مقاله بررسی ژئوتوریسم دشت بجنورد و اثرات آن در جذب گردشگر

word قابل ویرایش
16 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
شهر بجنورد در استان خراسان شمالی واقع شده است . بر اساس مطالعات انجام گرفته سازمان میراث فرهنگی و گردشگری دشت بجنورد به عنوان یکی از ناحیه های گردشگری قطب شمال شرق کشور قلمداد شده است و علاوه بر قابلیتهای طبیعی از ارزشها و بنیانهای تاریخی و فرهنگی ریشه داری برخوردار است که عمدتا در محیطی زمین شناسی تکوین یافته اند، همچنین در مقیاس محلی نقشهای تفریحی و بازرگانی را نیز نباید نادیده گرفت . جهت توسعه گردشگری زمین شناسی و رسیدن به اهداف آن باید تمامی عملکردها بصورت همزمان و موازی مورد مداخله قرار گیرند و بعد از حصول نتیجه پارامترهای زمین شناسی گردشگری محور هر گونه تصمیم گیری در خصوص تغییر کاربریها قرار گیرند.در این پژوهش با مروری بر اهمیت گردشگری زمین شناسی دشت بجنورد عوامل موثر در توسعه گردشگری معرفی و بر اساس عملکرد غالب یا مجموعه ای از عوامل مدل توسعه گردشگری با تکیه بر جاذبه های ژئوتوریستی ،پیشنهاد شده است .نتایج این پژوهش حاکی از تاثیر عوامل ژئوتوریستی و چشم منظرها بر جذب گردشگر است که می تواند مبنای طرحهای توسعه گردشگری در منطقه قرار گیرد. امروزه رویکرد جهانیان به موضوع گردشگری طبیعت (اکوتوریسم ) در حال گسترش است و روز به روز بر جذابیت این شاخه از گردشگری افزوده میشود. در همین راستا، شاخه جدید گردشگری زمین شناسی (Geotourism) که ارتباط تنگاتنگی با طبیعت دارد نیز مورد توجه همگانی قرار گرفته است .
واژه های کلیدی : ژئوتوریسم ،گردشگری،دشت بجنورد،گردشگری زمین شناسی،نظام سلسله مراتبی
مقدمه :
یکی از نیازهای اصلی انسان ، وابستگی او به محیط اطراف است .نیاز انسان به طبیعت ، با گردش و تفرج در آن هویدا می شود. طبیعت گردی و گردش و تفرج در سرزمینهای درخور دیدن به آن پایه رسیده که امروزه از ” گردشگری” به عنوان “صنعت ” یاد می کنند،صنعتی که ضمن تامین آسایش و تفریح موجبات درآمد و تمول مالی را نیز فراهم می آورد.گردشگری محیطی یا اکوتوریسم از دیگر تعریفی است که امروزه گسترش فراوانی یافته است . برای بسیاری از سازمانهای محیطی و توسعه ای اکوتوریسم به عنوان بخشی از گردشگری پایدارsustainable tourism تلقی می شود که گاهی از آن به گردشگری طبیعی نیز یاد می کنند. با این همه دراین مورد نیز تعریف جامعی وجود نداشت تا اینکه در سال ١٩٩١ توسط انجمن بین المللی اکوتوریسم یا
TIES بسیاری از واژه های مرتبط با آن را خلاصه و به شرح “سفری مسئولانه و آگاهانه به نواحی طبیعی که با حفاظت از محیط و ایجاد خیر و رفاه برای مردم محلی همراه است .”تعریف کرد ( TIES٢٠٠٣).
برای ژئوتوریسم از دیدگاههای مختلف تعاریف متعددی ارائه شده است که ذکر همه آنها در این مختصر نمیگنجد، بنابراین تنها به یک تعریف بسنده میشود. براساس تعریف (رحیم پور،۵۵:١٣٨۵) ژئوتوریسم ، جئوتوریسم ، توریسم زمین شناسی (Geotourism) یکی از رشته های تخصصی اکوتوریسم است که به معرفی پدیده های زمین شناسی به گردشگران با حفظ هویت مکانی میپردازد.
ژئوتوریسم از علوم ژئومورفولوژی، ژئوتکنیک ، ژئوفیزیک زمینی، ژئوشیمیایی و کلیماتولوژی بهره برده و کارشناسان علوم زمین و علاقه مندان به طبیعت را برای بازدید از جاذبه های زمین دعوت میکند.
حفظ محیط زیست و چشم اندازهای آن ، عدم تغییر و خودداری از دخالت انسان در برهم زدن چهره زمین از اهداف اصلی ژئوتوریسم است . به طور کلی مطالعه در مورد ژئوتوریسم برای نخستین بار در سطح ملی و در مقیاس بزرگ بوسیله اتحادیه صنعت مسافرت و سفر جغرافیای ملی آمریکا صورت گرفته که در آن به پایداری محیط و توسعه همه جانبه پرداخته شده و حتی به مسائل فرهنگی نیز اهمیت داده شده است (ناظری ،۶٢:١٣٨۵)
دراین تحقیق با توجه به اهمیت توانهای محیطی و جاذبه های گردشگری به بحث و بررسی زمینه های شناخت توانها و معرفی جاذبه ها پرداخته شده است .ضمن اینکه رهکارهای عملی، قابل اجرا و منطبق بر اصول گردشگری نیز ارایه شده است .
عوامل مختلفی در توسعه گردشگری یک منطقه تأثیر گذار است از جمله وجود جاذبه های بینظیر- کم نظیر یا تک پدیده ، عناصر اقلیمی ( آب و هوا) ارتفاع از سطح دریا ، چشم اندارهای طبیعی، شیب ، توپو گرافی و امنیت اجتماعی و سهولت دسترسی به عناصر رفاهی و سیاحتی . جاذبه های تک و بی نظیر (ملی یا استانی) به عنوان مبنا و مرکز ثقل و دومین جاذبه نزدیک به هر یک از جاذبه های تک با احتساب امتیاز به روش تحلیل سلسله مراتبی جانمایی و با شعاعی به فاصله مستقیم این دو جاذبه دایره ای با مرکز تک پدیده رسم گردید. نقاط و مساحت محصور در این دایره به عنوان زون یا منطقه ١ معرفی گردید. با ادامه این روند جاذبه دوم از نظر مقادیر ارزشی انتخاب و دایره های دیگری رسم گردید. این کار تا محیط شدن آخرین دایره در محدوده سیاسی شهر و مماس شدن آخرین زون هر ناحیه برهم ادامه یافت .
ویژگیهای جغرافیایی دشت بجنورد
دشت بجنورد از نظر طبیعی محصور بین دو رشته کوه کپه داغ در شمال و آلاداغ و شاه جهان در جنوب می باشد. منطقـه مـورد مطالعه بین مدارات ٣٧ درجه و١٣دقیقه تا٣٧ درجه و٣۶ دقیقه عرض شمالی و۵٧درجه و٧دقیقـه تـا ۵٧درجـه و۴٠ دقیقـه طـول شرقی واقع شده است و مساحتی بالغ بر۵/۱۲۷۳ کیلومترمربع را پوشش می دهـد. طـول تقریبـی آن حـدود ۵۶ کیلـومتر وعـرض تقریبی آن حدود ۴٠ کیلومتر است . دشت بجنورد وسیع ترین محدوده مسطح حوضه آبریز در شـمال شـرقی ایـران بعـد از دشـت مشهد-شیروان می باشد. که در بین تراز های ارتفاعی ٩٠٠ متر تا حدود٢٩٠٠ متر قرار گرفته است .
در این منطقه بدلیل وجود ارتفاعات و اقلیم مناسب ، رودخانه های متعددی جریان دارند که می توان رودخانه های چناران ، فیروزه ، بازخانه ، پسته -دوبرار و غیره … را نام برد. تمامی این رودخانه ها پس از زهکشی حوضه خود به زهکش اصلی (اترک) مـی پیونـدد.
رودخانه های پسته -دوبرار و آق قلعه عمدتا در سیلاب فصلی مشارکت داشته و معرف یک جریان تشنجی و سیل آسا هستند. ولـی حوضه های دیگر علاوه بر پتانسل سیلابی از جریان پایدار و همیشگی با چشمه های پر آب کارستی که تامین کننده آبهای دائمـی نیز هستند برخوردارند. منطقه مورد مطالعه بدلیل مرکزیت سیاسی استان خراسان شمالی با میزان بارندگی سالانه ٢٨٠ میلیمتر و بدلیل مناسب بودن آب و هوا باعث گسترش و رونق زندگی شهری گشته است .
منطقه مورد مطالعه دارای چینهای تاقدیسی و ناودیسی است که بدلیل راندگی ناشی از نیروهای تکتونیک در جهت شرقی – غربی امتداد پیدا کرده است . از جمله ارتفاعات مهم در این منطقه می توان کوه باباموسی با ارتفاع ٢٧۵٠ متر در شمال دشت و کوه آخور با ارتفاع ٢٣٢٠ متر و کوه سالوک تقریبا با ارتفاع ٣٠٠٠ متر را نام برد. ارتفاع جنوب منطقه از شمال آن بیشتر است . ضلع شـمالی این دشت شامل پرتگاههای بسیار تند و به شدت گسلی بنام کوه باباموسی می باشد که دارای اختلاف ارتفاعی بالغ بـر ٧٠٠متـر از کف دشت بجنورد است . این واحد با یک نمای سنگی ومطبق پر شیب ، منظره زیبایی را در منطقه ایجاد نمـوده اسـت .دیواره هـای شرقی–غربی وعمدتا جنوبی، ملایم وساختاری دامنه ای وبعضا تپه ای دارند. این توده نسبتا مضـرس ، توسـط دره هـای مـوازی بـا جهتی تقریبا جنوبی– شمالی بریده شده که علت اصلی این برش ها، وجود رود های نسبتا پر آب واقع در قسمتهای مرتفع جنـوبی حوضه آبریز دشت است . شیب بخش شرقی و غربی عمدتا ٢٠-١٠درصد میباشد درحالی که نسبت شیب پرتگاه سنگی بابا موسـی تا کوه آخور داغ حدود ١٠٠% است . بیشترین سهم دامنه های دشت بجنورد که عمدتا قسمتهای جدید شهری نیـز بـر روی آن در حال توسعه می باشد، شامل دامنه های جنوبی است که در حال حاضر توسط تاسیسات جدید شهری نظیر مجتمع های دانشگاهی، بیمارستانی و ورزشی در حال اشغال وتغییر مورفولوژی بوده که در این بین به تخته ارکان می تـوان اشـاره نمود.شـیب قسـمتهای مرکزی دشت بجنورد بسیار کم و کمتر از یک درصد تا یک در هزار است . بر حسب همین کیفیـت شـیب از نظـر جهـت و تفـاوت شدت که موجب اتحاد توپوگرافی پیرامون به سمت قسمت مرکزی دشت و خروجی متمرکز آن در قسمت شمال شرقی اسـت . کـه موجبات سرریز شدن تمام آبهای جاری وسیلاب های فصلی به سمت دشت بجنورد را فراهم ساخته و و مورفولوژی ظـاهری دشـت بجنورد را با منظرهای مشابه کاسه یک دست و پر شده با پیرامونی دیوارهای محصور ومرکز مسطح وکم شیب نمایان ساخته است .
اصطلاحا کیفیت ظاهری دشت پر شده بجنورد را میتوان پدیپلین نامید.(وقاری موسوی، ١٣٨١ : ٣). شهر بجنورد تنها شهری است که در موقعیت محصور کوهستانی، بر روی دشت با توپوگرافی ملایم و مناظر کوهستانی زیبای مجاور قرار گرفته است . این حوضـه شامل ٩٠ آبادی با ۶٢٧٠٣ نفر جمعیت است که فعالیت غالب در آن کشاورزی و دامپروری می باشند. (نتـایج سرشـماری عمـومی نفوس و مسکن سال ١٣٨۵).از لحاظ هیدرولوژیکی دقیق ترین تقسیم بندی حوضه های آبریز ایـران متعلـق بـه هیـاتی اسـت کـه سرپرستی آن را آقای ا.اج . باکر کارشناس سازمان خوار و بار کشاورزی (F.A.O) بر عهده داشت و بعد از سـالهای ١٣٢٠ در ایـران مشغول بکار بودند. این هیات ایران را به شش حوضه منطقه ای تقسیم نمودند (بدیعی،۵۶:١٣۶٢).
H1 حوضه آبریز دریای خزر در شمال ایران
H2 حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان در غرب ، جنوب غربی و جنوب
H3 حوضه آبریز ارومیه در شمال غرب
H4حوضه آبریز دریاچه هامون در شرق
H5 مجموعه حوضه های بسته داخلی ایران
H6 حوضه دشت قره قوم .
از این نظر حوضه دشت بجنورد و زیر حوضه های آن جزو حوضه های آبریز اترک می باشد که شامل آبریز دریای خزر در شمال کشور است .
نقشه شماره (١) نقشه توپوگرافی دشت بجنورد
سرتاسر شهر بجنورد بر روی تشکیلات زمین شناسی کواترنر و بخش بسیار اندکی روی تشکیلات نئوژن توسعه یافته است . در سایر مناطق حاشیه ای پوشش گیاهی بر حسب موقعیت اقلیمی و از همه مهمتر پتانسیل بارش عمدتا در حد پوشش استپ با غلبه عمده چشم اندازه های درمنه و گون همراه با تیره عمده گندمیان می باشد. این منظره عمدتا بر روی تپه های پیرامونی دشت بجنورد غلبه دارد ولی بر روی دیواره های کوهستانی پیرامون بعضا پوشش درختی از خانواده انجیر، گز وحشی و … قابل مشاهده است . پوشش گیاهی مهم منطقه معطوف پوشش گیاهی دامنه های جنوبی بویژه مجموعه کوهستانی سالوک و دامنه های بدرانلو می باشد. دیواره های کوهستانی سالوک دارای پوشش گیاهی عمدتا ارس و دامنه های مجموعه بدرانلو چشم انداز زالزالک پراکنده پوشیده اند است . چهره عمده پوشش دشت بصورت استپی و مملو از تیره یکساله و چند ساله است .این تیره های گیاهی بعضا با ترکیب درختان پرورشی نظیر چنار، زبان گنجشک ، سرو نقره ای، کاج ، سرو خمره ای، افرا، اقاقیا، بیدمشک ، بید، بید مجنون ، صنوبر و عرعر، توت و سروناز خود نمایی می کنند که بطور ردیفی کاشته شده وضمن ترکیب پارکهای تفریحی و حاشیه خیابانهای اصلی شهر، تنوع قابل توجه گونه های قابل توسعه و تکثیر را نیز نشان می دهد.
زمین شناسی
زمین شناسی دشت بجنورد از طریق مطالعه برونزدها و تشکیلات مشهود پیرامونی تا حد زیادی قابل شناسایی است . لذا تحلیل گسترش سازندها، ستون چینه شناسی، مورفولوژی سطحی، تحول گسلها و تکتونیک منطقه بطور قابل توجهی پتانسیل مطالعه و توجیه دارد.
جدول شماره (٢ )سازندهای زمین شناسی تشکیل دهنده حوضه دشت بجنورد

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 16 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد