مقاله پاسخگویی کالبدی فضای عمومی شهری به حقوق شهروندان

word قابل ویرایش
10 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

پاسخگویی کالبدی فضای عمومی شهری به حقوق شهروندان

چکیده

فضاهای عمومی شهری، مکانی برای حضور مردم و بستری برای برقراری تعاملات اجتماعی است. هر فردی که در این فضاها قرار می گیرد ملزم به رعایت یک سری قوانین و ضوابط است و هر فضا برای خود مقرراتی دارد که شیوه رفتار در این فضا را مشخص می کند. اما در کنار این مقررات هر یک از شهروندان هم که در این فضاها قرار می گیرند ، دارای حق و حقوقی می باشند. رعایت این حق و حقوق تاثیر مستقیم بر میزان استقبال از فضا دارد، به نحوی که در صورت مراعات شدن این حقوق افراد بیشتری در فضاهای عمومی حضور پیدا می کنند. در این نوشته ابتدا مختصری در خصوص فضاهای عمومی سخن گفته ایم و سپس به بررسی حق و حقوقی که مردم در فضـــاهای عمومی دارند و شـــناخت هر کدام از آن ها پرداخته ایم. در نهایت نیز با یک جمع بندی کلی راهکارهایی برای پاسخگویی به این حقوق در محیط کالبدی بیان کرده ایم.

واژههای کلیدی: فضای عمومی، حقوق مردم، مردم گرایی، فضای شهری، تعامل اجتماعی .

-۱ مقدمه

امروزه فضاهای عمومی شهری نقش بسیار مهمی را در شهرها دارا می باشند . عملکرد فضاهای عمومی بسیار وسیع و متنوع است و آن ها در کنار برآورده کردن نیازهای مردم، مکانی برای تبادلات فرهنگی و اجتماعی افراد مختلف به شمار می¬آیند. هدف اصلی در این مبحث ایجاد فضای عمومی اجتماع پذیر است که باعث شود فضای عمومی از نظر مراجعه¬کنندگان مطلوب ¬تر و دلپذیرتر بوده و عاملی برای ترغیب حضور و افزایش میزان برقراری ارتباط با دیگران باشد. این فضا بایستی نیازهای جمعی انسان را پاسخگو باشد و با طراحی مناسب برای او انتخاب های مختلفی را در دسترس او قرار دهد.

توجه به ظاهر محیط و شــباهت رفتار انســان به ســادگی می تواند به عملکرد ارتباطی و عملکرد تقویت حافظه محیط بســط یابد، تا رفتارهای مناســـب را در خود جا داده و نیز نحوه رفتار مناســـب را به مردم گوشـــزد نماید. در مورد تأثیر محیط بر رفتار ، محیط بیش از مکانی منحصراًبرای سکونت ، تسهیلات ویا حتی محرکها، است. و نه تنها موجب یادآوری می شوند، بلکه پیش بینی کننده و تجویز کننده نیز هســـتند. در واقع جوابها را هدایت میکنند، یعنی، احتمال بروز پاســـخ های معینی را با محدود و منحصـــر کردن دامنهی پاسخهای ممکن بدون اینکه تعریف شوند را بیشتر می کند. هدایت پاسخ ها را نظم می دهد. (راپاپورت،( ۸۹ : ۱۳۹۱

-۲ فضای عمومی شهری

شهر مجموعهای فرهنگی / کالبدی است که بر اساس نیازها ، فعالیتها و رفتار های ساکنین آن شکل گرفته است. انسانها بسته به نیازهای فردی یا گروهی خود فعالیت کرده و الگوهای رفتاری خاص خود را عرضه میکنند. شهر و فضاهای مختلف آن بستر یا ظرفی هستند برای اینگونه اتفاقات، بالطبع فضاها و خصوصیات آنها وابستگی شدیدی به نحوه فعالیت و الگوهای رفتاری استفادهکنندگان آنها دارند. البته این بدان معنی نیست که این رابطه یک طرفه است همانطور که فضاها از یک سو ، آئینه تمام نمای فعالیتها و الگوهای رفتاری یک جامعه میباشند ، از سوی دیگر فضاها بر فعالیتها و رفتارهای ساکنین تأثیر شدیدی میگذارند. (پاکزاد،(۷۶: ۱۳۹۱

فضاهای همگانی مرکز شهر فرصت هایی را برای تعامل انسانی۱ و تفریح و لذت بردن از محیط فراهم میسارند. هنگامی که این مکانهای گردهمایی جمعی شخصیتی منحصر به فرد از خود به نمایش گذارند و به سرزندگی و حیات خیابانهای هستهی مرکزی شهر بیافزایند ، میتوانند به عنوان محلل ها و محرکهای قدرتمندی برای سرمایه گذاری بخش خصوصی عمل نمایند. (پامیر،(۱۱۱: ۱۳۹۱ فضای عمومی به طور معمول ،به عنوان مکانهایی تعریف می شود که همه شهروندان به صورت آزاد و قانونی بدان دسترسی دارند. مکانهای عمومی شهر نه تنها خیابان ها ، میدان ها و چهار راه ها ، بلکه فضاهای درونی ساختمان های عمومی ، چون کتابخانهها و سالن های اجتماعات شهرداریها را در بر میگیرد . فضای عمومی ، فضایی است که بین فضاهای خصوصی- خانه ها و فضاهای محل کار قرار دارد و غالباً به عنوان فضاهای آزاد گردهمایی و مشارکت سیاسی، جایی که قشرهای حاشیه ای جامعه می توانند حقوق خود را به

زبان آورند، واجد اهمیت خاص است. (رفیعیان و خدایی ،(۸۹: ۱۳۸۸ شاید بتوان ادعا کرد که میزان سازگاری فضا یا کالبد با فعالیت ها و رفتارهای جاری در آن معیار مهمی برای سنجش میزان سلامت،

توانایی و هماهنگی یک جامعه می باشد، به بیانی دیگر جامعه ای که نتواند بستر مناسبی را برای فعالیت و رفتارهای اعضای خود فراهم آورد نمیتواند ادعای دارا بودن غنای فرهنگی نماید. هر رفتاری که توســط انســان صــورت میگیرد اســاســاً متکی به فرهنگ اســت و فرهنگ به عنوان مجموعه دستاوردهای معنوی و مادی یک جامعه (شامل ارزشها، سنت ها، آداب و رسوم، سطح دانش و فن آوری و.. میباشد) بر معماری و فضاهای شهری تأثیر میگذارد، به واقع آنها، تبلور فیزیکی این ذهنیات هستند. (پاکزاد،(۷۶: ۱۳۹۱

-۳ حق و حقوق مردم در فضای شهری

کنترل کیفیتی است که احساس تعلق به فضا را افزایش می دهد . از نظر فرانسیس۲ کنترل فضا عبارتند از: » توانایی فرد یا گروه در دسترسی ، تجهیز ، تاثیر ، بدست آوردن مالکیت و معنی دادن به یک فضای عمومی است «. لینچ۳ معتقد است که کنترل ، کیفیت بسیار مهمی در فضاهای باز شهری است . او معتقد است که کنترل یا عدم کنترل داشتن عواقب بسیار مهمی دارد که می تواند بر میزان نگرانی، احساس رضایت و افتخار تاثیر بگذارد . لینچ پنج نوع کنترل را شناسایی کرده است : حضور ، استفاده و فعالیت ، مالکیت ، انطباق و واگذاری .

کار و همکاران با استفاده از مفاهیم بکار گرفته شده توسط لینچ ، پنج بعد حق و حقوق شهروندان در فضای شهری را تشخیص دادند. این ابعاد عبارتند از : دسترسی ، آزادی فعالیت ، ادعا ، تغییر ، مالکیت و واگذاری حق و حقوق . لازم است این کیفیات حقوق شهروندی و تجلی کالبدی آن در فضای شهری مورد توجه قرار گیرد . (عباس زادگان ، (۱۳۸۴

-۱-۳ دسترسی

فضاهای عمومی شامل صف گسترده ای از فضاها، از مراکز تاریخی قدیمی تا فضاهای برون شهری توسعه یافته است. اگر آنها امروز به عنوان دارایی های نوسازی شهری و تحولات جدید در نظر گرفته می شود، نظر ما این است که نیاز و موفقیت فضای عمومی قبل از هر چیز از پیش تعیین شــده، توســط توانایی آن در به گرد هم آوردن ، با توجه به دو کیفیت اصــلی و ضــروری که بقیه به آن ها بستگی دارد یعنی دسترسی و ارتباط؛ تعیین می شود.((Tonnelat

فضـا باید در هر زمانی برای عموم مردم در دسـترس باشـد . یک معنی در دسـترس بودن این خواهد بود که عموم مردم می توانند به همان گونه ای که در هر فضای عمومی رفتار می کنند با همان آزادی و اختیار عمل کنند . ( وایت ، ۱۳۹۲ ، ( ۷۵
فرانسیس سه نوع دسترسی را مورد شناسایی قرار داده است که عبارتند از : دسترسی فیزیکی ، اجتماعی و بصری . کار و همکاران دسترسی نمادین را نیز به این طبقه بندی افزوده اند .
الف) دســترســی فیزیکی به فضــای شــهری : در مقابل دســترســی موانع دســترســی نیز بایســتی مورد توجه باشــند. مانند در و دروازه ، دیوارها، نرده ها و تغییر سطح (مانع دسترسی معلولین). (عباس زادگان ، (۱۳۸۴

موانع فیزیکی اســـتفاده از قلمرو فضـــای عمومی را برای گروه های اجتماعی چون معلولان ، ســـالمندان ، افرادی که بچه های فلج دارند، زنان باردار و غیره محدود می سازند . هال۴ و ایمری۵ مشاهده کردند که افراد معلول محیط مصنوع را به شکل یک سری موانع تجربه می کنند . » بیشتر ساختمان ها با صندلی چرخدار قابل دسترس نیستند و تعداد کمی از ساختمان ها دارای تمایز رنگی قابل لمس و یا تضاد رنگی کافی برای استفاده افرادی اند که دارای مشکل بینایی خاص هستند . تضاد رنگی موجب می شود این نوع افراد به راحتی در فضا حرکت کنند . طراحی بعضی عناصر خاص در فضاها چون درها ، دستگیره ها ، توالت ها به شکلی استاندارد در آمده اند که استفاده از فضا را برای بسیاری از مردم دارای ناتوانی های ذهنی و فیزیکی غیرممکن می سازد . «

عموما دو نوع ناتوانی در افراد دیده می شود : ناتوانی پزشکی که اغلب وضعیت پزشکی خاصی را بوجود میآورد . در این حالت عامل معلولیت شخص به ب ستر اجتماعی وی مربوط نی ست . ناتوانی اجتماعی به نوعی از ناتوانی اطلاق می شود که بر اثر وجود موانعی حاصــل می آید که از جانب جامعه یا محیط زیســت به فرد تحمیل و موجب عدم تطابق وی با محیط می شــود . در این حالت اشــخاص ناتوانی داشته و محیط زیست آن ها را معلول می سازد . ( کارمونا ، ۱۳۹۱ ، ( ۲۵۹

اگر قرار با شد همه اع ضای جامعه ، به طور م ساوی حق شرکت در زندگی اجتماعی – به صورت ایمن و راحت – دا شته با شند ، نخست باید کودکان ، سالمندان و معلولان را مد نظر داشت .(پاکزاد ، ۱۳۹۱ ، (۱۵۳
ب) دسترسی اجتماعی : همه طبقات و لایه های اجتماعی بایستی قادر به استفاده از فضا باشند . ممنوعیت استفاده از فضا برای لایه ها و یا طبقاتی از اجتماع نوعی اعمال محرومیت اجتماعی محسوب میگردد و از مطلوبیت فضا می کاهد . (عباس زادگان ، (۱۳۸۴

بسیار مهم است اگر بتوانیم ، قدرت انتخاب و تنوع را در دسترسی به فعالیت ها ، منابع ، اطلاعات و مکان های گوناگون ، برای تمام اق شار جامعه فراهم سازیم . محیط های شهری باید برای همه – بدون توجه به سن ، توانایی ، سوابق و درآمد – قابل د سترس با شند و بتوانند قدرت گزینش را در دسترسی به فعالیتها، ساختمان ها و منابع مختلف برای همگان پدید آورند . (تیبالدز ، ۱۳۸۷ ، (۸۵

ج) دسترسی بصری : امکان دیده شدن فضا به عنوان دسترسی بصری مطرح شده است . پژوهشگران زیادی از جمله وایدرمن۶ مشاهده نمودند که عدم دسترسی بصری به فضا مانعی در استفاده از فضا است ، به نوعی که موانع بصری همبستگی قوی با احساس ترس از وقوع جرم دارد و در چنین حالتی شهروندان احساس عدم امنیت می کنند . از طرف دیگر دسترسی بصری نبایستی مانعی بر سر راه ایجاد محیط های دنج که بخشی از نیاز میباشد، گردد . وضوح بیش از حد نیز کیفیت کشف فضا و شگفتی را از میان میبرد.(عباس زادگان ، (۱۳۸۴

اگر میخواهیم واقعه ای مشاهده و درک شود ، می بایست روبه روی ناظر و تقریبا هم سطح با آن اتفاق افتد ؛ این واقعیتی است که در طراحی تمامی فضــاهایی که تماشــاگران در آن حضــور پیدا می کنند ، منعکس اســت – تئاترها ، ســینماها ، تالارهای کنفرانس .در تئاترها بلیط های بالکن به دلیل اینکه اتفاقات به درســتی دیده نمی شــود و هیچ کس حاضــر نیســت در ســطحی پایین تر از کف صــحنه بنشیند ، دارای بهای کمتری هستند . ( گل ، ۱۳۸۷ ، ( ۵۷

هر فردی می تواند دیگران را در فاصله ی نیم تا یک کیلومتری مشاهده کند ، که این دیدن بستگی به فاکتورهایی چون پیش زمینه و نور دارد ؛ چه افراد مورد نظر در حال حرکت با شند و چه نبا شند . در فا صلهی حدود ۱۰۰ متر پیکرهایی که از فوا صل دورتر هم می توانند دیده شوند ، قابل تشخیص می شوند . این گستره می تواند میدان اجتماعی دید نامیده شود . ( همان ، (۵۹

د) دسترسی نمادین : وجود علائمی در فضا نشان می دهد که حضور چه افرادی در فضا خوش آیند است و چه افرادی حضورشان خوشایند نیست . به عنوان مثال نگهبان یک فضا ممکن است از ورود بعضی از افراد یا گروه ها به فضا ممانعت به عمل آورد و یا نوعی از کاربری ها و عملکردها (نوع مغازه ها ، زمین بازی ســـنین مختلف و …) ورود بعضـــی از افراد را به فضـــا بیشـــتر تشـــویق می کنند . بکارگیری عناصر کالبدی در طراحی فضا ، آستانه های ورود به بعضی از قلمروها را به افراد یادآور می شود. (عباس زادگان ، (۱۳۸۴

-۲-۳ آزادی فعالیت

آزادی حق استفاده از یک فضا و فعالیت در آن است . استفاده کنندگان از فضا بطور خودآگاه یا ناخودآگاه تشخیص می دهند که فضاهای شهری فضاهایی هستند که بطور مشترک با دیگر افراد و گروه ها بایستی مورد استفاده قرار گیرد . بنابراین بایستی طوری رفتار کنند که مزاحم دیگران نشوند .

کمتر ک سی با نظر سر کولین بوچانان که ۲۵ سال قبل اظهار دا شته مخالف ا ست »: شرایطی که فرد بتواند با آزادی کامل در یک محیط شهری گام بردارد و به اطراف بنگرد ، مهم ترین نشانه کیفیت تمدن آن محیط به شمار می رود «. ولی پس از نزدیک به سه دهه ، هنوز موانع زیادی در برابر آزادی عابران پیاده وجود دارد که بیشــتر آن ها از شــیوه مدیریت ترافیک و چگونگی ســاخت و قرارگیری ساختمان ها سرچشمه میگیرد.(تیبالدز ، ۱۳۸۷ ، (۷۵

وجود بعضی از گروه های اجتماعی در فضا فعالیت گروه های دیگر را محدود می سازند . مانند گروههای جوان که فعالیت زنان را در فضا محدود می کنند و یا افراد معتاد و بزهکار در پارک ها و پارکهای جنگلی اطراف شهرها که عملا استفاده از این نوع فضاها را محدود می سازند . بنا به توصیه کار و همکاران تشویق فعالیت های متنوع در یک فضا می تواند اتخاذ تمهیداتی آزادی فعالیت گروه ها را تامین کند . از طرف دیگر طراحی دقیق و مناسب فضا نیز در آزادی فعالیت گروه های مختلف بسیار مؤثر است ، به نحوی که افراد و گروه ها هر کدام بتوانند بخشی از فضا را در اختیار گیرند و جهت بهره وری از آن ، قلمروی خاص را به خود اختصاص دهند و مزاحم یکدیگر نیز نباشند . (عباس زادگان ، (۱۳۸۴

-۳-۳ ادعای قلمرو

بسیاری از نظریه پردازان شاهد افت معنای قلمرو فضای عمومی بوده اند که بخشی مربوط به تقلیل میزان دسترسی به فضای عمومی و معنای زندگی جمعی و فضای عمومی است . الین۷ می گوید بسیاری از عملکردهای اجتماعی و مدنی که قبلا در فضاهای عمومی رخ می داده اند به فضاهای خصوصی منتقل شده است . مانند فعالیت های تفریحی ، جذب اطلاعات و مصرف که به شکل فزاینده ای می تواند در خانه از طریق تلویزیون و اینترنت صورت گیرد . فعالیت هایی که قبلا به شکل عمومی و جمعی صورت می گرفت هم اکنون به شـکل انفرادی و خصـوصـی قابل دسـترس اسـت و اسـتفاده از فضـاها تحت تاثیر دگرگونی ها و پیشـرفت های خاصـی چون افزایش تحرک افراد با استفاده از خودرو و اینترنت قرار گرفته است .روابط اجتماعی در فضاهای عمومی امروزه متاثر از تضاد بین تقاضا برای ایجاد فضای اجتماعی و نیاز جوابگویی به حرکت با خودرو است . در اصل خودروها کنترل فضاهای عمومی را تسهیل میکنند.(کارمونا ، ۲۲۱،(۱۳۹۱

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 10 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد