاد و مناسب برای محیطهای عمومی و مجموعه های کنار جاده ای.(مرتضایی،رضا،شهرداریها،شماره۱۸،ص۶۷)
انواع متداول سطل های زباله از لحاظ مصالح به کار رفته،شامل سطل های زباله بتونی،سنگی،چوبی و فلزی می باشد. لازم به ذکر است که به دلیل دوام کم چرب،بهتر است از آن،تنها در محیط های طبیعی شهر استفاده شود. در بعضی موارد می توان بدنه اصلی سطل زباله را از ماده مورد نظر که دوام بیشتری دارد ساخته و آن را درون یک قالب چوبی قرار داد. از سطل های زباله بتونی و سنگی بیشتر در محیط های شلوغ و آسیب پذیر استفاده می شود.
۴-۳-۳ طراحی ،مکان یابی و آرایش فضایی

متأسفانه تا کنون در کشور به طراحی زیبا و مناسب سطل زباله به اندازه سایر مبلمان شهری اهمیت داده نشده و معمولاً تنوع،هماهنگی و زیبایی خاصی در ساخت و مکان یابی این عنصر شهری به چشم نمی خورد. این نکته همواره باید مد نظر باشد که سطل های زباله نیز به عنوان بخشی از مبلمان شهری علاوه بر کارایی،از زیبایی و هماهنگی لازم در محیط های شهری برخوردار باشند.

یکی از مواردی که همواره باید در طراحی سطل زباله به منظور حفظ بهداشت و عدم پراکندگی زباله در محیط مد نظر باشد،محفوظ بودن آن است.
به منظور کمک به حفظ پاکیزگی شهر و ترغیب شهروندان به رعایت بهداشت،باید به تعداد سطل زباله و اندازه آن توجه فراوانی داشت که البته این امر بستگی به شرایط محیطی دارد. به عنوان مثال درمکانهای پر رفت وآمد شهری مانند:مراکز خرید،فروشگاهها،محوطه کافه ها،مکان های تفریحی و … باید از تعداد بیشتر و اندازه بزرگتر این مبلمان استفاده نمود (تصویر شماره ۴-۴۳)البته قابل ذکر است که باید در این زمینه رعایت اعتدال را کرده و از آشفتگی فیزیکی و بصری محیط اجتناب نمود.(تصویر شماره۴-۴۴)

امروزه در محیط های شهری به منظور انجام فرایند بازیافت زباله،با آموزش عمومی،تفکیک زباله از همان محیط های محله ای آغاز می شود بنابراین بدین منظور تعبیه بخش های مجزا برای هر نوع زباله در سطل ها و نصب علامت مربوط به آن زباله خاص،امکان جداسازی آنها را توسط شهروندان ممکن می سازد(تصویر شماره۴-۴۵).

امروزه در محیط های شهری به منظور جمع آوری زباله به صورت مجزا و تفکیک شده در سطح خرد(محله) بهتر است با استقرار سطل های زباله جداگانه برای زباله های متفاوت و البته آموزش عمومی،شهروندان را تشویق به این امر نمود. تصویر شماره۴-۴۶ نشان دهنده نمونه ای از این نوع سطل ها می باشد که با درج نوع زباله بر روی آن تفکیک انجام می شود.
همانطور که قبلاً ذکر شد،یکی از کاربردهای اساسی سطل های زباله و به طور کل هر مبلمان شهری علاوه بر کاربری ویژه آن ایجاد محیطی زیبا،منظم،جذاب و متنوع برای شهروندان می باشد بنابراین استفاده از ایده های بدیع و نو در طراحی با توجه به بافت و خصوصیات بصری محیط بر چشم نوازی آن خواهد افزود.(تصویرشماره ۴-۴۷)
در تعبیه حفاظ برای سطل های زباله در محیط های شهری می توان با استفاده از طرح،رنگ و شکلهای جدید و زیبا بر جذابیت و هماهنگی محیطی افزود. لازم به ذکر است که در طراحی این عنصر شهری حتماً باید دوام و سهولت تخلیه آن در نظر گرفته شود.

در تصاویر ۴-۵۰ و۴-۵۱ نمونه هایی از خلاقیت در طراحی و ساخت سطل زباله قابل مشاهده می باشد استفاده از این نوع مبلمان به خصوص در زمین های بازی کودکان نه تنها از جذابیت ویژه ای برخورداز است بلکه آنها را تشویق به استفاده از سطل زباله می نماید.
معمولاً سعی می شود در مکان های پر رفت و آمد که امکان فرسایش و تخریب بیشتر است سطل های زباله را از مصالح مقاوم مانند سیمان بسازند تا دوام و پایداری آنها تا حدودی حفظ شود (تصاویر شماره۴-۵۲-و ۴-۵۳)

به منظور استفاده مجدد از سطل های زباله ای که زیبایی خود را از دست داده اند و صرفه جویی در هزینه می توان حفاظ های فلزی زیبایی در انواع طرح و رنگ(هماهنگ با محیط و سایر اجزای آن) تهیه نموده و سطل های از رده خارج را درون آن قرار داد و مجدداً استفاده کرد(تصاویر شماره۴-۵۴-و۴-۵۵)
در محیط های طبیعی شهر نظیر پارک ها،اطراف محوطه های سبز خیابانی و… با توجه به شرایط اقلیمی می توان از سطل های زباله چوبی استفاده نمود. به منظور ایجاد تنوع،عدم تماس با سطح،جلوگیری از جابجایی و تخریب کفپوش ها می توان از سطل های زباله با پایه ثابت و بالاتر از سطح زمین استفاده نمود. در مناطق پر بارش،به منظور حفظ بهداشت و آب انداختن زباله،بهتر است سطل های زباله باید حتماً درپوش با سایه بان داشته باشند.

برای جلوگیری از جابجایی سطل های زباله توسط خیابانگرد،تخریب آنها و پخش زباله در محیط بهتر است بسته به شرایط یا از مصالح سنگین در ساخت آنها استفاده کرد.(تصاویر شماره۴-۶۰ و۴-۶۱) و یا به کمک پایه ای آنها را در محیط ثابت نمود.(تصاویر شماره ۴-۵۹ و ۴-۶۲)
در طراحی سطل های زباله می توان از طرح ها،رنگ ها و مصالح با رعایت اصول و هماهنگی با محیط استفاده نمود. قابل ذکر است که انتخاب تمام ویژگی های این عنصر با نوع کاربری و محیطی که در آن قرار دارد،ارتباط نزدیک دارد.

در تصاویر زیر انواعی از سطل های زباله،قابل استفاده در محیط های سرپوشیده و نیمه سرپوشیده شهری مانند سالن متروها،ایستگاههای اتوبوس،ورودی فرشگاه ها و…،نشان داده شده است.
در مکان های پر رفت و آمد و در نقاطی که دید مناسبی دارند،می توان از بدنه سطل های زباله بزرگ جهت نصب آگاهی های تبلیغاتی و یا آموزش عمومی درمورد مسایل مربوط به زباله استفاده نمود.(تصویر شماره ۴-۶۷)
معمولاً طراحی سعی می شود به منظور ایجاد هماهنگی بین مبلمان و محیط اطراف آن عوامل مشترکی را بین آنها تقویت کرد مانند آنچه در تصویر شماره۴-۶۸ دیده می شود،در محیط هایی که از گیاهان استفاده زیادی شده یا به عبارت دیگر طبیعی تر است،(مانند پارک ها) استفاده از سطل های زباله چوبی جذابیت بصری محیط را تقویت می نماید.
در تصویر شماره ۴-۶۹ نمونه ای از بازیافت زباله به صورت منطقه ای در سطح شهر،قابل رویت است باید خاطر نشان کرد که استفاده از تبلیغات و تشویق شهروندان،نقش بسیار مهمی در موفقیت این طرح‌ها خواهد داشت.
در موارد خاص به منظور صرفه جویی در فضا می توان سطل زباله را در بدنه ها تعبیه نمود.
۴-۳-۴ دوام و پایداری
در طراحی و ساخت سطل های زباله دوام و پایداری نقش مهمی به عهده دارد چرا که علاوه بر تأثرگذاری بر زیبایی محیط،در بهداشت و سلامت شهروندان بسیار مؤثر است بنابراین مانند سایر مبلمان شهری و شاید بیشتر از آنها باید در طراحی و ساخت این اجزا دقت نمود.
البته همان طور که در طراحی سایر انواع مبلمان نیز ذکر شد،استفاده از مصالح مقاوم و بادوام در ساخت سطل های زباله موجب یکنواختی و نازیبایی در طرح،رنگ و مدل این دسته از اجزای شهری گردد. در تصاویر زیر نمونه ای از سطل های زباله فلزی بادوام مشاهده می شود که برای استفاده در محیط های پر رفت و آمد مناسب است.
علاوه بر استفاده از مصالح مقاوم،اتصال سطل های زباله به زمین نیز کمک شایانی به دوام و پایداری آنها خواهد نمود.
در تصاویر ۴-۷۶ و ۴-۷۷ و۴-۷۸ طراح با استفاده از حفاظ های فلزی و در تصویر شماره ۴-۷۹ با استفاده از حفاظ چوبی،سطل های زباله را برای استفاده در مکان های مختلف مجهز نموده است.
همان طور که در تصاویر زیر و صفحه بعد دیده می شود اتصال سطل های زباله به زمین و تعبیه حفاظ برای آنها از ساده ترین روش های حفظ این اجزا در برابر تخریب های محیطی است.
در نهایت نکاتی که در طراحی سطل زباله حائز اهمیت است عبارت اند از:
۱- رعایت بهداشت

۲- اختفای زباله
۳- قابلیت شستشو
۴- قابلیت نصب و تعویض پلاستیک زباله
۵- ممانعت از نشت شیرابه زباله

۶- برخورداری از درب متحرک که در مواقع عادی بسته باشد
۷- دسترسی مناسب عابرین
۸- مقاوم در مقابل فرسودگی
۹- مقاومت در مقابل شکستگی و تخری

۴-۴ سایر انواع مبلمان شهری
۴-۴-۱ ادوات آتشنشانی
در خصوص ادوات آتشنشانی باید به نکات زیر توجه داشت:
۱- مکان یابی باید به گونه ای صورت پذیرد که موانع فیزیکی،اطراف ادوات مورد نظر را احاطه نکند و پیرامون آن خالی باشد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 9700 تومان در 37 صفحه
97,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد