مقاله رابطه بین حاکمیت شرکتی و جریان های نقدی با هزینه های تحقیق و توسعه در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران

word قابل ویرایش
15 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان

رابطه بین حاکمیت شرکتی و جریان های نقدی با هزینه های تحقیق و توسعه در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران

چکیده
هدف از این پژوهش ، بررسی رابطه بین حاکمیت شرکتی و جریان های نقدی با هزینه های تحقیق و توسعه در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بوده است که بدین منظور اطلاعات مالی ٧۴ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در طی دوره زمانی ١٣٨۵ تا ١٣٩٠ به وسیله آزمون رگرسیون چند متغیره مورد تحلیل قرار گرفته و نتایج تحقیق نشان داد که بین نسبت تغییرات در عوامل حاکمیت شرکتی و نسبت تغییرات در میزان سرمایه گذاری در هزینه های تحقیق و توسعه رابطه معناداری وجود ندارد. همچنین بین نسبت تغییرات در جریان های نقدی عملیاتی و نسبت تغییرات در میزان سرمایه گذاری در هزینه های تحقیق و توسعه رابطه مثبت معنی داری مشاهده شد. به طوری که می توان گفت که با افزایش نرخ رشد نسبت تغییرات در جریان های نقدی عملیاتی، نسبت تغییرات در میزان سرمایه گذاری در هزینه های تحقیق و توسعه نیز افزایش خواهد یافت .
واژه های کلیدی: سرمایه گذاری، هزینه های تحقیق و توسعه ، حاکمیت شرکتی، جریان های نقدی، بورس اوراق بهادار تهران .

مقدمه
در دهه ١٩٩٠ به دنبال رسوایی های گسترده مالی در سطح شرکت های بزرگ ، برای اولین بار موضوع حاکمیت شرکتی مطرح گردید. بعد از بحران مالی شرق آسیا در نیمه دوم سال ١٩٩٧ سؤالات مهمی درباره قابلیت های اتکای صورت های مالی و نقش مؤسسات بزرگ بین المللی در گزارشگری مالی آن ها مطرح شد. در این بحران عدم ثبات مالی، خروج ناگهانی سرمایه های خارجی و ضعف رویه های حاکمیت شرکتی در سطح خرد و کلان (شرکت ها و اقتصاد ملی ) منجر به سقوط شرکت ها و اقتصاد در سطح منطقه شد (رهبری، ١٣٨٣). امروزه حفظ منافع عمومی، رعایت حقوق سهامداران ، ارتقای شفافیت اطلاعات و الزام شرکتها به ایفای مسئولیتهای اجتماعی از مهمترین آرمانهایی است که بیش از گذشته ، توسط مراجع مختلف نظارتی و اجرایی مورد توجه قرار گرفته است . تحقق این آرمانها مستلزم وجود ضوابط استوار و ساز و کارهای اجرایی مناسب است که مهمترین آنها نظام حاکمیت شرکتی می باشد و عدم تأمین حفظ منافع عمومی شاید نبود مکانیزمهایی از حاکمیت شرکتی است که بتواند علاوه بر مطابقت با تمام معیارهای گفته شده ، به هدف غایی شرکت یعنی افزایش منافع سهامداران و نیز بهبود عملکرد شرکت منجر شود [۴]. طبق پژوهش های انجام شده اگر شرکت ها در جهت بهبود و ارتقای وضعیت حاکمیت شرکتی تلاش کنند این موضوع بر عملکرد و ارزش شرکت می تواند تأثیر مثبتی داشته باشد [١٢]. که در تحقیق حاضر به بررسی رابطه بین حاکمیت شرکتی و جریان های نقدی با هزینه های تحقیق و توسعه در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداخته شده است .
اهمیت تحقیق و توسعه به حدی است که شرکت ها بر اساس معیار نسبت بودجه های تحقیقاتی از درآمد ناخالص ملی، به توسعه یافته یا توسعه نیافته تقسیم می شوند. هزینه های تحقیق و توسعه علاوه بر محرک بودن رشد و توسعه اقتصادی جامعه ، افزایش دهنده ی سود بنگاه نیز است . امروزه فعالیت های تحقیق و توسعه پایگاه اصلی نوآوری هستند و به طور مداوم زمینه را برای تقاضاهای جدید فراهم می کنند. این نوع تقاضاها که به نوبه ی خود محرک سرمایه گذاری، و در نهایت تضمین کننده رشد و شکوفایی اقتصاد هستند، از اهمیت به سزایی در دنیای صنعتی برخوردارند. شرکت های در حال توسعه هم باید با استفاده از ابزار تحقیق و توسعه بتوانند قابلیت های فنی و علمی خود را ارتقا داده تا بتوانند فاصله تکنولوژیکی خود را با شرکت های نهادینه شده کاهش دهند.
در این تحقیق رابطه بین حاکمیت شرکتی، جریان های نقدی بر هزینه های تحقیق و توسعه شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بررسی می شود که بدین منظور نخست تعریفی از حاکمیت شرکتی، جریان های نقدی و هزینه های تحقیق و توسعه ، ارائه می شود و سپس ، مبانی نظری و نوع ارتباط بین حاکمیت شرکتی، جریان های نقدی بر هزینه های تحقیق و توسعه بررسی می گردد. پس از آن به منظور آزمون فرضیه اثر گذاری حاکمیت شرکتی بر هزینه های تحقیق و توسعه و جریان های نقدی بر هزینه های تحقیق و توسعه از مباحث آماری استفاده خواهد شد.
تحقیق و توسعه هرگونه فعالیت منسجم و خلاق درجهت افزایش سطح دانش مربوط به انسان ، فرهنگ ، جامعه و استفاده از این دانش برای کاربردهای جدید است [٨]. به بیانی دیگر، تحقیق و توسعه ، فرایند تبدیل اندیشه ها به تولیدات جدید و با کیفیت تر شدن تولیدات موجود است . این تولیدات مربوط به موارد سوددهی به مصرف کننده ی نهایی یا مربوط به فناوری های فرایند تولید است .
نقش اساسی تحقیق و توسعه در رشد اقتصادی، تا حدی است که از آن به عنوان یک متغیر مهم در اقتصاد نام برده می شود و می تواند به کمک حاکمیت شرکت بیاید.
فدراسیون بین المللی حسابداران ١درسال ٢٠٠۴ حاکمیت شرکتی راچنین تعریف کرده است : مسئولیت ها و شیوه های به کاربرده شده توسط هیأت مدیره و مدیران موظف با هدف مشخص کردن مسیر راهبردی که تضمین کننده دستیابی به هدف ها،کنترل ریسک ها و مصرف مسئولانه منابع است [٣].
جریان های نقدی ناشی از وجوه نقد و معادل های وجوه نقد در شرکت ها می تواند توسط عوامل مانند سرمایه گذاری در هزینه های تحقیق و توسه افزایش یا کاهش داشته باشد، همچنین سرمایه گذاری وجوه نقد اضافی در هزینه های تحقیق و توسعه می تواند باعث افزایش یا کاهش هزینه های نمایندگی گردد. بنابراین سؤالات و نکته های نامفهومی در این روابط وجود دارد که نیاز به بررسی این روابط به طور خاص در بازار بورس اوراق بهادار تهران به شدت احساس می گردد.
در این پژوهش سرمایه گذاری در هزینه های تحقیق و توسعه به عنوان متغیر وابسته و جریان های نقدی و حاکمیت شرکتی به عنوان متغیرهای مستقل جداگانه مورد استفاده قرار گرفته است ، همچنین از یک سری متغیرهای کنترلی مانند اندازه شرکت نیز استفاده شد. متأسفانه در کشور ما به مسائل توسعه زیربنایی اقتصادی و سرمایه گذاری در آن ها در سال های اخیر توجه خیلی کمی شده است و بیشتر عوامل زود بازده مورد نظر بوده است . این موضوع در سطح شرکت ها نیز صادق می باشد. با توجه به این که سرمایه گذاری در هزینه های تحقیق و توسعه شاید در حال حاضر به عنوان هزینه طبقه بندی می شود اما در بلند مدت باعث افزایش رشد و توسعه شرکت ها از لحاظ اندازه و کیفیت خواهد شد. در کشور ما از لحاظ دید سرمایه گذاران و فعالان بازار و همچنین محققان دانشگاهی توجه بسیار کمی به سرمایه گذاری در هزینه های تحقیق و توسعه شده است ، بنابراین ضرورت انجام پژوهش حاضر برای ترویج افزایش سرمایه گذاری در هزینه های تحقیق و توسعه به شدت احساس می گردد.

ادبیات تحقیق
الف : حاکمیت شرکتی
تقریباً تمام شکست ها و فروپاشی های مهم نتیجه ترکیبی از اثرات بحران کسب و کار، اتکا ناپذیری طرح های حاکمیت شرکتی و قصور در گزارشگری بوده است . مشکلات بحران کسب و کار باید زودتر گزارش میشد، ساختار حاکمیت شرکتی کاراتر عمل میکرد و دیگر جایی برای گزارشگری مالی غلط پیش نمیآمد. اغلب وقتی مؤسسه موفقی به سراشیب میافتد انگیزه تحریف در گزارشگری مالی در مدیرانش تقویت میشود، قصور در گزارشگری به ندرت باعث بحران کسب و کار میشود ولی میتواند باعث افزایش مشکلات کسب و کارهای ضعیف شود.
از طرفی بحران تدریجی برخی از کسب و کارها جز تفکیک ناپذیر اقتصاد بازار است و گزارشگری مالی باید با ایجاد شفافیت ، از سمت گیری فریبکارانه جلوگیری کند. البته مواردی که سطح بالای دغدغه جاری را ایجاد کردند آمریکایی بودند. اما سطح بالای بازارهای سهام بین المللی طوری بود که به سرعت به بازارهای دیگر سرایت کرد. هرچه بازار ها کمتر توسعه یافته بودند این دغدغه کمتر بود. در کشورهایی که بازار سرمایه کوچک و بدون ارتباط با بازارهای بین المللی بود، این مشکل کمتر احساس میشد و در معدودی از کشورها که گزارشگری مالی هنوز نهادینه نشده است طبعاً اعتباری وجود نداشت تا بخواهد به خطر بیفتد.
به هر حال از همان سال های آغاز مشکلات و خصوصاً پس از بحران شرق آسیا، دولت ها و سایر نهادها در سرتاسر دنیا فهمیدند که باید کاری بکنند، بازنگری هایی را برقرار سازند و دستور تهیه گزارش هایی را به کمیسیون بدهند [٩]. بدین ترتیب حاکمیت شرکتی به یک دغدغه بزرگ جهانی تبدیل شد. شواهد موجود حکایت از آن دارد که حاکمیت شرکتی یکی از رایج ترین عبارت ها در واژگان تجارت جهانی در شروع هزاره جدید شده است . فروپاشی شرکت های بزرگ در سال های اخیر توجه همگان را به نقش برجسته ی حاکمیت شرکتی و توجه جدی به پیشگیری از این فروپاشی ها جلب نموده است و انجمن های حرفه ای و دانشگاه ها در سراسر جهان اقبال گسترده ای به این موضوع نشان میدهند.
از چندی پیش نهادهای مرتبط با بازار سرمایه ایران پیرو تحولات ایجاد شده در سطح جهانی، اعمال چارچوبی نظارتی و اخلاقی را برای حاکمیت شرکتی خواستار شدند. با توجه به اهمیت موضوع ، وضعیت بازار سرمایه در ایران و اشتیاقی که مسئولان بورس اوراق بهادار برای ساماندهی و گسترش آن نشان میدهند، بررسی و مطالعه حاکمیت شرکتی ضروری به نظر میرسد.

ب : جریانات نقدی
امروزه سازمانهای اقتصادی در برابر پیشبرد اهداف خود به شناسایی تک تک عوامل تأثیرگذار بر توسعه آن سازمان می پردازند.
یکی از عواملی که می تواند تأثیر بسزایی در دستیابی به اهداف سازمانی داشته باشد، وجه نقد است که عدم برنامه ریزی در رابطه با آن می تواند مشکلات عدیده ای را برای یک واحد اقتصادی به وجود آورد.
گزارشگری مالی باید استفاده کنندگان از صورتهای مالی را قادر به پیش بینی دقیق تر جریان نقدی سازد. این موضوع در چارچوب نظری گزارشگری مالی که تعیین کننده اهداف گزارشگری مالی است به صراحت تأئید شده است . در بیانیه مفاهیم حسابداری شماره یک هیأت تدوین استانداردهای حسابداری مالی عنوان شده است که “گزارشگری مالی باید به منظور کمک به سرمایه گذاران بالفعل و بالقوه ، اعتباردهندگان و دیگر استفاده کنندگان در برآورد مبلغ ، زمان و عدم اطمینان دریافتهای آتی، اطلاعاتی را فراهم نماید [١١].

ج : تحقیق و توسعه
تحقیق و توسعه مفهومی کاملا جدید است که تنها از سده بیستم به طور جدی مورد توجه و بحث قرار گرفته است تا بیش از این تنها تعداد معدودی از مؤسسات خصوصی خدماتی از تحقیق و توسعه برای صنایع استفاده می کردند. تا قبل از جنگ جهانی دوم ، فعالیت های تحقیق و توسعه ای عمدتا در صنایع نظامی آمریکا، ژاپن و اروپا متمرکز بود. در آن سال ها مسائل در دو سطح سازمانی و ملی از طریق ارائه راهکار و سرمایه گذاری بر روی آن حل می شد. مؤسسات تحقیقاتی معمولا کوچک بودند و مدیریت آنها نیز پیچیده نبود و در نتیجه رویارویی فعالیت های تحقیق و توسعه ای با سایر عوامل به سادگی انجام می شد. پس از جنگ جهانی دوم ، ایالات متحده امریکا از طریق سرمایه گذاری بر روی نتایج به دست آمده از تحقیق و توسعه انجام شده که نتیجه نهایی آن بهبود فزاینده محصولات جدید بود و در واقع از جنگ جهانی دوم تاکنون ، تحقیق و توسعه به عنوان عامل اصلی رشد و دگرگونی جوامع صنعتی محسوب می شود. پس می توان به طور خلاصه نتیجه گیری کرد که تحقیق و توسعه در سیر تاریخ تکامل و رشد خود سه نسل را طی کرده است .
نسل اول : لابراتوارها یا آزمایشگاه های ابتدایی و دانشمندان بودند. در این مرحله تحقیقات عموما به صورت فردی انجام می شد که منجر به اختراعات و تحولات عظیم می گردید.
نسل دوم : واحدهای تحقیق و توسعه در کارخانجات بودند که با لابراتورها تماس تنگاتنگ داشتند. در این دوره کارخانجات با محدودیت بازار و رقابت شدید روبرو بودند. مشخصه اصلی تحقیق و توسعه این دوره به بعد این است که این سری از تحقیقات تنها در بستر فعالیت خلاق وتکنولوژی های مرتبط با محصول و همگام با صنعت ، مفهوم پیدا میکردند.
نسل سوم : واحدهای تحقیق و توسعه ای هستند که نقش ، وظایف و محتوای عملکرد آن ها تحولات نوینی پیداکرده است . امروزه تحقیق و توسعه در سراسر دنیای پیشرفته به یک فعالیت عمده صنعتی و دولتی تبدیل شده است و به صورت سازمان هایی درآمده است که علاوه بر پاسخ گویی به مسایل صنعتی و تکنولوژیک ، با مسایل سیاسی، امنیتی و فرهنگی جامعه هم در ارتباط است . در واقع یکی از ابزارهای قدرت ، به معنی در دست داشتن توسعه صنعتی و سپس توسعه اقتصادی جامعه محسوب می شود. حتی می توان گفت که امروزه نتایج تحقیق و توسعه نه تنها به مدیران کارخانجات و مؤسسات بلکه به مسئولان مملکتی و امنیتی نیز گزارش داده می شود.
بحث جهانی شدن تحقیق و توسعه ، از اواسط دهه ١٩٨٠ در آمریکا مطرح شد. اما نسل اول تحقیق و توسعه در دهه ١٩۵٠ با استخدام نیروهای کارآمد، فراهم کردن تسهیلات برای آنها، استفاده از ابزارهای کنترل از راه دور در کمپانی ها به کار گرفته شد، ولی با گذشت زمان و به وجودآمدن تحولات ناگهانی در تکنولوژی، به ناچار تحقیق و توسعه به طور گسترده تری به کار گرفته شد و موجب به وجود آمدن نسل دوم تحقیق و توسعه شد امروزه نیز سومین نسل تحقیق و توسعه به وجود آمده است که کارفرمایان و مدیران تحقیق و توسعه به عنوان یک مجموعه با هم در تصمیم گیری های کلان کمپانی شرکت می کنند. یعنی مجموعه ای از تحقیق و توسعه ، تجارت ، تکنولوژی و استراتژی دست در دست هم داده اند تا برنامه ریزی دقیقی برای به دست آوردن بازار جهانی ارائه دهند که در این نسل مدیریت هوشمندانه سیستم ، رکن اصلی بقای هر شرکت محسوب می شود. در مجموعه میزان سرمایه اختصاص داده شده هر شرکت به تحقیق و توسعه صنایع مختلف نشان دهنده میزان پیشرفت کشور در آن صنعت است .
تا قبل از ظهور تحقیق و توسعه کمپانی ها با مشکلاتی چون بالا بودن هزینه های تولید و پایین بودن کیفیت و کمیت تولیدات مواجه بودند که امروزه به کمک تحقیق و توسعه و رفع این مشکلات ، قیمت سهام کمپانی ها نیز افزایش پیدا کرده است . دبیر انجمن مراکز تحقیق و توسعه وزارت صنایع و معادن اعلام کرد: کمتر از ٢ درصد مراکز، شرکت ها و کارخانه های صنعتی در کشور دارای واحد تحقیق و توسعه می باشند درحالی که شرکت ها و موسسات بزرگ صنعتی در دنیا بالغ بر یک سوم (٣٠ درصد) از درآمد خود را به پژوهش و تحقیق برای توسعه اختصاص می دهند اما در ایران این رقم در بیشتر مراکز و صنایع کمتر از یک درصد است ، این مسائل از مهم ترین موانع موجود بر سر راه توسعه و پیشرفت ایران بر اساس سند چشم انداز ٢٠ ساله است .
براساس آماری که از سوی اتحادیه اروپا ارائه شده ، میزان سرمایه گذاری در بخش تحقیق و توسعه شرکت ها و موسسات صنعتی
١٠درصد نسبت به گذشته بیشتر بوده است . شرکت های بزرگ در این زمینه همگی متعلق به آمریکا و چند درصد متعلق به اروپاست .
به عنوان مثال شرکت داروسازی فایزر ۵.٨ میلیارد یورو، فورد ۵.۵ میلیارد یورو و مایکروسافت ۵.۴ میلیارد یورو و شرکت های اروپایی دایملر کرایسلر و زیمنس به ترتیب به میزان ۵.٢ و ۵ میلیارد یورو در بخش تحقیق و توسعه خود سرمایه گذاری کرده اند.

پیشینه تحقیق
تهرانی و حصار زاده (١٣٨٨) به بررسی تأثیر جریان های نقدی آزاد و محدودیت تأمین مالی بر سطوح سرمایه گذاری در ١٢٠ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی ١٣٧٩-١٣٨۵ پرداخته و نتایج پژوهش آن ها نشان می دهد که رابطه بین جریان های نقدی آزاد و سطوح سرمایه گذاری، مستقیم و به لحاظ آماری، معنی دار است [١].
دهقانی (١٣٨٢) اثر هزینه های تحقیق و توسعه بر سودآوری برخی از صنایع ایران را بررسی کرده است . در این مطالعه که اثر هزینه های تبلیغات بر ساختار بازارهای صنعتی ایران طی سال ١٣٧٩ مورد بررسی قرار گرفته است ، نتایج تحقیق نشان داده است که هزینه های تحقیق و توسعه بر سودآوری صنایع با کد چهار رقمی تأثیر معنی داری دارد [۵]. جلال آبادی (١٣٨٠) نقش و اثر مخارج تحقیقاتی بر رشد اقتصادی در ایران در قالب مدل های رشد اقتصادی درونزای مبتنی بر تحقیق و توسعه طی ١٣٧٩-١٣۴٩ را بررسی کرده است . فرضیات این تحقیق شامل بررسی معنی داری ارتباط بین رشد مخارج تحقیقاتی و رشد تولید ناخالص داخلی و همچنین بررسی وجود ارتباط مثبت بین مخارج تحقیقاتی و رشد اقتصادی بوده است . نتایج حاصل از آزمون مدل های اقتصاد سنجی نشان داد که به لحاظ آماری سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه (مخارج تحقیقاتی) اثر معنی داری بر رشد اقتصادی ایران طی دوره ی مورد بررسی داشته است [٢] شاه آبادی (١٣٨٠) نقش تحقیق و توسعه بر بهره وری کل عوامل تولید را بررسی کرده و نتایج تحقیق نشان داد که بهره وری کل عوامل تولید به انباشت سرمایه تحقیق و توسعه داخلی و انباشت سرمایه تحقیق و توسعه خارجی وابسته است .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 15 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد