مقاله نقش برنامه ریزی راهبردی در صنعت گردشگری با رویکرد توسعه ی پایدار شهر دزفول

word قابل ویرایش
23 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
برنامه ریزی راهبردی توسعه صنعت گردشگری با برخوردی سیستمی و هدفمند به این صنعت پر رونق ، ابزار ارزشمندی را در اختیار برنامه ریزان شهری می گذارد تا با شناخت واقعی وضعیت هر منطقه ، ظرفیت های آن را به بهترین نحو در دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده به کار گیرند. ترکیب این نوع برنامه ریزی با توسعه ی پایدار، به دنبال دوام اثرات مفید برنامه ها و به حداقل رساندن مضرات آن برای حفظ داشته ها و منابع موجود و در راستای غنی تر شدن آن ها برای نسل های آینده است . هدف اصلی این تحقیق ارائه ی پیشنهادات کاربردی با بهره گیری از برنامه ریزی راهبردی، در راستای توسعه و شکوفایی صنعت گردشگری دزفول است . این پژوهش با استفاده از مطالعات اسنادی ، مشاهدات میدانی، مصاحبه با کارشناسان مرتبط و تحلیل اطلاعات در مدل SWOT به تحلیل وضعیت گردشگری دزفول پرداخته است . نتایج این پژوهش نشان می دهد که دزفول دارای ظرفیت های فراوانی برای توسعه ی گردشگری می باشد که تاکنون به نحو شایسته ای از آن بهره بردای نشده و با برنامه ریزی صحیح می توان از مهمترین آنها نظیر رودخانه ی دز، بافت تاریخی و جاذبه های طبیعی اطراف شهر در راستای رونق اقتصادی و توجیه توسعه ی زیرساخت های دزفول استفاده نمود، به این شرط که ضمن رعایت اصول توسعه ی پایدار در برنامه ها، معرفی توانمندی های فراوان گردشگری دزفول در سطح کشور و منطقه به خوبی صورت پذیرد و این شهر به عنوان یکی از مقاصد جذاب توریستی مطرح گردد.
واژه های کلیدی : برنامه ریزی راهبردی، توسعه ی پایدار، شهر دزفول ، توسعه صنعت گردشگری، برنامه ریزی استراتژیکی
مقدمه
صنعت گردشگری روز به روز رونق بیشتری در دنیای امروز می گیرد و این فرصت را پیش روی برنامه ریزان شهری گذاشته تا با نگاهی هدفمند به این صنعت رو به رشد، حداکثر بهره برداری را از آن در راستای توسعه ی شهرها داشته باشند. حمایت از صنعت گردشگری در دهه های اخیر یکی از سیاست های بانک جهانی بوده است (هاوکینز و مان ، ٢٠٠٧) با وجود اینکه ایران دارای ١٣مکان تاریخی ثبت شده رسمی، به عنوان مهم ترین میراث تاریخی جهان و۵ مکان تاریخی ثبت شده به صورت آزمایشی است و می تواند جاذب بسیاری از گردشگران دنیا به سمت ایران باشد ولی به دلیل نبود سیاست مناسب وکمبود اطلاعات وتبلیغات باعث شده تا چندان بازتاب بیرونی نداشته باشد.(زمانی فراهانی و غزالی، ٢٠١١) علاوه بر آن شهرهای ایرانی هر یک پتانسیل های فراوانی دارند که با مطالعه ویژگی ها و ظرفیت ها و برنامه ریزی منسجم ، می توان ایران را به عنوان یکی از کشورهای مقصد گردشگری، در جهان مطرح نمود. گردشگری از اهمیت بالایی در توسعه ی اقتصادی و اجتماعی کشورها دارد و اقتصاد دانان آن را صادرات نامرئی نام نهاده اند (ازالی،١٣٨٩) این صنعت یکی از ارکان تجارت جهانی است و یکی از راهبردهایی است که در غالب کشور های جهان برای توسعه ی نواحی محرومی که پتانسیل مناسب گردشگری دارند، مورد توجه قرار گرفته است (قادری ١٣٨٣)، از این روست که هر شهری با وجود داشتن جاذبه ها و ظرفیت های بالای گردشگری می تواند از این صنعت ، در مسیر توسعه خود بهره ببرد.
برای اینکه مسیر توسعه ی صنعت گردشگری از ثبات و دوام لازم در شهری برخوردار باشد نیاز است که بر اساس رویکردی پایدار صورت پذیرد از این روست که توسعه پایدار گردشگری مطرح می گردد. گردشگری فرایندی است که به کیفیت زندگی میزبانان ،تامین تقاضای بازدیدکنندگان و به همان نسبت حفظ منابع طبیعی و انسانی در ارتباط است ، با این همه سیاست گذاری های مناسبی در خصوص ارتقاء صنعت گردشگری در کشورمان صورت نپذیرفته است (ابراهیمی وخوریان ١٣٨۴) تا بتوان از ان در راستای توسعه و شکوفایی اقتصادی بهره گرفت . در سال های اخیر، مفاهیم مختلفی از پارادایم توسعه پایدار شده که همه این مفاهیم از بار قوی جغرافیایی خبر می دهند و علاوه بر حفاظت از محیط زیست طبیعی ، مفاهیمی نظیر شهر، روستا، انرژی، عدالت اجتماعی، توزیع عادلانه ثروت ، مشارکت مردم در تصمیم گیری ها و برنامه ریزیها را شامل می گردد. به عبارتی توسعه ی پایدار شهری همه زوایای زندگی انسان امروزی و نسلهای آینده را در بر می گیرد.(شکویی،١٣٨٢) از این روست که برنامه ریزی راهبردی، با نگاهی بلند مدت و هدفمندی به موضوع صنعت گردشگری در حوزه شهری، می تواند ارتباطی نزدیک و معنا دار با توسعه ی پایدار داشته باشد.
کشورهای مختلف اعم از توسعه یافته و در حال توسعه و حتی کشورهای عقب مانده پذیرفته اند که هر توسعه ای تنها با برنامه ریزی امکان پذیراست و در خصوص توسعه پایدار بیشتر اهمیت می یابد. توسعه گردشگری پایدار، به دلیل اهمیت آن و تأثیرات بالقوه ، مثبت و منفی اقتصادی، اجتماعیفرهنگی، سیاسی و زیست محیطی که می تواند داشته باشد، بدون برنامه ریزی امکان پذیر و دست یافتنی نخواهد بود (خاکساری.١٣٨٢.۵٢). باید توجه داشت کشور ایران بر روی اقتصادی تک محصولی استوار است در حالی که می توان از گردشگری به مثابه یک نظام پیچیده با ابعاد بزرگ و به عنوان یکی از راه حلهای برونرفت از این تنگنا بهره گرفت و جذب توریست را جایگزین سایر منابع ناپایداری چون نفت نمود.توسعه گردشگری از تک محصولی بودن اقتصاد کشور جلوگیری و کمک بزرگی به توسعه پایدار کشور می نماید. (صداقتی و فغفوریان ، ١٣٩٠) از این منظر شهر دزفول یکی از شهرهایی است که پتانسیل های بالایی برای رونق گردشگری دارد، وجود رود دز و پارک های ساحلی، آثار متعدد تاریخی، وجود فرودگاه ، بافت تاریخی، مزارع و باغ های اطراف شهر و جنگل های نیمه گرمسیری در جنوب شهر و… مجموعه ی متنوعی را پیش روی برنامه ریزان می گذارد. تا از صنعت گردشگری که یکی از پر رونق ترین فعالیت های انسان ها در سده بیست و یکم به شمار میرود نهایت استفاده را ببرند. بنابراین با برنامه ریزی راهبردی توسعه گردشگری ، با هدف افزایش کمی و کیفی گردشگران و خدمات گردشگری، میتوان به توسعه اقتصادی و فرهنگی دزفول امیدوار بود (امیری،١٣٨٧) و از ظرفیت های منحصر به فرد این شهر به خوبی بهره برداری نمود. این مقاله با هدف بررسی ساختار گردشگری شهر دزفول و شناسایی نقاط قوت و ضعف و فرصت ها و تهدیدهای توسعه گردشگری آن و ارائه ی راهکارهایی برای چاره جویی نقاط ضعف و تهدید و افزایش و بهره مندی از قوت ها و فرصت های توسعه گردشگری دزفول تدوین شده است . همچنین شناسایی ویژگی های خاص دزفول ، بررسی وضعیت فعلی صنعت گردشگری دزفول و برنامه ریزی برای رونق آن در این منطقه از دیگر اهداف این پژوهش می باشد.
پیشینه ی پژوهش
توسعه صنعت گردشگری در کشورهای درحال توسعه فرصتی برای صادرات ، تولید ارز و ایجاد اشتغال است (هال ،١٩٩۴) در جریان توسعه گردشگری، نواحی شهری به علت آن که جاذبه های تاریخی و فرهنگی بسیاری دارند غالبا مقاصد گردشگری مهمی محسوب می شوند، بنابراین ، حجم زیادی از امکانات گردشگری در شهرها متمرکز می شوند.(پاپلی یزدی و سقایی، ١٣٨۵) هریک ازتوان ها و جاذبه های زیست محیطی که با نقش فراغتی انسان در ارتباط هستند به گردشگری ، اشکال متفاوتی می بخشند و موجب تنوع فعالیت های فراغتی و چشم اندازهای گوناگون گردشگری می گردند. شرایط اقتصادی، بینش فرهنگی، اجتماعی مردم نیز با توجه به تسهیلات ، امکانات و تأسیسات جهانگردی موجود، زمینه های لازم را برای گذراندن اوقات فراغت بوجود می آورد، به طوری که هریک از گروهای انسانی در جوامع مختلف ، شیوه های متفاوتی بر می گزینند(حیدری١۵.١٣٨٩) و همین تنوع زمینه ای فراهم می آورد که هر شهری با توجه به استعدادهای خود صنعت گردشگری را توسعه دهد. در عصرحاضر،گردشگری یکی از عوامل موثر در گسترش روابط بین ملت ها به شمار می رود وبه منزله ی ایجاد کننده ی فرصت های شغلی در بخش اقتصادی وایجاد تعاملات اجتمادعی-فرهنگی مطرح می شود.(sariisik،٢٠١١)
برنامه ریزی راهبردی :
برنامه ریزی راهبردی، غالبا تلاشی سازمان یافته و منظم برای اتخاذ سیاست های بنیادی و انجام اقدامات اساسی است ، به صورتی که سرشت و سمت گیری فعالیت های یک سامانه را در چارچوبی قاعده مند شکل میدهد (برایسون ، ١٣٨١) این مفهوم در نیمه دوم قرن بیستم وارد مباحث مدیریت و سازمان گردید(مرادی مسیحی، ١٣٨۴) و شهر نیز به عنوان یک سیستم پویا، بستری مناسب برای بهره از برنامه ریزی راهبردی است تا مسیر توسعه ی شهرها در مسیری هدفمند قرار گیرد. تأکید بر سنجش وضعیت موجود پیرامون قابلیتها و تطبیق پذیری آن باخواست گردشگران در رابطه با انگیزه اصلی سفر آن ها، بستری را فراهم میآورد که روند برنامه ریزی برای توسعه را تسهیل توسعه گردشگری پایدار را پیرامون ، می کند. به گونه ای که ساماندهی می تواند در زمینه های اصلی رشد آهسته گردشگری ، ظرفیت یابی تعداد گردشگران ، تعیین نوع مناسب توسعه گردشگری ، مشارکت مردم محلی و چگونگی ارتباط و همکاری با سایر بخش های اقتصادی مشخص سازد(خاکسار۵٣.١٣٨٢). راهبردها تعیین می کند، چه نوعی از گردشگری ، در کجا توسعه یابد و برای بهره صحیح از تسهیلات و خدمات چه سیاستی اتخاذ کرد. برای رسیدن به بهترین راهبرد، همکاری دربخش های تحقیقات ، اطلاع رسانی، توسعه ی محصول ، منابع انسانی، بازاریابی و نظارت بر، اجرای قوانین لازم است . تدوین راهبردی با تجزیه و تحلیل موقعیت آغاز می شود(نوحه گر وهمکاران ،١٣٨٨) یعنی پیدا کردن راهبردی بهینه با شناخت صحیح از وضع موجود و تلاش برای رسیدن به وضع مطلوب تر.
توسعه پایدار گردشگری :
این توسعه عبارتست از گسترش صنعت گردشگری و جذب گردشگران به یک شهر با استفاده از منابع موجود، به گونه ای که ضمن پاسخ گویی به نیازهای اقتصادی، فرهنگی و ضوابط قانونی جامعه و انتظارات گردشگران ، بتوان وحدت و هویت فرهنگی، سلامت محیط زیست ، تعادل اقتصادی مقصد و میهمانان آنها را به طور متوازن و پیوسته در حد بهینه تأمین کرد (معصومی، ١٣٨٨) مدل SWOTیکی از ابزار های بسیار مهم در فرایندتدوین راهبرد است که به وسیله آن ، اطلاعات مربوط مقایسه می شود. (حکمت نیا ومیر نجف موسوی، ٣١٨:١٣٩٠) به خصوص در موضوع توسعه ی پایدار که با مولفه های مختلفی سر و کار داریم .
توسعه پایدار گردشگری هم به دنبال تأمین اهداف زیر است : ١- بهبود کیفیت زندگی جامعه میزبان . ٢- ایجاد تعادل منطقه ای در زمینه توسعه ، به خصوص اقتصادی. ٣- رعایت برابری بین دو نسل و در درون یک نسل . ۴- حفظ کیفیت محیط زیست . ۵- حفظ یکپارچگی و انسجام فرهنگی و همبستگی بین جوامع . ۶ – ایجاد تسهیلات و امکانات به گونه ای که دیدارکنندگان بتوانند تجربه های ارزشمندی کسب کنند(معصومی ١٣٨٨) از این رو با برنامه ریزی راهبردی می توان گام های موثری در صنعت گردشگری پایدار برداشت .

شکل ١- الگوی مدیریت راهبردی توسعه گردشگری با استفاده از SWOT (منبع : مصلایی،١٣٨۶)
مشکینی و حیدری (١٣٨٩) در پژوهشی که با عنوان ارزیابی توسعه ی گردشگری شهر زنجان انجام داده اند با تجزیه و تحلیل به این نتیجه رسیده اند که پتانسیل های بالقوه گردشگری آن منطقه ، می تواند به یک عامل توسعه ی درون زا تبدیل شود که خود این امر، برنامه ریزی جامع برای بازنمایی نقاط قوت و تقویت فرصت ها و مقابله با تهدیدات و ضعف ها را ضرورت می بخشد.
روش تحقیق
در این پژوهش از روش توصیفی- تحلیلی به منظور برنامه ریزی راهبردی توسعه گردشگری شهر دزفول استفاده شده است که برای جمع آوری اطلاعات و داده های مورد نیاز، از بررسی های اسنادی و همچنین مطالعات میدانی از قبیل مصاحبه و مشاهده استفاده شده و با توجه به اطلاعات به دست آمده به بررسی جاذبه ها، امکانات ، خدمات و وضعیت کلی گردشگری در منطقه اقدام شده است .همچنین با استفاده از مدل SWOT تحلیل بر روی داده ها انجام شده است از دیدگاه این مدل یک استراتژی مناسب قوت ها و فرصت ها را به حداکثر و ضعف ها و تهدیدها را به حداقل ممکن می رساند بر این اساس راهبردها و استراتژی های مناسب برنامه ریزی توسعه راهبردی گردشگری در شهر دزفول مورد توجه قرار گرفته است .
یافته های پژوهش
برای توسعه صنعت گردشگری و بهره برداری از اثرات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و… که گردشگری بر سیستم اقتصاد محلی و ملی می گذارد. در وحله نخست ، شناخت و معرفی فضاهای موثر دزفول ضروری است . به طور کلی، جاذبه های گردشگری دزفول را می توان براساس کارکردهای مختلف آن طبقه بندی نمود. چنانچه هر یک از این جاذبه ها در فرآیند برنامه ریزی گردشگری قرار گیرند، می توانند اثرات مثبت فراوانی را برای شهر، منطقه و کشور (مانند افزایش درآمد، اشتغال ، پایداری اقتصادی، رونق گردشگری در منطقه و …) داشته باشند. اما قبل از آن ضروری است شناختی کلی نسبت به دزفول داشت .
شهرستان دزفول با مساحت ۴٧٠٠ کیلومتر مربع درشمال استان خوزستان قراردارد. (سازمان هواشناسی کشور،٩٩-١٩٩٨) و تمدنی کهن و پیش از تاریخ ایران را، از میانه هزاره هشتم پیش از میلاد در تپه های چغابنوت طبق کاوش های باستان شناسان دانشگاه شیکاگو در خود جای داده است . تپه های باستانی چغامیش دزفول نیز از هزاره ششم پیش از میلاد، تا شکوفایی کامل تمدن شوش در این منطقه پر رونق بوده است .(داعی پور، ١٣٩٢) پس از آن در زمان ساسانیان و در سال ٢۴١ میلادی به دستور شاپور اول ساسانی شهر جندی شاپور ایجاد شد و در سال ٢۶٣ میلادی به دستور شاپور اول ساسانی برای ارتباط شهرهای شوش و جندی شاپور، پل ساسانی دزفول بر روی رود دز و کنارش قلعه ای مستحکم بنا گردید.
در دوره اسلامی به دلیل بی توجهی به شهر جندی شاپور ، مردم این شهر به دور قلعه ی باستانی دزفول گرد آمدند و به مرور هسته ی فعلی شهر دزفول شکل گرفت و از قرن ششم هجری به نام فعلی دزفول خوانده شد.(داعی پور،١٣٩٢،ص ١۶-١٧)

شکل ٢-نقشه موقعیت شهرستان دزفول
(مأخذ:افضلی نیا،١٣٩١)
ویژگی های مهم و برجسته ی شهرستان دزفول
به دلیل اهمیت پل تاریخی دزفول در دوره های عضد الدوله دیلمی، صفویه ، قاجار و پهلوی مرمت شده (موسوی،١٣٨٣) و در نهایت در سال ١٣٩٠ بعد از حدود ١٧۵٠ برای حفاظت از پل کاربری آن از سواره رو به عابر پیاده و گردشگری تغییر یافت و یکی از مهمترین آثار تاریخی و گردشگری شهر دزفول به شمار می رود. رودخانه ی دز است که از شمال شهر وارد شده و از میان آن می گذرد و این شهر را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم می کند. (منتظری، ١٣٨٧) در کنار رود دز، در سال های اخیر پارک های ساحلی احداث گردیده و نقش رودخانه را علاوه بر حوزه ی محیط زیست در بحث گردشگری و اقتصادی سهیم می نماید.
بافت تاریخی دزفول
دزفول در سرزمینی قرار دارد که حاوی هزاران سال تجربه با آجر ساختن است . معماری سنتی دزفول به طور حیرت انگیزی با آجر و آرایه های آجری عجین شده است . (نعیما،١٣٧۶) از ویژگی های خاص معماری دزفول کالبد فشرده شهر است و به خاطر تبعیت از شرایطی خاص آن چنان ارزش مطالعه بیابد که در معماری امروز نیز مورد توجه واقع شود. دوم اینکه دزفول از معدود شهرهای ایران است که در معماری آن آجر پخته به وفور به کار رفته است و گذشته از آنکه دیرپایی آن را باعث شده ، اصالت و وقار خاصی نیز به آن بخشیده است . در حقیقت کوچه های شهر دزفول نقطه به نقطه مزین به دیوارهایی با آجرکاری و طاق نماهای بسیار کار شده اند و از توجه مردم هنرمند شهر، به زیبایی کوچه و میدان حکایت دارند. کوچه پس کوچه های شهر همچون دیوارهای درون یک حیاط پر از آجرکاری و نقش های شگفت انگیز است و گردش گوشه های کوچه جابجا به آجرکاری هنرمندانه ای مزین است (صارمی،١٣٧۶). از همین رو می بایست توجه ویژه ای به نقش مهم بافت تاریخی در برنامه ریزی راهبردی گردشگری این شهر داشت .

شکل ٣ و ۴-کوچه ها و خانه های بافت تاریخی دزفول
(ماخذ: نگارنده )
بناهای مذهبی شهر دزفول
نتایج این پژوهش نشان می دهد بقعه های مذهبی و مساجد تاریخی شهر دزفول ، در جذب توریسم مذهبی می توانند نقش موثر باشند. برخی از مهترین بقعه های مهم شهر دزفول عبارتند از : آستانه متبرکه حضرت سبزقبا(ع )، بقعه علی مالک ، بقعه سید سلطانعلی روبند،بابا حزقیل ،سید محمود، شیخ اسماعیل قصری و … که مهمترین آنها بقعه محمد بن موسی الکاظم معروف به سبزقبا علیه السلام است که به استناد مدارک اداره اوقاف خوزستان برادر امام رضا (ع ) می باشد. (حکمت فر، ١٣٨١) علاوه بر بقعه های مذهبی، مساجد تاریخی شهر دزفول نظیر مسجد جامع به عنوان قدیمی ترین مسجد شهر، مسجد صعصعه ، مسجد کجبافون (منتظری،١٣٨٧ : ١٨٩-١٩١)
صنایع دستی دزفول
بر اساس نتایج این تحقیق صنایع دستی دزفول از سابقه ی چند هزار ساله برخوردار است .خراطی، کپوبافی، جولهری، نمدمالی، جاجیم بافی(محمود زاده ،١٣٨۴) از مهمترین صنایع دستی دزفول بوده که توجه به حفظ آن ها ضمن کمک به حفاظت از میراث فرهنگی و اجتماعی دزفول ، مایه ی رونق گردشگری و اقتصادی شهر دزفول می شود.
موزه های دزفول
موزه آستانه سبزقبا موزه ی قدیمی دزفول است که اشیاء باستانی در آن نگهداری می شود. موزه ی مردم شناسی دزفول نیز در محل حمام تاریخی کرناسیون ، برپا گردیده است . در این موزه مشاغل وابسته حمام قدیمی به نمایش درآمده است . در ورودی گرم خانه حمام ، کشاورزی سنتی دزفول و در بخش های میانی گرمخانه نسخه های خطی، اسناد و مدارک مالی و اشیاء و زیورآلات و در انتها نیز مراسم سنتی عروسی در دزفول به نمایش گذاشته شده است .بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس با همکاری سازمان میراث فرهنگی خوزستان اقدام به ساخت موزه جنگ دزفول نموده است .(طرح جامع گردشگری دزفول ،١٣٨٨: ١٩۶) علاوه بر این ، موزه ی خراطی در خانه ی تاریخی تیزنو و موزه ی آب نیز در کنار پل دوم دزفول احداث شده است .
جدول ١ – تقسیم بندی جاذبه های گردشگری شهر دزفول و نزدیک آن بر اساس کارکردهای مختلف
ماخذ : نگارندگان
بر اساس یافته های پژوهش دزفول جاذبه های فراوانی در زمینه های مختلف گردشگری دارد که می توان با برنامه ریزی راهبردی، به نتایج خوبی دست یافت ، با این همه هر یک از این پتانسیل ها را عوامل مختلفی تهدید می نماید. جهت بهره ی مناسب از فرآیند این نوع برنامه ریزی در صنعت گردشگری و برای پایداری راهبردها، بایستی شناخت صحیحی از شرایط گردشگری وضع موجود دزفول داشت . از همین روی با شناسایی نقاط قوت ، ضعف ، فرصت ها و تهدیدها، می توان به سمت ترسیم برنامه ای راهبردی در جهت توسعه ی پایدار شهر دزفول حرکت نمود. علاوه بر جاذبه ها، زیرساخت های دزفول برای خدمات دهی به گردشگران نیز در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفت .
مراکز اقامتی دزفول
براساس گزارش طرح جامع گردشگری شهرستان دزفول ، با داشتن جاذبه های متنوع گردشگری، تنها دارای یک هتل سه ستاره با ظرفیت ۴٢ تخت می باشد. بدیهی است این هتل ، برای توسعه گردشگری در سطح شهرستان ، محدودیت و تنگنای بزرگی است .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 23 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد