مقاله تاثیر آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی در رشد این مهارتها

word قابل ویرایش
20 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

تاثیر آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی در رشد این مهارتها

چکیده
مقدمه : این پژوهش به بررسی اثربخشی آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی به معلمین زن و مرد در رشد مهارت های هیجانی – اجتماعی آنان پرداخت .
روش : مطالعه از نوع طرح های آزمایشی است که در آن ۶۸ معلم پایـه هـای چهارم و پنجم ابتدایی با حداقل ۱۰ سال سابقه تـدریس و مـدرک لیســانس به صورت تصادفی در دو گروه کنترل (۱۸ زن و ۱۶ مرد) و آزمایش (۲۰ زن و ۱۴ مرد) قـرار گرفتنـد. ابـزار سـنجش مهـارت هـای هیجــانی – اجتمــاعی ، پرسش نامه هوش هیجانی – اجتماعی بـار- ان بـود کـه دارای ۹۰ گویـه و ۵ عامل درون فردی ، بین فردی ، سازگاری ، مدیریت استرس و خُلق عمومی است که توسط سموعی هنجاریابی شده است . مهارت های هیجـانی – اجتمـاعی در ۱۰ جلسه ۲ساعته در حوزه مهارت های درون فردی و بین فردی آمـوزش داده شد.
یافته ها: عملکرد گروه آزمایش در مهارت های هیجانی – اجتماعی کلی و خرده مولفه های آن نسبت به عملکرد گروه کنترل بیشتر و تفاوت بین دو گروه معنی دار است . این نتایج پس از ۴ ماه در مهارت های هیجانی – اجتماعی کلی و خرده مولفه های آن ، کاهش معنی داری نشان نداد.
نتیجه گیری : طراحی برنامه هایی برای آموزش معلمان می تواند کمک بالقوه سودمندی برای رسیدن به ابعاد گوناگون هـوش هیجـانی – اجتمـاعی نمایـد.
نخستین گام در اجرای برنامه های یادگیری هیجانی – اجتماعی ، درگیر نمودن معلمان با این مهارت ها و رشد توانمندی های هیجانی – اجتماعی آنان است .

کلیدواژه ها: معلمان ، آموزش ، مهارت های هیجانی – اجتماعی

 

مقدمه
روان شناسان تعلیم و تربیت معتقدند، موفقیت افراد تنها وابسته به مهارت های شناختی نبوده و مهارت های هیجانی – اجتماعی نیز در پیش بینی موفقیت افراد تأثیر دارند. گلمن [۱] در این رابطه بیان می کند که حدود ۲۰% از موفقیت آینده افراد از طریق توانایی های شناختی آنان پیش بینی می گردد و مابقی به هوش هیجانی – اجتماعی و دیگر فرصت های آنها در زندگی بستگی دارد. وی معتقد است هوش ، شناختی است که به فرد می گوید چه عملی را می تواند انجام دهد؛ درحالی که هوش هیجانی به فرد می گوید چه کاری را بایستی انجام دهد. هوش شناختی شامل توانایی های افراد جهت یادآوری تفکر منطقی و انتزاعی است ، درحالی که هوش هیجانی به افراد می گوید چگونه از هوش شناختی در جهت رسیدن به موفقیت در زندگی استفاده کنند.
به منظور اصلاح شیوه های زندگی و به حداکثر رساندن ظرفیت یادگیری و تبدیل مدارس به محیط های مطلوب و ایده آل یادگیری ، بایستی در مدارس ، یادگیری های اجتماعی – هیجانی با انواع دیگر یادگیری و آموزش های علمی ترکیب شوند. از سوی دیگر، کارامدی برنامه های یادگیری های هیجانی – اجتماعی نیازمند درگیر نمودن مدرسه ، خانه و محیط های جمعی است و اولین گام در مدرسه ، ایجاد تغییر در رفتارها و توانمندی های معلمان ، جو کلاس درس و محیط مدرسه است . در این رابطه کارکنان و عوامل انسانی موجود در مدارس در سطوح گوناگونی با مساله هوش هیجانی – اجتماعی درگیر هستند. معلمان نه تنها باید به مهارت های هیجانی – اجتماعی دانش آموزان توجه نمایند بلکه باید از میزان هوش هیجانی – اجتماعی و چگونگی استفاده از مهارت های هیجانی – اجتماعی خودشان هم آگاهی داشته باشند. بنابراین لازم است معلمان و مسئولان مدارس به اهمیت هوش هیجانی – اجتماعی آگاه گشته و با نحوه آموزش آن به صورت مستقیم در برنامه های درسی و آموزشی آشنا گردند و بتوانند به عنوان الگویی جهت انجام اعمال هوشمندانه هیجانی – اجتماعی عمل نمایند.
هوش هیجانی – اجتماعی ، ترکیبی از مؤلفه های هیجانی و اجتماعی است . اسپیلبرگر، سه دسته اصلی از این مدل را مطرح می کند: الف ) مدل مولفه ای مایر و سالووی [۲] که این ساختار را به عنوان توانایی دریافت ، فهم ، مدیریت و استفاده از هیجان ها به منظور تسهیل تفکر می داند و بر اساس مدل مبتنی بر توانایی ، اندازه گیری می شود [۳]، ب ) مدل گلمن که این ساختار را به عنوان مجموعه گسترده ای از توانایی ها و مهارت هایی ی م داند که به وسیله آنها عملکرد را می توان مدیریت کرد و عمدتاً به وسیله ارزشیابی های چندگانه اندازه گیری می شود [۴] به نقل از بار- ان [۵] و ج ) مدل ترکیبی بار- ان که این ساختار را به عنوان دسته ای از توانایی ها، مهارت ها و تسهیل کننده های غیرشنـاخـتی مرتبط باـ هم ی م داند ه ـک بر رفـتار ـهوشمندانه ـتأثیر می گذارند و به وسیله خودگزارشگری اندازه گیری می شوند. بار- ان ، سال ها این ساختار را هوش هیجانی – اجتماعی در نظر می گرفت اما اخیرًا معتقد است به جای طرح ساختار هوش هیجانی ، یا هوش اجتماعی ، ساختار هوش اجتماعی – هیجانی باید مطرح گردد [۵].
براساس مدل بار- ان ، برای هوشمندی اجتماعی – هیجانی ، فرد بایستی بتواند به طور کارآمد خود را بیان کند، دیگران را درک و با آنها ارتباط برقرار نماید و به طور موفقیت آمیز بر مشکلات ، چالش ها و فشارها فایق آید. بنابراین اولین و مهمترین نکته این است که شخص توانایی درون فردی آگاهی از خویشتن را داشته باشد، نقاط قوت و ضعف خود را ببیند و احساسات و افکار خود را بدون محدودیت بیان کند. برای هوشمندی اجتماعی – هیجانی در سطح بین فردی ، توانایی آگاهی از هیجانات ، احساسات و نیازهای دیگران و تشریک مساعی ، تداوم همکاری و ارتباط رضایتمندانه با دیگران مهم است . به عبارت دیگر، برای هوشمندی اجتماعی – هیجانی ، فرد باید بتواند به طور کارامد تغییرات فردی ، اجتماعی و محیطی را با واقع بینی پذیرفته و با داشتن انعطاف پذیری ، بر موقعیت های ناخواسته فایق آید، مشکلات را حل کند و تصمیم گیری نماید. برای انجام چنین کاری ، فرد نیاز دارد هیجانات خود را مدیریت کند تا این هیجانات بتوانند به نفع او کار کنند نه بر علیه او [۵].
شکل گیری و پایه ریزی هوش هیجانی از دوران اولیه زندگی آغاز می گـردد و در سراسر دوران مدرسه ادامه می یابد [۶]. یافته ها حـاکی از آن است که هرچه سن فرد بالاتر می رود از نظر هوش اجتماعی – هیجانی توانمندتر می گردد [۷] حال آن که وکسلر معتقد است هوش شناختی شروع به کاهش می نماید [۸]. لذا به لحاظ اهمیت هوش اجتماعی – هیجانی در سلامت افراد، افزایش این مهارت ها می تواند از اهداف مهم برنامه های آموزشی تلقی گردد. مدارسی که در آنها برنامه های یادگیری هیجانی – اجتماعی اجرا می گردد معتقدند که آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی ، سازگاری اجتماعی را بالا برده [۹]، پرخاشگری را کاهش می دهد و رفتارهای فرا اجتماعی را تقویت می کند [۱۰] و همچنین بر کیفیت روابط اجتماعی نیز تاثیر می گذارد [۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۵]. پژوهش های انجام شده در زمینه رابطه هوش هیجانی – اجتماعی با مؤلفه های سلامت روانی ، نشان داده است که این سازه با سلامت روان [۱۶]، شناسایی محتوی هیجان ها و توان همدلی با دیگران [۱۷، ۱۸، ۱۹]، سازش اجتماعی – هیجانی [۲۰]، بهزیستی هیجانی [۲۱]، سازگاری اجتماعی [۲۲]، رضایت از زندگی [۲۳] و خود شکوفایی [۲۴] همبستگی مثبت و با آشفتگی روان شناختی [۲۵]، افسردگی [۲۶، ۲۷]، مصرف سیگار و الکل و اخـتلال های روان شنـاختی [۱۶]، استرس هـا و نگـرانی هـا [۲۶] همبستگی منفی دارد.
نتایج یافته های پژوهشی در رابطه با تفاوت های جنسی در هوش هیجانی – اجتماعی یکسان نیستند. به طوری که برخی پژوهش ها تفاوت معنی داری در هوش کلی بین زنان و مردان گزارش نمی کنند.
درحالی که در پاره ای از پژوهش ها نشان می دهند که زنان بیش از مردان از هیجانات خودآگاهی داشته ، مهارت های بین فردی قوی تر و سازگاری بالاتری دارند و مردان ظرفیت درون فردی بیشتر، مدیریت هیجان های بهتر و احترام به خود بالاتری دارند [۵، ۶، ۷، ۹، ۲۲، ۲۹، ۳۰، ۳۱].
مجموعه پژوهش های ارایه شده [۲، ۳، ۵، ۷، ۹، ۲۷] بیانگر آن است که باورهای شناختی و انگیزشی ، در بهبود شرایط یادگیری حائز اهمیت است . در این پژوهش ها مهارت های هیجانی – اجتماعی و اهمیت آنها در موفقیت تحصیلی به عنوان عامل مهمی در سازگاری فرد با محیط دانش آموزان مورد تاکید قرار گرفته است اما کمتر پژوهشی به اهمیت آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی به معلمان به عنوان عامل تاثیرگذار در ارتقای مهارت های هیجانی – اجتماعی و تحصیلی دانش آموزان پرداخته است . با آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی به معلمان می توان شاهد اثـرات مستقیم و غیرمستقیم این آموزش در رشد مهارت های هیجانی – اجتماعی دانش آموزان بود.
انجمن همیاری به وسیله گلمن و با هدف تقویت یادگیری های اجتماعی – هیجانی بنیانگذاری شده است و هدف آن تدوین و گسترش یادگیری های هیجانی اجتماعی به عنوان بخش اساسی برنامه آموزشی است . از جمله فعالیت های این انجمن ، کمک به آماده سازی و آموزش معلمان برای عملی ساختن برنامه های SEL از طریق برنامه های مختلف است .
بر این اساس اهداف بنیادی این پژوهش چنین است :
– بررسی سطح مهارت های هیجانی – اجتماعی معلمان مقطع ابتدایی (به تفکیک جنس )
– بررسی اثربخشی آموزش مهارت های هیجانی -اجتماعی بر رشد مهارت های هیجانی – اجتماعی معلمان (به تفکیک جنس ) – بررسی پایداری اثربخشی مهارت های هیجانی حاصل از آموزش در معلمان (به تفکیک جنس )

روش
در این پژوهش ، افراد به صورت تصادفی در گروه های کنترل و آزمایش جایگزین شدند. ابتدا سطح مهارت های هیجانی – اجتماعی معلمان مورد بررسی قرار گرفت و نمره به دست آمده به عنوان نمرات پیش آزمون تلقی گردید. سپس مداخلات آزمایشی مبنی بر آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی در حوزه مهارت های درون فردی شامل : خودآگاهی ، مدیریت استرس ، مدیریت احساسات ، مفهوم خود و اعتماد به نفس و هدفمندی و مهارت های بین فردی شامل : مهارت ارتباطی کلامی – غیرکلامی ، مهارت گوش دادن ، مهارت همدلی ، افشای خود، ابراز وجود، تصمیم گیری و حل مسئله و حل تعارض انجام گردید. این آموزش در ۱۰ جلسه ۲ساعته ارایه شد و در پایان مداخلات آزمایشی به منظور بررسی اثربخشی مداخلات ، مهارت های هیجانی – اجتماعی پس از ۲ هفته (به عنوان پس آزمون ) بررسی گردید.
پایداری اثربخشی رشد مهارت ها، ۴ ماه پس از آموزش در گروه های آزمودنی مجدداً مورد مطالعه قرار گرفت .
ـ تاثیر آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی در رشد این مهارتها ١۴۵ آزمودنی ها: در این پژوهش ، از معلمان (دارای حداقل مدرک لیسانس و سابقه تدریس بالای ۱۰ سال ) داوطلب پایه چهارم و پنجم ابتدایی که در دوره های ضمن خدمت در شهر تهران بودند، ثبت نام به عمل آمد. به منظور بررسی اثر جنس ، از هر دو جنس معلمان زن و مرد در پژوهش استفاده شد. سپس ، افراد آزمودنی به طور تصادفی در گروه کنترل و آزمایش جایگزین شدند. ۷ نفر از افرادی که به طور مستمر در جلسات آموزشی شرکت نداشتند حذف و حجم نهایی نمونه ۶۸ آزمودنی شامل ۳۴ نفر در گروه کنترل (۱۸ زن و ۱۶ مرد) و ۳۴ نفردر گروه آزمایشی (۲۰ زن و ۱۴ مرد) گردید.
ابزار پژوهش : ابزار مورد استفاده در این پژوهش ، پرسش نامه هوش هیجانی – اجتماعی بار- ان بود که برای افراد بالاتر از ۱۷ سال قابل اجرا است . پرسش نامه بار- ان دارای ۱۳۳ سؤال است . بار- ان پایایی آزمون فوق را به روش آلفای کرونباخ ۰.۸۱ گزارش نمود.
سموعی [۳۸]، این آزمون را مجدداً هنجاریابی کرد و سؤالات آن را به ۹۰ سؤال تقلیل داد که در ۱۵ خرده مولفه قرار گرفتند. در این هنجاریابی ، ضریب اعتبار برای آزمون ها ۰.۷۰ و ضریب پایایی از طریق آلفای کرونباخ ۰.۹۳ و از طریق روش دونیمه کردن ۰.۸۰ گزارش شده است . در پژوهش حاضر از فرم هنجاریابی شده سموعی استفاده شده است . آلفای کرونباخ برای ۵ خرده مقیاس (با حذف برخی سؤالات که ضریب آلفا را کاهش می دادند) به این شرح به دست آمده است : مهارت بین فردی ۰.۷۵، درون فردی ۰.۸۶، سازگاری
۰.۷۵، مدیریت استرس ۰.۸۱ و خُلق عمومی ۰.۸۲. اعتبار این پرسش نامه نیز از طریق همبستگی خرده آزمون ها با نمره کلی مهارت های هیجانی – اجتماعی بالاتر از ۰.۶۵ گزارش گردید.
یافته ها
بررسی سطح مهارت های هیجانی -اجتماعی و خرده مولفه های آن در گروه های آزمودنی : تحلیل واریانس تک متغیره در بررسی تفاوت گروه ها در مهارت های هیجانی – اجتماعی کلی پیش از آموزش ، نشان داد که در مهارت های هیجانی – اجتماعی کلی ، تفاوت معنی داری دیده نمی شود لذا گروه های آزمودنی و هر دو جنس تفاوتی در مهارت هیجانی – اجتماعی کلی در پیش از آموزش ندارند.

آزمون تحلیل واریانس عاملی طرح های آمیخته (گروه .عمل آزمایش ) به تفکیک جنس (گروه متغیر بین آزمودنی و خرده مقیاس های هوش هیجانی – اجتماعی متغیرهای درون آزمودنی ) نشان داد که هم در گروه مردان و هم در گروه زنان ، بین افراد گروه کنترل و آزمایش ، پیش از آموزش در خرده مقیاس های مهارت های هیجانی – اجتماعی تفاوت معنی داری (۰.۰۰۵>p) وجود ندارد.

نتایج آزمون تحلیل واریانس عاملی طرح های آمیخته (پیش از آموزش ) به تفکیک گروه نشان داد که بین زنان و مردان در خرده مقیاس های مهارت های هیجانی – اجتماعی کلی تفاوت معنی دار وجود دارد. بطوری که زنان در مهارت های بین فردی و مردان در خلق عمومی تفاوت معنی دار و برتری را نشان دادند (جدول ۲).
بررسی اثربخشی آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی (عمل آزمایش ) در گروه های آزمودنی : به منظور بررسی اثربخشی عمل آزمایشی (آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی )، ابتدا نمرات تفاضلی افراد آزمودنی (تفاضل نمرات پس آزمون از پیش آزمون ) برای مهارت هیجانی اجتماعی کلی و ۵ خرده مقیاس های آن محاسبه ، و سپس تحلیل داده ها بر روی میانگین نمرات تفاضلی انجام گردید.
در بررسی تفاوت افراد آزمودنی در مهارت های هیجانی – اجتماعی کلی پس از آموزش ، نتایج تحلیل واریانس تک متغیره با توجه به جنس و گروه نشان داد که اثرات بین آزمودنی گروه ، معنی دار است اما اثرات جنس و اثرات متقابل جنس .گروه معنی دار نیست . تحلیل نشان داد که در میانگین نمرات تفاضلی مهارت های هیجانی – اجتماعی کلی گروه های آزمودنی (کنترل و آزمایش ) تفاوت معنی داری وجود دارد ولی این تفاوت در بین آزمودنی های مرد و زن (به طور کلی و با توجه به اثر متقابل جنس .گروه ) معنی دار نیست (جدول ۴).
به منظور بررسی اثربخشی آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی در خرده مقیاس های آن بر اساس میانگین نمرات تفاضلی ، تحلیل واریانس عاملی طرح های آمیخته انجام شد. در این تحلیل ، متغیرهای بین آزمودنی جنس و گروه و متغیر درون آزمودنی خرده مقیاس های مهارت های هیجانی – اجتماعی (مهارت بین فردی – درون فردی مدیریت استرس ، خلق عمومی و سازگاری ) بودند.

آزمون های اثرات درون آزمودنی نشان داد که اثر اصلی عمل آزمایش (آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی ) و اثر متقابل عمل آزمایش × گروه معنی دار می باشد و عمل آزمایش (آموزش مهارت ) توانسته است تفاوت معنی داری را در گروه آزمایش ایجاد نماید ولی اثرات متقابل جنس × عمل آزمایش و اثرات متقابل “جنس .گروه .عمل آزمایش ” معنی دار نیست و آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی در زنان و مردان تاثیرات مشابهی گذاشته است (جدول ۵).

بیشترین نمرات تفاضلی در زنان گروه آزمایش در مولفه درون فردی (۰.۶۲) و سپس سازگاری و کمترین میزان در نمرات خلق عمومی (۰.۲۲) و در مردان گروه آزمایش ، بیشترین نمرات تفاضلی در سازگاری (۰.۶۶) سپس مدیریت استرس و کمترین میزان در روابط بین فردی (۰.۳۷) است .
بررسی پایداری اثربخشی آموزش مهارت های هیجانی – اجتماعی (عمل آزمایش ) در مرحله پی گیری در گروه های آزمودنی : به منظور بررسی پایداری اثرات آموزش (مهارت های هیجانی – اجتماعی ) در مرحله پی گیری ، تحلیل واریانس عاملی طرح های آمیخته (متغیرهای بین گروهی شامل جنس و گروه و متغیر درون گروهی شامل میانگین نمرات تفاضلی پس آزمون و پیگیری ) بر اساس نمرات تفاضلی (تفاضل نمرات پیگیری از پیش آزمون ) انجام شد.
نتایج آزمون های اثرات درون آزمودنی نشان داد که در مهارت هیجانی – اجتماعی کلی و خرده مقیاس ها هیچ کدام از اثر اصلی عمل آزمایش (مقایسه تفاضل میانگین ها در پیگیری و پیش از آموزش ) و اثرات متقابل عمل آزمایش .گروه ، عمل آزمایش .جنس ، عمل آزمایش .گروه .جنس معنی دار نیستند. نتایج حاصل از آزمون اثرات بین آزمودنی نشان داد که تنها اثر بین آزمودنی “گروه ” معنی دار است یعنی بین گروه کنترل و آزمایش در عمل آزمایش تفاوت وجود دارد (جدول ۸).

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 20 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد