مقاله نقش مخاطرات طبیعی در توسعه پایدار گردشگری (مطالعه موردی تالاب چغاخور)

word قابل ویرایش
18 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

– چکیده
کشــور ایــران بــه لحــاظ موقعیــت جغرافیــایی از مســتعد تــدرین منــاطق جهـان از نظـر بـروز مخـاطرات طبیعـی اسـت . بلایـا و مخـاطرات محیطـی از دیرباز بعنـوان مخـرب تـرین عوامـل آسـیب رسـان بـه انسـان ، جامعـه و زیســت گــاه اش مطــرح بــوده انــد.پــژوهش و بررســی هــای انجــام شــده نشـان مـی دهـد بحرانهـا نقـش تعیـین کننـده میـزان خسـارت نیسـتند.
بلکــه پاســخ مســئولان بــه بحــران اســت کــه میــزان خســارتهای وارده را تعیـین مـی کنـد. در جهـان امـروز دسـتیابی بـه توسـعه پایـدار در برگیرنده مبانی حفاظـت از محـیط زیسـت نبـوده و در ایـن میـان مفهـوم جدیـدی از رشـد اقتصـادی مـد نظـر مـی باشـد. هـدف از ایـن پـژوهش ارائــه راهکارهــایی جهــت شناســایی مخــاطرات و حفاظــت از تــالاب در راسـتای توسـعه پایـدار گردشـگری بـا اسـتفاده از مـدل swot مـی باشـد در ایـن مـدل بـا اسـتفاده از نقـاط قـوت ، ضـعف ، فرصـت و تهدیـد راهبردهای توسعه گردشـگری وحفاظـت از تـالاب ارائـه شـده اسـت . ایـن پـژوهش بـر اسـاس مطالعـات کتابخانـه ای و میـدانی صـورت گرفتـه است . یافته های این پژوهش نشان مـی دهـد کـه ایـن منطقـه بـه لحـاظ شـرایط آب و هـوایی، چشـم انـدازهای طبیعی،تنـوع گونـه هـای گیـاهی وجــانوری زیرســاخت هــا و دسترســی راه هــا بــه شــریان هــای اصــلی کشوری علاوه بـر جـذب گردشـگران داخلـی و خـارجی نیـز مـی توانـد بـه عنـوان یکـی از قطـب هـای توسـعه پایدارگردشـگری درمنطقـه بـه شمار آید.
واژگان کلیدی :
مخـــاطرات محیطـــی، تـــالاب چغـــاخور، توســـعه پایـــدار ،گردشـــگری، زیستگاه حیات وحش .
– مقدمه
امروزه صنعت گردشگری به عنوان صنعتی بزرگ و سود آور مورد توجه بسیاری از کشور ها قرار گرفته است و حتی از آن به عنوان صادرات نامرئی نیز یاد می شود .این صنعت نقش عمده ای در توسعه ی اقتصادی جوامع گوناگون با توجه به پتانسیل درونی آنها داشته و یکی از عوامل مهم در سطح پیشرفت و توسعه ی کشورها محسوب می شود .در چنین شرایطی در کشور ما نیز به خصوص از برنامه های توسعه سوم به بعد بحث گردشگری و تعاونی ها مورد توجه خاص برنامه ریزان قرار گرفته است .تالاب ها به عنوان اراضی وسیع و با ارزش حفاظتی زیاد که به منظور حفظ تنوع گونه های زیستی آن و به عنوان میراثی که باید مورد استفاده نسل های آینده هر سرزمین قرار گیرد تعریف می شوند. بنابراین برنامه ریزیهای گسترده ای برای افزایش کاربری مناطق حفاظت شده به دنبال توسعۀ پایدار صورت میگیرد. بعلاوه سعی میشود تا تالاب ها برخلاف تصورات گذشته از مفهوم جزایر طبیعت خارج شده و کارایی و توانایی واقعی خود را آشکار سازند (مجنونیان ، ١٣٨٢). با توجه به اهمیت و نقش تالاب ها در ابعاد گوناگون آموزشی، پژوهشی، تفرج و جهانگردی، مطالعات پژوهشی در این مناطق بسیار ضروری است . به همین دلیل مطالعات متنوعی چون ارزیابیهای محیط زیستی، ارزیابی توان اکولوژیکی و در نهایت مطالعات مدیریت جامع و راهبردی در مناطق حفاظت شده در حال انجام است . راهبردهای مدیریتی، فعالیت های گردشگری که در اهداف حفاظتی یک منطقه حفاظت شده نقش دارند، را تعیین می کنند. با این وجود این راهبردها را می توان برای پیشرفت گردشگری در مناطقی به کار برد که رسما حفاظت نشده اند. برای حصول اطمینان از پایداری گردشگری در تالاب ها ، لازم است که برنامه مدیریتی مؤثری اجرا شود تا همه ذی نفعان به صورت پویا در آن درگیر باشند.
هدف از این پژوهش ارائه راهکارهایی جهت شناسایی مخاطرات و حفاظت از تالاب در راستای توسعه پایدار گردشگری با استفاده از مدل SWOTمی باشد.
مبانی نظری
اصطلاح مخاطره طبیعی به معنای وقوع یک پدیده یا شرایط طبیعی است که در زمان و مکان معین تهدید ایجاد کند و مخاطره آمیز شود.
مخاطره طبیعی، عنصری زیان بخش در محیط فیزیکی برای بشر و روابط متقابل انسان و طبیعت بیان شده است .مخاطرات طبیعی وقایع تهدیدکننده ای هستند که می توانند فضای طبیعی و اجتماعی ما را تخریب کنند. این تخریب نه تنها در هنگام وقوع حادثه بلکه در بلندمدت ، پیامد های اجتماعی این قضیه را هم شامل می شود. وقتی وقوع این حوادث ، تاثیرات منفی زیادی بر جامعه و زیرساخت های آن داشته باشد، بلایای طبیعی تلقی می شوند.واژه توسعه پایدار اواین بار به طور رسمی توسط برانت لند در سال ١٩٨٧در گزارش “آینده مشترک ما” مطرح گردید.(سازمان حفاظت محیط زیست ،١٣٨٢) .
بلایای طبیعی یکی از موانع اصلی توسعه پایدار محسوب می گردند .
همواره وقوع آن به عنوان سدی بر سر راه توسعه اقتصادی ، اجتماعی و عمرانی قرار دارد .چنانچه شدت بلایا بیشتری باشد، برنامه های توسعه ملی با مشکلات بیشتری همراه خواهد بود . چرا که بسیاری از تمدنها و جوامع بشری در اثر وقوع بلایای طبیعی از بین رفته اند .
انسان با بهره برداری غیر منطقی وضعیت مدیریت بهره برداری از منابع طبیعی بر تعداد و شدت بلایا افزوده است . با نگاهی به تاریخچه بلایای طبیعی میتوان به این مهم پی برد . افزایش بی رویه جمعیت به عنوان یکی از موانع در استفاده صحیح از منابع طبیعی است . به این ترتیب که افزایش جمعیت بالطبع افزایش نیازهای غذایی) توسعه کشاورزی و دامپروری ( سکونتگاهها) توسعه مناطق شهری( ، امکانات آموزشی – بهداشتی وتسهیلات رفاهی و …را به دنبال دارد که لازمه افزایش این نیازها استفاده غیر اصولی ، نا مناسب و بی رویه از ثروتهای طبیعی می باشد در نتیجه پیامدهای ناگوار بلایای طبیعی را سبب می گردد و برنامه ریزیهای میان مدت و دراز مدت را به مخاطره می اندازد .بنابراین لازم است در توسعه پایدار این دو مسئله مورد ارزیابی و کنترل قرارگیرد.(عابدی ،١٣٨٨) .در سالهای اخیر ملاحظات اکولوژیکی و زیست محیطی موجب گردید تا اکوتوریسم به عنوان سازگارترین نوع گردشگری بیش از سایر اشکال گردشگری مورد توجه قرار گیرد. در واقع این نوع گردشگری جهت پیشرفت اقتصادی هر کشور، مردم بومی منطقه و حفظ ارزش های طبیعی، زیست محیطی و فرهنگی مناطق گردشگری مناسب تشخیص داده شده است . از این رو توسعه این بخش جزء اهداف اصلی صنعت گردشگری در نظر گرفته می شود ( حسینی، ١٣٨۴ : ١٠۴ ). براساس تصمیمات سازمان گردشگری، کشور ایران از لحاظ جاذبه های گردشگری جزء ١٠ کشور اول جهان و از نظر تنوع گردشگری جزء ۵ کشور اول و از نظر تنوع صنایع دستی جزء ٣ کشور اول جهان محسوب می شود که حکایت از کم نظیر بودن کشورمان از نظر پتانسیل های گردشگری می باشد ) ١١ :٢٠٠٠ ,WTO)بنابراین لزوم توجه به زیرساخت های گردشگری وراه های ارتباطی -دسترسی ،حقاظت از منابع طبیعی وبکر تالاب ، زیستگاه جانوری وآبزیان میتواند راهکاری جهت توسعه پایدار گردشگری در راستای حفاظت از تالاب باشد.اصولا تالاب ها از تنوع زیادی برخوردارند، از طرفی اغلب تابعی از تقاضای گردشگری، وجود اراضی مناسب و کافی، دسترسی های مناسب به سایر نقاط از جمله نواحی خدماتی و شهری می باشد. با این حال گاهی این ویژگی ها در کنار یک جاذبه گردشگری مشاهده می گردد ( مهندسان مشاور هفت شهر، ١٣٨۶ : ٢ ) با توجه به این که بهره برداری از توان های توریستی در هر منطقه می تواند زمینه ای پویا و فعال برای توسعه آن در پی داشته باشد منطقه تالاب چغاخور با داشتن توان ها و جاذبه های اکوتوریستی بسیار غنی به ویژه شرایط آب و هوایی و طبیعی پاک ، نقش مهمی در توسعه اقتصادی – اجتماعی و فرهنگی منطقه ایفا می نماید.
– پیشینه پژوهش
در ارتباط با توسعه پایدار گردشگری در مناطق حفاظت شده مطالعاتی صورت
گرفته است از جمله :
در طرح جامع توسعه گردشگری استان چهارمحال و بختیاری( ١٣٧٨ : )
محور تالاب چغاخور به عنوان محور سوم گردشگری در نظر گرفته شده و به بررسی توان های زیست محیطی، اجتماعی– فرهنگی، اقتصادی پرداخته اند .
در نهایت راهکارهایی جهت تقویت این زمینه ها ارائه شده است .
-اکرم کریمی (١٣٧٩): در پایان نامه کارشناسی ارشد خود تحت عنوان
“ارزیابی اکوتوریسم تالاب چغاخور ” ابتدا به بررسی وضعیت طبیعی و زمین شناسی تالاب پرداخته و این تالاب را یک مکان جاذب اکوتوریستی معرفی کرده و پیشنهاداتی جهت ایجاد تأسیسات توریستی در محدوده اطراف تالاب ارائه داده است .
– طرح جامع نمونه گردشگری چغاخور (١٣٨١): که از سوی اداره کل میراث فرهنگی استان در حال اجراست ، به بررسی توان های توریستی و اکوتوریستی تالاب پرداخته و ایجاد یک دهکده توریستی در این منطقه را در نظر دارد.
– ترابی (١٣٨۴)، نیز برای برنامه ریزی توسعه گردشگری منطقه حفاظت شده اشترانکوه از مدل اکولوژیکی اکوگردشگری استفاده کرد و با استفاده از تکنیک GISو RS به تولید نقشه ها اقدام نمود. نتایج حاکی از آن بوده که منطقه برای تفرج گسترده و متمرکز هر کدام با دو درجه توان ، دارای توان می باشد.
– اصغر نوروزی ( ١٣٨۴) :در پایان نامه کارشناسی ارشد خود تحت عنوان بررسی توان های محیطی در توسعه استان چهار محال و بختیاری ( مطالعه موردی دهستان چغاخور ) به بررسی و شناخت توان های محیطی دهستان مذکور پرداخته و بر اساس یافته های تحقیق این نتیجه حاصل شده است که دهستان چغاخور دارای پتانسیل بالای توریسم و اکوتوریسم می باشد.
– رحمانی ( ١٣٨٨) با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و تهیه پرسشنامه به بررسی توسعه گردشگری پایدار در مجموعه حفاظتی قمیشلو پرداخت ، نتایج بیانگرآن بود که با توجه به پتانسیلهای بالقوه پناهگاه حیات وحش قمیشلو، توان تبدیل شدن به یکی از قطبهای گردشگری در منطقه رادارد.
– زمانی (١٣٨٩)، با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی به بررسی توانمند یهای منطقه ی حفاظت شده سرخ اباد استان زنجان در جهت توسعه گردشگری پرداخت و نتایج گویای آن بوده منطقه دارای توانمندیهای زیاد در جذب گردشگر می باشد.
– نسترن (١٣٩١)، با استفاده ازمدل SWOT و AHP به ارزیابی توان اکوتوریستی پناهگاه حیات وحش و پارک ملی قمیشلو پرداخت و معیارهایی برای توسعه گردشگری منطقه انتخاب و رتبه بندی کرد و همچنین نقاط قوت ، ضعف ، فرصت و تهدید ها به عنوان بهترین راهبرد طبیعت گردی محاسبه شدند. تام رافری و همکاران (١٩٩٨) در ایالت نیوجرسی آمریکا به بررسی قابلیت و ظرفیت گردشگری و تفریحی کناره رودخانه موریس ، با توجه به فاصله از مناطق حساس وآسیب پذیر و حیات وحش پرداختند.
– آماچر و همکارانش ( ١٩٩٨) تالاب های ساحلی میشیگان را در ایالت متحده آمریکا را مورد مطالعه قرار داده و نظریه های مرتبط با ارزش گذاری خدمات و عملکردهای آن را تجزیه و تحلیل نموده اند و در نهایت این تالاب ها را دارای ارزش اکوتوریستی و گردشگری دانسته اند.
– دیوید هاریسون (٢٠١١) در مقاله خود، به توصیف و ارزیابی عملیات توریستی انجام شده دردهکده ای در نزدیکی رودخانه گراند در کاربین شمالی پرداخته است .طی این عملیات با تأکید برحفاظت از منابع و حیات طبیعی رودخانه و ساخت و سازهای انجام شده از سال ٢٠١۴ به بعد به جذب توریست فراوان و بالا بردن توان اقتصادی منطقه منجر شده است .
– معرفی منطقه مورد مطالعه
تالاب چغاخور با موقعیت ریاضی۶ ۵ درجه و ۵٣ دقیقه طول جغرافیایی و ٣١ درجه ۵٣ دقیقه عرض جغرافیایی قراردارد، بعنوان مرکز ثقل حوزه آبریز باوسعتی معادل ١١٣ کیلومتر مربع می باشد.این محدوده ازشمال به اراضی کشاورزی ازجنوب به اراضی ملی وارتفاعات ،ازغرب به چشمه شیرکشته وازشرق به مسیل واراضی کشاورزی محدود میگردد به لحاظ تقسیمات سیاسی این محدوده دردهستان چغاخور ازتوابع بخش بلداجی شهرستان بروجن قرار دارد(Wikipedia.ir)
شکل ١. موقعیت جغرافیایی تالاب جغاخور

منبع : نگارندگان
– ارزش تالاب ها
ارزش های تالاب ها به سه دسته اکولوژیکی، اقتصادی و زیباشناسی تقسیم می شوند: ارزش های اکولوژیکی : تالاب ها برای سلامت محیط زیست ما حیاتی هستند .در واقع آنها موجب فیلتر شدن تغییرآلودگی ها می شوندو همان طوری که آب ها از یک تالاب می گذرند بیشتر آلودگی ها به صورت محلولی معلق در داخل آب وجود دارند توسط خاک و گیاهان تالابی مبدل به مواد غذایی برای موجودات آبزی میشوند .قابلیت فیلتر کردن آب توسط تالاب ها کمک می کند که آب های سطحی برای شنا، ماهیگیری و گاهی اوقات به عنوان منبعی از آب نوشیدنی مناسب باشد .همچنین پوشش گیاهی به سرعت در تالاب ها رشد میکنند و موجب تولید مقدار زیادی غذا برای جانوران گیاهخوار و چوب برای نیازهای انسان می شوند .علاوه برغذا و زیستگاهی که به وسیله گیاهان تالاب ها ایجاد می شود تالاب ها موجب افزایش تنوع زیستی می شوند -.بسیاری از ارزش های اقتصادی تالاب ها را به سختی می توان تعریف نمود .نظیر شغل های وابسته که ایجاد می شود .
به عبارت دیگر ارزش های اقتصادی تالاب ها فقط منحصر به تهیه غذا و این که تالاب ها زیستگاهی برای حیات وحش می باشند نیست ، بلکه آنها موجب حمایت ماهیگیری تجاری، توریسم و صنایع تفریحی می شوند .در هنگامی که ارزش هی اقتصادی تالاب ها را می خواهیم محاسبه کنیم باید تمام درآمد تولید شده توسط مردمی که برای اردو، صید، ماهیگیری، قایق سواری، عکاسی از طبیعت و تماشای پرندگان به تالاب ها می آیند را نیز محاسبه کنیم .تالاب ها با تجمع بیولوژیکی آلودگی های شیمیایی و مواد غذایی را در خود انباشته می کنندکه این عمل تالاب ها مخصوصا هنگامی که تالاب ها به آب های زیرزمینی یا منابع آب های سطحی نظیر رودخانه ها و دریاچه ها که توسط انسان برای نوشیدن ، شنا، ماهیگیری، توریسم و یا دیگر فعالیت ها استفاده می کنند.از میان ارزش های اقتصادی متعدد تالاب ها می توان به حفظ ذخایر : شود مرتبط باشد (محمودی، ١٩:١٣٨١).
– مشخصات زیرساخت ها در منطقه
– شبکه راه ها وحمل ونقل
بررسی وضعیت راهها در محدوده مطالعاتی نشان میدهد که از مجموع ٢٣٣ کیلومتر راه تحت پوشش اداره کل راه وترابری استان چهارمحال بختیاری ۴١ کیلومتر راه اصلی عریض ، ١۵٨ کیلومتر راه اصلی معمولی، ١۴ کیلومتر راه فرعی آسفالته عریض ، ١٧ کیلومتر راه فرعی آسفالته درجه یک و ۴ کیلومتر راه فرعی آسفالته درجه دو احداث شده وبهره برداری می گردد.
(سازمان راه و ترابری استان چهارمحال و بختیاری،١٣٩٠).

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 18 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد