مقاله نقد و بررسی حسابداری اسلامی از حیث مالی و بعد تاریخی

word قابل ویرایش
35 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
از سال ١٩٧٠تاسیس بانک های اسلامی و موسسات مالی و اقتصادی مشابه دیگر باعث شده تا مشخصه ی حسابداری جدیدی با عنوان حسابداری اسلامی در عرصه ی بانکداری ظهور یابد که البته بیشتر نوعی رویکردی تجویزی است . مطالعات انجام شده به درستی نشان می دهد که نگرش و روند واقعی تاریخی حسابداری اسلامی هنوز روندی در مسیر یپشرفت قرار دارد. از همین رو کماکان دیده می شود که نحوه ی عمل و اجرای این نوع بانک داری در مرحله ی شناخت به سر می برد و ابعاد تدارکات حسابداری آن در داخل یک کشور ونیزدر سطح خاور میانه به عنوان مرکز جهان اسلام موقعیت خاص و تثبیت شده ی خود را در حد شاخص دست نیاورده است از این رو قبل از اینکه مورخان بتوانند تاثیر ایده های حسابداری خاور میانه و روند ان را در بخش های دیگر جهان تعیین کنند در مرحله یی قراردارند که بایستی ارزش آن را به دست آورند.لذا هنوز چیزهای زیادی برای کشف وجود دارند. علاوه بر این اصطلاح حسابداری اسلامی ممکن است فقط یک برچسب مناسبی برای ایده ها و روندهای متفاوت حسابداری در طول زمان و مکان باشد.بر این اساس در این تحقیق به صورت مختصر به شیوه ی انتقادی به تارخ حسابداری اسلامی پرداخته شده است .همچنین سعی شده تا بحث اندازه گیری حسابداری اسلامی و تفاوت های آن با حسابداری بین المللی در باره ی مبانی زکات و استانداردهای اندازه گیری مد نظر قرارگیرد که چگونه و با چه مبانی می توان در ممالک اسلامی این مقوله را به کار برد.
واژه های کلیدی : بانکداری، حسابداری اسلامی ، تاریخی ، مالی .
١) مقدمه
اسلام دین قانونمند است و هر مبحثی که مطرح کرده اصول و قواعد کنترل کننده ای را هم از پی آن بیان کرده است
(عبدالخلیل ، ١٩٩١) و اصل نظارت در کلام حضرت امیر المومنین علی بن ابیطالب (ع ) در نهج البلاغه مفصلا طرح شده است و بر همان اساس بعضی از رهبران دینی اعتقاد دارند، فعالیت های اقتصادی در اسلام بر دو ستون اخلاقی عدالت و احسان استوار است . این ارزش ها، ارزش های بنیادی است که بر تمام زوایای زندگی انسان ، رهنمود دارد (یوسفی، ١٣٧٧). بنابراین تجارت اسلامی باید بر پایه این ارزش ها انجام شود و مسلمان در فعالیت های تجاری باید در پی ارائه خدمات باشند که مورد نیاز واقعی جامعه و جامعه انسانی باشد. قرآن تجارت را تحت چارچوب و قوانین الهی مشروع میداند اما نباید مشغله تجارت ، انسان را از خداوند و دستورهای او غافل کند. مسلمان باید در هر حالت ، چه موفقیت ، چه شکست به یاد خدا باشد. رضایت او باید مسیر زندگی انسان را تعیین کند (مطهری، ١٣٨١). فعالیت تجاری باید منطبق با ارزش های اخلاقی قرآن باشد. قرآن انسان را از نعمات این جهان منع نکرده است ، اما نباید لذات دنیوی چشم او را کور کند.
«ای کسانی که ایمان آورده اید، هنگامی که تعهدی (دین ) به یکدیگر پیدا میکنید، آن را بنویسید و نویسنده ای در میان شما به عدل بنویسد. پس او بنویسد و متعهد که حق بر ذمه اوست بخواند و تکرار کند (مبلغ و سایر ویژگیهای آن تعهد).
و اگر متعهد بی خرد (سفیه ) یا کم خرد است ، سرپرست او با رعایت عدالت بخواند و تکرار کند و دو نفر مرد یا دو زن و یک مرد که مورد رضایت و اطمینان هستند برای گواهی انتخاب کنید. گواهان به هنگام فراخوانده شدن نباید خودداری کنند. از نوشتن دین کوچک و بزرگ ملول نشوید. این نزد خدا عدالت است و برای شهادت استوارتر و جلوگیری از شک و تردید بهتر است ، مگر دادوستد نقدی. ایرادی نیست ننویسید ولی شاهد بگیرید. نباید به نویسنده و شاهد زیانی برسد. که گناه است (فسق ) پس تقوا پیشه کنید» (قرآن ، ٢، ٢٨٢). بزرگ ترین آیه ی قرآن ، این آیه است که درباره ی مسائل حقوقی و نحوه ی تنظیم اسناد تجاری می باشد.
حال سؤالی که مطرح میشود این است که اسلام چیست ؟ در معنای واقعی کلمه به معنی: «صلح » (در این دنیا و آخرت ) است ؛ جهان بینی جامع ، وحدت خدا، و یکپارچگی بین دنیا و آخرت ؛ اصول اسلامی بر مبنای حقیقت ، عدالت ، حسن نیت ، صداقت ، خیرخواهی و پاسخگویی در برابر خدا استوار است (صدر، ١٩٩۴).
در محافل دانشگاهی و مراجع حرفه ای کشورهای مسلمان مدتی است که بحث حسابداری اسلامی مطرح و در این زمینه سمینارهایی نیز برگزار شده است (کامالا و همکاران ، ٢٠٠۶). گروهی از حسابداران مسلمان معتقدند بنا به ملاحظات جهان بینی اسلامی و غربی، حسابداری سنتی که مبتنی بر جهان بینی غربی است نمیتواند پاسخگوی تأمین نیازهای گزارشگری مالی در کشورهای اسلامی باشد. لذا حسابداران مسلمان باید در کشورهای اسلامی تعریفی از حسابداری اسلامی ارائه کنند و با تبیین اهداف و خصوصیات حسابداری اسلامی، الزامات گزارشگری را روشن کنند (سید، ١٩٩٧). در این زمینه تحقیقاتی انجام شده است که نتایج آن ها همه در یک جهت نمی باشد.
حال قبل از طرح مبحث حسابداری اسلامی لازم است که یک تعریفی از حسابداری ارائه گردد. حسابداری یک سیستم است که در آن فرآیند جمع آوری ، طبقه بندی، ثبت ، خلاصه کردن اطلاعات و تهیه گزارش های مالی و صورت های حسابداری در شکل ها و مدل های خاص انجام می گیرد تا افراد ذینفع درون سازمانی مثل مدیران و یا برون سازمانی مثل بانک ها، دولت و … بتوانند از این اطلاعات استفاده کنند (عرب مازار یزدی، ١٣٧٣).
در تعریف حسابداری اسلامی باید گفت : حسابداری اسلامی عبارت است از فرایند شناسایی، اندازه گیری و گزارشگری مشروعیت فعالیت های مالی که برای تصمیم گیری، محاسبـه زکات و محاسبه سود واقعی عملیات سرمایه گذاری اسلامی بر اساس دستورات اسلام ، مفید باشد (زید، ١٩٩٧).
حسابداری فرایند منظم ثبت معاملات مشروع در دفاتر و اندازه گیری نتایج مالی بر مبنای این معاملات به منظور استفاده در تصمیم گیری است . در اینجا تنها تفاوت اصلی با تعریف حسابداری متعارف اضافه کردن واژه ”مشروع “ است . به نظر نمیرسد با اضافه کردن این واژه بتوان حسابداری متعارف را به حسابداری اسلامی تغییر داد. این موضوع در کشور ما که تمام قوانین از جمله قوانین حاکم بر تجارت توسط شورای نگهبان از نظر انطباق با شرع بررسی میشود بیشتر زیر سؤال میرود، زیرا بنا بر مشروع بودن معاملات است . افزون بر این ، حسابداری باید تمام معاملات را ثبت و گزارش کند. حتی اگر برخلاف شرع ، معامله غیر مشروع انجام شود حسابداری ناگزیر به ثبت واقعیت است و نمیتوان به دلیل غیر مشروع بودن از گزارش آن خودداری کرد (رحمان و صالح نژاد، ١٣٨٣).
آیا ((حسابداری اسلامی)) معنا و مفهومی دارد؟ و تا چه اندازه ای تاریخ حسابداری ظهور کرده است ؟ اسلام دومین مذهب بزرگ جهان است و یک نواری از کشورهای آفریقایی به کشورهای آسیایی و از مراکش به اندونزی کشیده شده است . اما درک غربیها از اسلام اغلب رشد نیافته و تعریف شده است که با ویژگی هسته ای که از اسلام دیده شده توصیف میشود همچون «تعصب ، جنگجوئی، عقب افتادگی » با این حال سال های زیادی مورخین اسلامی، سیاسی، اجتماعی، غربی پیشرفت اسلام را بررسی میکنند (منضور، ٢٠٠٣). مورخین حسابداری غربی به سمت چشم پوشی پیشرفت حسابداری در جهان اسلام تمایل دارند و این نقطه مقابل «اگر چه اختصاصی نیست » تسلط مرکز توجهات را به مجموعه ای نسبتأ کوچک از افراد و مکان های انحصاری می- کشاند. مکان های انحصاری شامل آمریکا، کانادا، بریتانیا، استرالیا، نیوزیلند و کشورهای کوچک قاره اروپا مانند فرانسه ، اسپانیا و ایتالیا هستند.
افراد انحصاری به ساکنان این کشورها اطلاق میشود اگر چه اولین ملیت هایی که قبلأ در این کشورها زندگی میکردند یعنی قبل از آمدن ساکنان اروپایی جزء این افراد انحصاری قرار نمیگیرند. در مجموع افراد و مکان های انحصاری در حدود ٢٠% جمعیت جهان به حساب میآیند البته مابقی جمعیت جهان به طور کل نادیده گرفته نشده اند در تاریخ حسابداری ژاپنی یک سود بلند مدت دیده میشود و هم چنین بررسی از حسابداری چینی نیز آغاز شده است ( سی ویتینکر، ٢٠٠۶). اخیرأ برای بررسی حسابداری آفریقا فراخوانده شده اند با این حال شروع تحقیقات در مورد حسابداری اسلامی در منابع انگلیسی زبان ظهور کرده است (خلید و برایان ، ٢٠٠٣). بر این اساس در این تحقیق سعی میگردد مفهوم حسابداری اسلامی بیان و از شکل گیری آن از دیدگاه تاریخی بررسی گردد و همچنین به صورت نقادانه با نگرش های مالی توضیح داده شود.
٢) مفهوم حسابداری اسلامی
اوایل دهه ١٩٧٠ یک منتقد ادبی ادوار سعید اثر شرق شناسی را منتشر کرد. هدف سعید تا حدی تأمل دیدگاه های غربی که نسبت به جهان اسلام دارند که به طور چکیده ای در شرق شناسی شکل گرفته است . سعید ایده شرق شناسی را به طور گسترده ای در مورد روابط جهان غرب با خاورمیانه دانسته که میتواند به ما کمک کند که در مورد روابط انگلستان و هندوستان بیشتر بدانیم . اگر چه او به اینکه چطور خاورمیانه و عرب و اسلام با هم برابرند توجه خاصی داشته و در مورد لغزش خیلی راحتی که بین این اصطلاحات ممکن است رخ دهد هشدار داده است او در مورد استفاده از بر چسب اسلام به پدیده های متفاوت همچون جنگ ، هنر، طرح شهری بدبین بوده است (سید، ٢٠٠٣).
به عنوان مثال تقاضا برای اینکه یک عقیده منسجمی از جنگ اسلامی که به طور چشمگیری از جنگ غربی متمایز است وجود داشته ، این تردید نیازمند این است که در هر بحثی که در مورد حسابداری اسلامی است مورد خطاب واقع شود. آیا این اصطلاح در واقع در جهتی که سودمند است توصیف شود و یا میتواند یک پیکره متمایز که از روندهای و ایده های حسابداری به صورت بالقوه توصیف شود؟ در ابتدای حسابداری اسلامی در قالب مفهوم مذهبی درک میشد چه مفهومی از مسئولیت در منابع معتبر که به عقیده های اسلامی گفته میشود دلالت میکنند. قرآن «که مسلمانان اعتقاد دارند کلام خداست که بر محمد وحی شده است ». و شرع «اعمال و گفته های پیامبر که به وسیله شناخت سنت ها همچون حدیث انتقال مییابند (علی ولیمان ، ٢٠٠٨، ١٠٨-١٣۵). نویسندگان معاصر ادعا میکنند که مسئولیت ، اساس اسلام است . اسلام یک کلمه عربی به معنای اطاعت و تسلیم شدن در برابر ذات خداوند است (همان ، ۵۶). این اطاعت به اتصال الزامات اسلامی در همه جوانب دلالت میکند (بایدون و ولیت ، ١٩٩٧). این ارتقاء به مفهوم وسیع تری از مسوولیت نسبت به اجتماعات غربی معاصر پیشنهاد شده است «خداوند حسابرسی آگاه است » در روز قیامت به حساب همه رسیدگی میشود به خاطر اعمالی که وقتی زنده بوده اند انجام دادند. کلمه «حساب » مشتقات آن بیشتر از ٨٠ دفعه در آیات قرآن ذکر شده اند. روز قیامت به عنوان اعمال خوب و بد توصیف شده است و اعمال خوب و بد آدم ها ثبت میشوند بعلاوه خداوند صاحب همه چیز است و خداوند انسان را خلیفه خود در زمین قرار داد و به او اجازه استفاده از اموال خویش را داد در حالی که مسئولیت اولیه خداوند و بیشتر مسئولیت های اجتماعی دنیوی انسان ها محدود نمیشود.
سرمایه گذاران ، کارفرمایان و دیگران نیز نیاز دارند که تواناییشان را در کسب این مسئولیت های ابتدایی ارزیابی کنند.
کلمه «محاسبه » و مشتقات حساب هر دو در شمردن اعمال خوب و بد انسان و حسابداری مرسوم افراد و سازمان ها استفاده می- شوند در حالی که مفهوم مسئولیت کلی خداوند در مذاهب دیگر نیز وجود دارند که هیچ مفهوم خاصی در مورد فرم ها یا شکل های خاص یا روند حسابداری نمیگویند در اینجا قرآن و سنت کمتر با هم همکاری میکنند بلندترین آیه در قرآن که جزئیات چگونگی معامله را که شامل قوانینی در دوره زمانی ثابت است ثبت شده است ولی در آیه مشخص نشده که بعد از انجام معامله چه کار باید انجام داد. با این حال آیه به خودی خود به انواع معامله دلالت میکند. که نیازمند به ثبت و یا خود پرداخت افراد نسبت به آن هایی که بر اساس زمینه ارتباطی متداوم در بستانکاری هستند و با آن همکاری میکنند (دیروور، ١٩۵۶). همان طور که مفهوم دفتر داری دو طرفه در ایتالیا پیشرفت میکند را زیر نظر گرفته است (ناصر و ابوبکر، ١٩٩٩).
واژه «حسابداری اسلامی» یک استنباط و دلالت موقتی و مکانی است و میتواند به صورت معنای کوتاه حسابداری باشد که در قسمت های از دنیا که در آن اسلام بیشتر مردم آن تسلط دارد گفته شود (رحمان و صالح نژاد، ١٣٨٣). و هم چنین از نظر جغرافیایی حسابداری اسلامی شمال آفریقا، قسمت های از صحرای آفریقا و خاورمیانه و قلمرو های امپراتوری عثمانی و هم چنین شعبه قاره هند و بیشترین قسمت آسیای جنوب شرقی، اندونزی بعلاوه قسمت های بزرگی از اتحاد جماهیر شوروی را اطلاق شود (منضور، ٢٠٠٣). حسابداری اسلامی از نظر جغرافیا شامل اسپانیا در قرن های هشتم و پانزدهم نیز میشده به علاوه نواحی در بلکان جز و آن بوده است بعد از دید جغرافیایی ایده متجانس حسابداری اسلامی مشکل ساز است چرا ما میبایست انتظار داشته باشیم که درجه بندی مردم عادی ما بین حسابداری در زمان خلافت بنیامیه حدود سال ٩۵٠ و در قاهره در طول خلافت فاطمیه حدود سال ١١٠٠ و در امپراتوری مغول در هند در سال ١۶۵٠ و در ناحیه های جاوا یا سوماترا در سال ١٨٠٠ داشته باشیم (عمر، ١٩٩٨)؟ همه این ها جوامع اسلامی هستند که با تسلط مذهبی برچسب گذاشته شده اند. ولی آیا اسلام در خود تأثیر کافی برای حسابداری در موقعیت های و زمان های متفاوت قائل شده است (کریم ، ١٩٩٩)؟ با این حال طبیعت و ذات « حسابداری اسلامی » مانع ما نمیشود که به بررسی حسابداری در موقعیت ها و دوره های متفاوت نپردازیم در واقع شکاف مهمی در مطالب انگلیسی زبان در تاریخ شمال آفریقا وجود دارد و هم چنین خاورمیانه و شبه قاره هند و آسیای جنوب شرقی را در بر میگیرند این شکاف به وسیله آثار دانشمندان در حال پر شدن است که قادر هستند با استفاده از مطالب بایگانی شده و منابع فرعی به زبان های محلی و دست نوشته ها به بررسی بیشتر بپردازند و ما آثار پیشگام این دانشمندان را که شکل این تحقیق تاریخی هستند را ممکن است در حسابداری آینده باشند ارج مینهیم . قبل از سوق گرفتن به ظهور تحقیق تاریخی در حسابداری اسلامی که به طرف مفاهیم که ممکن است به وسیله در نظر گرفتن ادبیات معاصر حسابداری اسلامی فراهم شوند.
٣) ادبی ات حسابداری اسلامی
بیشتر کشورهای اسلامی با جمعیت زیادی از مسلمانان یا در اشتغال کشورهای غربی هستند و یا مستعمره آن ها به حساب میآیند و یا تا زمان بعد از جنگ جهانی دوم سخت تحت تأثیر غرب بوده اند (داوکینس ، ٢٠٠۶). برای مسلمانان جهان این راه به یک دو راهی منتهی میشود. آیا میبایست اسلام تغییر کند تا خود را با پیشرفت های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و تکنولوژی و همچنین علمی که مربوط به غرب میشود منطبق سازد (زید، ١٩٩٧)؟ و یا سعی در بهبود عصر طلایی اسلام نماید و شاید اگر ضروری باشد جمعیت مسلمانان میتوانند از فرهنگ هایی که در آن ها هستند جدا شوند. اصلاح کنندگان اندیشه های مانند کشورهای اسلامی و اقتصادی را مورد بحث قرار میدهند و همچنین ریشه های حسابداری مدرن اسلامی را که در مباحث اقتصادی و اجتماعی ممکن است یافت شود. بعلاوه تلاش هایی که برای داخل شدن و رونده هایی که به آن رونق میبخشند را نیز مد نظر دارند. در دوره های بعد از استعمار، اگر چه کشورهای تحت سلطه هیچ کشوری بیگانه ای نبودند با این حال روابط بین مذهب و اجتماع در روش های کاملا متفاوتی در نظر گرفته میشد. و آن ها نیز به پیروی از حسابداری غربی تمایل نشان میدادند.
در قرن نوزدهم امپراتوری عثمانی کد تجاری فرانسه را عهده دار شدند و بعدأ بر روند حسابداری آلمانی تأثیر گذاشتند (تورامان ، ٢٠٠). جانشین ترکی که در قرن بیستم سیاست های دنیوی را عمدأ اتخاذ کرده بود به روند حسابداری غربی نیز توجه داشت (اورتن ، ٢٠٠۶). در دورترین نقطه دیگر، عربستان صعودی که وهابیهای سخت گیر این کشور را تحت تسلط دارند به روند حسابداری غربی نیز تمایل نشان داده اند (ناصر، ٢٠٠٣). بعضی از کشورها مانند ایران و پاکستان که آگاهانه خود را جمهوری اسلامی مینامند و در اتخاذ قوانین اسلامی شرعیات در تمام جوانب زندگی که حتی معاملات اقتصادی را شامل میشود، هدفمند هستند. بعلاوه توجیه عقلانی که به وسیله ظهور شکل های متفاوتی از اسلام گرائی در دوره های بعد از جنگ مهیا شده است . و سپس ثروت های ثابت و مهمی با افزایش قیمت نفت به خاورمیانه منتقل شد. در اوایل سال ١٩٧٠ اساس و زیر بنای اقتصادی برای به وجود آوردن مؤسسات اقتصادی اسلامی رونق پیدا کرد.
دقیقأ سال ١٩٨١ را ظهور ادبیات دانشمندانه حسابداری اسلامی در زبان انگلیسی میتوان دانست . در سالی که عبدالمجید یک تئوری تجربی برای روندهای حسابداری بانک های اسلامی پیشنهاد کرد. که در آن زمان همچون نیروی مهمی شروع به پیدایش کرده بود. نویسنده بحثی از سیستم شرعی اسلامی را آغاز کرد. او سپس به توضیح چگونگی اصول شرعی که در دامنه – ایی از معاملات بانکی که مطیع شرع به کار میروند پرداخت . و نیاز برای دریافت رفتار حسابداری خاص این معاملات را نتیجه گیری کرد. با این همه ، این مفهوم وجود دارد که حسابداری اسلامی به شکل های متفاوتی از حسابداری غربی نیاز دارد. محیط گزارش های هماهنگ در کشورهای اسلامی به وسیله نیروهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی مشخص میشوند که با نیروهایی که در محیط غرب هستند متفاوت . بنابراین نیروهای اقتصادی و سیاسی اجباری بر اهداف گزارش های هماهنگ و استانداردهای حسابداری هستند که در ظهور شک های حسابداری اسلامی احتمال حقیقی دارند. بر این اساس ادبیات حسابداری اسلامی به سمت سه گروه اصلی گرایش پیدا نمود (پاتل ، ٢٠٠۴). در اولین گروه بحث های جامع که به حسابداری اسلامی نیاز دارد و ممکن است اصول گسترده ایی از سیستم حسابداری باشد. بعضی تحقیق ها دامنه بزرگی را فراهم میکنند، که همچون مفاهیم حسابداری خاص بر جنبه های خاص آن تاکید میکنند که بیشتر ادبیات تجویزی و یا توصیفی است . ادبیات در زبان انگلیسی شامل آثار حمید (١٩٩٣)؛ عدنان و گافیکین (١٩٩٧)؛ بایدون و ویلیت (١٩٩٧)؛ میرزا و بایدون (٢٠٠٠)؛ سلیمان (٢٠٠٠)؛ لویس (٢٠٠٠) و حنیفه و ادیب (٢٠٠٢) است . مشارکت قابل توجه زبان عربی شامل الخوانی (١٩٨٣)؛ شهدا (١٩٨٧)؛ عطیه (١٩٨٩) و ضیا (١٩٩۵) میباشند. بعضی بررسیها تلاش دارند که به توضیح انتخاب روند حسابداری بپردازند که به وسیله موسسات اقتصادی اسلامی است . یک مثال از این بررسیها مالی (٢٠٠۶) است که گزارش اجتماعی بانک های اسلامی پرداخته است . این مقاله نشان تجویزی دارد که برای بالا بردن پیشرفت کیفیت اجتماعی داده شده است که با اساس اسلامی این بانک ها ثابت قدم پیش رود و اطلاعات را که بر اساس افشاء واقعی یک جامعه است جمع آوری می کند و سعی در توضیح اطلاعات جمع آوری شده دارد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 35 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد