مقاله بررسی نقش ایوان در مسکن روستایی

word قابل ویرایش
12 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

بررسی نقش ایوان در مسکن روستایی
خلاصه
مساکن روستایی ایران پیش از اینکه در چند دهه گذشته دستخوش تغییرات شوند؛ از غنای بسیاری برخوردار بوده اند. به نحوی که با وجود تمام امکانات موجود در شهر،خانه های روستایی همواره دلنشین تر و انسانی تر و … از مسکن شهری بوده اند. اما موجی بنیان کن شهرها و روستاهای این مرز و بوم را در نوردید و غنای معماری آن را تهدید کرد.
یکی از عناصر فضایی که در گذشته در خانه های روستایی به لحاظ عملکردی ، فرمی و کیفی نقش بسیار زیادی در بالا بردن ارزش های فضایی معماری ایفا کرده ؛ ایوان است .
در این مجال ، ایوان به عنوان عنصری با ارزش به لحاظ معنایی ، تاریخی و عملکردی در مسکن روستایی مورد بررسی و بازخوانی قرار می گیرد و درنهایت راهکارها و الگوهایی جهت تجدید ارزشهای معماری و طراحی مساکن روستایی ارائه می گردد. این پژوهش به روش مشاهدات عینی ،تحلیل نمونه های موردی و مطالعات کتابخانه ای با تکیه بر مفاهیم نظری می باشد.
کلمات کلیدی : ایوان ، روستا ، معماری سنتی ، خانه ، نقش

مقدمه
روستا چهره نجیب زندگی اجتماعی و مأمن نخستین تجارب یکجا نشینی در تاریخ حیات بشری است . (امیر فرجامی ،ص ۴) روستاهای ایران در طول حیات خود، که به بلندای تاریخ تمدن کهن این آب و خاک است و به دلیل پیوندهای گسترده آنها با بسترهای طبیعی و تاریخی خود موجد بسیاری از ارزشهای فرهنگ ایران بوده اند. اما در دنیای مدرن حتی روستاها هم از دگرگونی ، تقلید و دخالت های بیرونی در امان نبوده اند. و دگرگونی های شگرف ، بزرگ و البته ناخوشایندی در طراحی و ساخت مساکن روستایی به وجود آمده است .
نمایان ترین تجلی دگرگونی در جامعه روستایی و عوارض آن در ابعاد کالبدی این سکونتگاهها چهره نموده است . مصداق این دگرگونی در هویت و سیمای کالبدی روستاها، طرح و نمای ساختمان های عمومی ، سازمان شبکه رفت و آمد و دسترسی و از همه مهمتر در شکل و فرم واحدهای مسکونی و خانه های روستایی متجلی شده است . (مهران علی الحسابی ، ص ۶)
هدف از نگارش این مقاله نه تقلید صرف از معماری گذشته و نه انقطاع از آن است ، بلکه شناسایی الگو های غنی و با ارزش گذشته جهت رسیدن به یک معماری و طراحی برتر در زمینه مسکن روستایی است .
تعریف ایوان :
ایوان در فرهنگ نامه عمید به معنای پیشگاه اتاق ،صفه ، قسمتی از ساختمان که جلوی آن باز و بدون پنجره باشد آمده است و در لغت نامه دهخدا صفه ، تاق ، نشستگاه بلند ه دارای سقف باشد ، پیشگاه و درگاه معنی شده است . صفه در کتاب استاد فقید مرحوم دکتر پیرنیا به معنای ایوان و تالار که با تاق پوشیده شده باشد آمده است .
ایوان نمایشگر امکانات تعین و تحدید فضا ست و همانا طریقت یا فضای انتقالی بین عوالم زمینی و زمانی است . از دیدگاه ما بعدالطبیعی ،ایوان خود مقام نفس می تواند به شمار آید که میان باغ و حیاط در حد روح و اتاق در حد جسم سیر می کند (اردلان و بختیار،۱۳۸۲،ص ۲۳) ایوان را می توان فضایی دانست که هم به لحاظ صوری و هم مفهومی نقطه گذار از زمین به آسمان است .(عبدالله محمودی , ص ۵۵)
ایوان به فضایی نیمه باز و عمدتا مسقف اطلاق می شود که مقابل فضاهای زیستی قرار دارد و رابط بین فضای باز حیاط وفضای بسته داخل می باشد. ایوان به صورت فضایی مستطیل شکل وکشیده است که مقابل یکی از اضلاع بنا که معمولا بیشترین بازشوها در آن قسمت می باشد ، ساخته می شود. فضای ایوان معمولا از یک یا دو طرف باز است . عمق ایوان به اندازه ای است که نور آفتاب به دیوارهای داخلی نتا بد (سعید امینیان ،محمدرضا خدادادی ، ص ۴۴)
در دید از بیرون به درون می توان ایوان را از آنجا که معمولا ارتفاعی بلند تر از سایر نقاط نما می گیرد؛ همانا معرفی کننده و پیشانی بنا دانست که که اعتبار نماهای داخلی حیاط بسته به قدر و ارزش آن می شود. در دید از درون به بیرون نیز، ایوان گشادگی فضای متعین و محصور و چشم خانه است رو به سوی حیاط (عبدالله محمودی ، ص ۵۵)
تاریخچه ایوان :
منابع تاریخی نشان می دهد وجود ایوان در معماری از قدمت بسیاری برخوردار است . به طور مثال در نوشته هایی از سقراط فیلسوف یونانی در اگزنوفن ممورابیلا ۱ آمده است : حالا در خانه ها با یک بخش جنوبی ، در زمستان تشعشعات خورشید در ایوان ها نفوذ می کند و … . پس از یونانیان ، رومی ها کشف کردند که اگر ایوان جبهه جنوبی را با شیشه بپوشانند انرژی خورشیدی را به دام می اندازند و می توانند از خاصیت گلخانه ای آن استفاده کنند.
در معماری ایرانی ایوان های طویل و مشرف به باغ کاخ های کوروش در پاسارگاد ،ایوان کاخ آپادانا تخت جمشید (تصویر ۱ ) ایوان کاخ شوش ( تصویر ۲ ) و خانه های برزن جنوبی تخت جمشید و موارد بسیاری از این دست مؤید اهمیت ایوان در بناهای دوره هخامنشی است .

کاخ آشور که یک بنای چهار ایوانی است متعلق به دوره ی پارتی می باشد ( تصویر ۳ ) آتشکده ی فیروز آباد یا بارین ،۲۲۴میلادی نیز دارای یک ایوان بزرگ رو به آبگیر یا برکه ای است که تا به اکنون آب از آن می جوشد که ابعاد آن دوازده ذرع در ده ذرع است . ( پیرنیا ، ص ۱۱۱)
ایوان مدائن یا تاق کسری ( تصویر ۵ ) نیز نمونه ای برجسته از ایوان در معماری ایران است . بهره گیری از تناسب طلایی ایرانی در ایوان بزرگ میانی آن که طرح آن مستطیلی به اندازه ۲۵.۳۰متر در ۴۲.۶۰است ، تاق آهنگی با دهانه ۲۴گز از اهمیت عنصر ایوان در معماری آن دوره حکایت می کند.
از ساخت ایوان در دوره ی ساسانی و پس از اسلام نیز در بناها و خانه ها بهره گرفته شد.
در مورد منشأ پیدایش ایوان برخی آنرا همان چادر سنگی دانسته اند. به نظر این گروه مردم بیابانگرد، چون سکونت در آبادی را برگزیدند برای حفظ ارتباط با طبیعت ، استفاده از تاق سه دیواره را معمول داشتند. با وجود ابهام در چگونگی پیدایش ایوان ، دانشمندان آن را پدیده ای شاخص از معماری ایران می دانند (محمودی ) تکامل ایوان در دوره اشکانی (پارتی ) انجام گرفت . احتمالا در تکامل ایوان متداول دوره پارتی دو مرحله وجود داشته است . در مرحله اول تنها یک تالار باز دارای سه دیوار با سقفی تخت از تیرهای چوبی و مرحله دوم زمانی آغاز شد که سقف این تالارها با تاق ضربی ساخته شد. ( پیر نیا ، ص۱۰۲ ( تا امروز نشانه ای از آنچه بارزترین ویژگی نوآوری و میراث معماری پارتی محسوب می شود ، یعنی ایوان یا تالار بازی که با یک تاق بلند ضربی پوشیده می شد و برجسته ترین ویژگی حیاط یا میان سرا را تشکیل می داد ، به دست نیامده است . ( پیرنیا ، ص ۱۰۲)

به دلیل قرار گرفتن روستاها در بستری طبیعی و بکر و تعامل آنها با محیط زیست عنصر ایوان در مسکن روستایی از اهمیت ویژه و
خاصی برخوردار است . لذا نقش ایوان در مسکن روستایی در موارد زیر برجسته و با اهمیت می باشد :
۱) ایوان و تعامل انسان و طبیعت
۲) ایوان و حس مکانیابی
۳) ایوان و سلسله مراتب
۴) ایوان ، فضایی چند منظوره
۵) ایوان و سیالیت فضایی
۶) ایوان و معماری پایدار
۱) ایوان و تعامل انسان و طبیعت
تعاملی که انسان با محیط طبیعی و انسانی ایجاد می کند، محیط کالبدی را شکل می دهد که شامل بافت کالبدی ، گونه ی معماری ، عناصر و جزئیات معماری و … می باشد . مساکن روستایی به طرز تفکیک ناپذیری با بستر طبیعی خود در آمیخته اندو براستی در این معماری ایوان مظهر تعامل درست و احترام آمیز انسان با محیط طبیعی است .
ایوان بسان چشم خانه ، دریچه ای را به سوی محیط طبیعی باز می کند و با ایجاد دید و منظر نقش بسزایی را در خلق کیفیات بصری ایفا می کند.
این فضای نیمه باز تأثیر بسیاری در گسترش جریان زندگی از فضای بسته به فضای باز دارد و به ساکنین خانه این امکان را می دهد که ضمن فعالیت های روزانه به مناظر زیبای روستا دید داشته باشند و استفاده بهینه از منظر بصری محیطی را ببرند. ( تصویر ۶ و۷) به واسطه ایوان در خانه های سنتی روستایی و حتی شهری انسان ارتباط درست و متوازن با طبیعت داشته و درک صحیحی از طبیعت و به دنبال آن درک درستی از زمان و محیط اطراف خود دارد. ایوان ساکنین خانه را از دیدن خورشید، آسمان و چشم اندازهای زیبا برخوردار می کند و حذف این عنصر با ارزش در خانه های مدرن ، انسان مدرن را در ارتباط با طبیعت فقیر و محروم ساخته است .

۲) ایوان و حس مکانیابی
مکان یابی یکی از فرایندهای ادراکی است ، به کمک مکانیابی دستگاه ادراکی می تواند جایگاه اشیا و محرک ها را در جهان سه بعدی تشخیص دهد. « بدون جهت بودن یا انحراف از جهت موجب سردرگمی می شود ما برای ماندن در مکانی خاص یا حرکت از مکانی به مکان دیگر نیاز به ارجاعاتی داریم » ( پی یر فون مایس ، ص ۱۸۷ )

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 12 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد