whatsapp call admin

مقاله تصویر فضای سرزنده – بررسی نقش عوامل محیط کالبدی در ایجاد سرزندگی فضاهای عمومی

word قابل ویرایش
25 صفحه
10700 تومان
107,000 ریال – خرید و دانلود

تصویر فضای سرزنده – بررسی نقش عوامل محیط کالبدی در ایجاد سرزندگی فضاهای عمومی
چکیده
»سقراط« در قرن پنجم پیش از میلاد گفته است :
» هدف اصلی از ایجاد بناها نشاط و خوشبختی ساکنان آن است« این گفته سقراط رابطه دیرین دو مفهوم »سکونتگاه« ، »نشاط و سرزندگی« را نشان می دهد.بر مبنای چنین دیدگاهی بناها؛ وسیله ای برای نیل به شادی ،نشاط و سرزندگی می باشند.امروزه توجه صرف به جنبه کمی طراحی فضا و نگاه تک بعدی به آن ، سبب کاهش کیفیت اغلب فضاهای عمومی شده است. به طوری که برخی از فضاهای عمومی از عدم سرزندگی و پویایی لازم رنج می برند و فقط مورد استفاده افرادی خاص قرار می گیرند . این موضوع در بسیاری از موارد سبب می شود تا امنیت محیط دچار مخاطره شود، چرا که عدم وجود سرزندگی در فضا به افزایش رفتارهای ناهنجار منجر کمک می نماید.بنابراین با ارتقاء کیفیت محیط و ایجاد سرزندگی در آن می توان مخاطبان بیشتری را به حضور در فضا تشویق نمود و بروز رفتارهای هنجار در محیط را افزایش داد.
لذا عواملی که ذکر شد ، سبب گردید تا این پژوهش با هدف ایجاد سرزندگی در فضاهای عمومی توسط عوامل کالبدی و با تکیه بر مطالعات ارزشمندانه نظریه پردازان روانشناسان محیط انجام شود. لازم به ذکر است که نقش محیط کالبدی در ایجاد سرزندگی امری تعینی و جبری نیست و در این تحقیق بر آنیم تا فقط از طریق عوامل کالبدی، سرزندگی را تبیین نماییم اما به طور قطع عوامل متعدد دیگری مانند قابلیت های مختلف افراد و …… بر این موضوع موثر می باشند.
واژگان کلیدی:سرزندگی ،فضای عمومی ،عوامل محیط کالبدی

.۱مقدمه
امروزه به دلایل گوناگون تأمین نشاط ،شادی و سرزندگی به عنوان یکی از دغدغه های اصلی طراحی فضا محسوب می شود و تأمین سرزندگی به مثابه یک آرمان مشروع ،در صدر بسیاری از اسناد رسمی شهرسازی و معماری به چشم می خورد،بنابراین اهمیت سرزندگی فضا به مثابه یک هدف و وسیله است. طراحان نیز در شرایط رقابت جهانی فضاها جهت کسب سهم بیشتر از سرمایه ها ، استعدادها و توجه جامعه بین المللی ،سرزندگی را به عنوان ابزار مؤثری جهت ارتقاء توان رقابتی فضاها تلقی می نمایند.
ایجاد فضاهای عمومی در حقیقت خلق یک فضای سرزنده برای زندگی جمعی است.به منظور خلق یک فضای سرزنده ،معمار بایستی فهم کاملی از زندگی جمعی در کاربری مورد نظر داشته باشد.زیرا ایجاد یک بنای واجد ارزش بدون حضور مخاطب غیر ممکن است.در واقع فضا با حضور مخاطبان معنا می شود و هر قدر کیفیت آن فزون یابد ، میزان سرزندگی آن ارتقاء می یابد و حضور کاربران در آن افزایش می یابد.
در این مقاله تلاش خواهد شد تا با بهره گیری از دانش طراحی چارچوبی جهت درک ، توصیف و تبیین سرزندگی در فضاهای عمومی ارائه گردد و به تبیین نقش عوامل کالبدی در تعریف سرزندگی در فضاهای عمومی پرداخته شود. ویژگی های محیط کالبدی می توانند در ایجاد سرزندگی در یک مکان مؤثر باشند و محیط کالبدی می تواند از طریق تأثیر گذاشتن بر الگوهای جاری رفتار زمینه ای را جهت ایجاد سرزندگی در مکان فراهم نماید. طراح می تواند با پیش بینی و طراحی فعالیت های مختلف و دخیل نمودن ملاحظات کالبدی(عملکردها و رفتارها) مبتنی بر نیاز سنجی از جامعه بهره بردار، به منظور فراهم آوردن امکان تجربیات (فعالیت های)جدید، موجبات ارتقا ء کیفیت و ایجاد سرزندگی در محیط را فراهم نماید.

.۲روش تحقیق :
روش تحقیق کیفی با رویکردی تفسیرگرایانه است.در روش تحقیق کیفی گستره وسیعی از تدابیر گردآوری داده ها کاربرد دارد . در این پژوهش با توجه به ماهیت آن در بخش نظری (کتابخانه ای ) تدبیر اسنادی و همچنین تدبیر بایگانی استفاده خواهد شد .

.۳پیشینه تحقیق :
از سال ۱۹۶۰ با پایه ریزی »روانشناسی محیط« ، توجه به کیفیات انسانی در طراحی عرصه های عمومی و تأثیر آن ها در استفاده بیشتر کاربران از محیط امری مهم تلقی شد. به طوری که افرادی مانند »کوین لینچ۱«، »ای ین بنتلی۲« و……. معیارهایی را برای ارتقای این محیط ها ارائه داده اند .آن چه که در روند این تحقیق مورد استفاده قرار خواهد گرفت ، کیفیاتی است که جمعی از نظریه پردازان روانشناسی محیط در جهت افزایش سرزندگی محیط ارائه داده اند.
»جان لنگ۳« در سال ۱۹۳۸ در کتاب »آفرینش نظریه معماری« در مورد افزایش حضور مخاطبان و برقراری تعاملات اجتماعی مردم تأکید دارد. او هچنین در کتاب مزبور می نویسد: »اگر در طرحی خواسته های مردم در نظر گرفته نشود ، محیط اجتماعی حاصل از آن قابلیت برقراری تعاملات اجتماعی را نخواهد داشت و در نتیجه مخاطبان استقبال چندانی از فضا نخواهند کرد.)«لنگ.۱۲۵،(۱۳۸۱
»بنتلی« نیز در سال ۱۹۷۶ در کتابی تحت عنوان » محیط های پاسخ ده « بر این باور تأکید دارد که محیط ساخته شده دست بشر با تقویت فرصت های مناسب از طریق به حد اعلا رساندن گستره گزینه های قابل عرضه به مردم،می تواند بر امکان رفتن یا نرفتن آن ها به مکانی تأثیر بگذارد .وی به عواملی چون نفوذپذیری ، گوناگونی ، خوانایی ، انعطاف پذیری غنای حسی و رنگ تعلق اشاره می کند و آن ها را عوامل مؤثر در افزایش حضور کاربران در محیط و ارتقاء سطح پاسخدهندگی آن می داند. ( بنتلی ۱۳۸۵٫ ، .(۲۱
لازم به ذکر است که نظریه پردازانی که در این زمینه مطالعاتی انجام داده اند به معیارها و عوامل کالبدی متعددی اشاره نموده اند اما این معیارها تاکنون به طور خاص در مورد یک فضای عمومی مورد تحقیق قرار نگرفته اند .

.۱-۴ واژه شناسی لغت سرزندگی:
فرهنگ فارسی »عمید« ،واژه نشاط را شادمانی کردن ،سبکی و چالاکی ،شادی ،خوشی و خوشحالی تعریف می کند.(عمید . ۱۳۶۳ ،(۱۲۰۹
منبع مزبور برای واژه »سرزندگی« نیز تعاریف مشابهی ارائه می نماید.فرهنگ لغت معین نیز ،واژه »سرزنده« را سرحال ،شادمان
،مسرور،معروف، مشهور و مهتر تعریف می کند.(معین. ۱۳۶۴ ،(۱۸۶۶
اما آن چه در ادبیات تخصصی طراحی شهری در این خصوص از سال ۱۹۸۱ با انتشار اثر کلاسیک »دانلد اپلارد۴« مطرح گردیده است ، عمدتا حول مفهوم واژه های « Liveability » و « Liveliness » می باشد که معنی آن ها به زبان فارسی »سرزندگی« است.[۲]
»جان روس۵« (رئیس کمیسیون معماری و محیط مصنوع انگلستان ) معتقد است برای ارجاع به »سرزندگی« باید به جای استفاده از واژه «Liveability» از واژه » کیفیت زندگی«Quality of life» « استفاده نمود. [۳]
وی سرزندگی را »کیفیت زندگی بدان گونه که توسط مردم در فضا ادراک و تجربه می شود ،تعریف می کند.)«گلکار . ۱۳۸۵،.(۲۴بنابراین با توجه به بحث حاضر می توان گفت که محیط با کیفیت معادل محیط سرزنده است .

.۲-۴ویژگی های محیط سرزنده :
.۱-۲-۴فضای سرزنده سبب ارتقاء سطح تعاملات اجتماعی مطلوب می شود:
محیط سرزنده در ارتقاء سطح تعاملات اجتماعی مطلوب،ایجاد سرزندگی و نشاط و … که لازمه یک فضای جمعی است، نقش مؤثری را ایفا می نماید( ادواردز، ۲۰،۱۳۸۶ ).در فضاهای جمعی و عمومی بهتر است، زمینه ای برای تعاملات اجتماعی افراد فراهم گردد زیرا وقایع و رویدادها زمانی اتفاق می افتند که افراد بتوانند یکدیگر را ملاقات کنند و یا با یکدیگر صحبت نمایند.»یانگ۶« می گوید: »فرآیند ایجاد رابطه با دیگران و محیط در جریان انجام فعالیت های مختلف صورت می گیرد و باعث می شود محیط دارای کاراکتر خاصی شود. و امکان حضور بیشتر افراد در آن شود)«مرتضوی،۵۴،.(۱۳۶۷
.۲-۲-۴ .فضای سرزنده محرکی برای حضور افراد است :
محرک باعث برانگیخته شدن توجه انسان به محیط می شود.افراد همواره بر اساس میزان و نوع محرکی که توجه آن ها را به خود جلب می کند ،متفاوت می باشند. مکان محرک آمیز و سرزنده مملو از جذابیت می باشد و توجه مخاطب را به خود جلب می نماید»

.۳-۲-۴فضای سرزنده محیطی دموکرات را برای مخاطبان فراهم می نماید:

ایجاد سرزندگی و افزایش حضور مخاطبان در فضا نیازمند یک مکان دموکرات و آزاد می باشد.این آزادی شامل قدرت انتخاب مخاطب از فضا نیز خواهد بود. «(Billings,1993,31)
.۴-۲-۴ فضای سرزنده ؛محیطی راحت ،جذاب و شاد را فراهم می نماید:
،جذاب و شاد
» فردریک رایت۷« (مأخذ :اینترنت)
به مطالعه محیط و تأثیر آن بر حضور افراد می پردازد.
او در تحقیقات خود در مورد محیط های جمعی و عمومی دریافت که ۷۵ درصد افراد تمایل دارند اوقات فراغت خود را در فضاهای غیر رسمی سپری نمایند. (بحرینی. ۱۳۷۸، (۹۲
در چندین تحقیق از افراد سؤال شد که وقتی در فضایی جمعی به قصد انجام فعالیت های مختلف حضور پیدا می کنید چه موقعیتی را ترجیح می دهید ؟ اکثر آن ها پاسخ دادند که حضور در فضایی لذت بخش ،جذاب و غیر رسمی و سرزنده را می پسندند. در چنین شرایطی افراد راحت تر می توانند با یکدیگر ارتباط برقرار کننند چرا که در فضای رسمی افراد فاصله بیشتری را نسبت به فضای غیر رسمی خواهند داشت در این فضا تحت تأثیر محرک های غیر منتظره و متنوع می باشند. (London,1998.23)
.۳-۴عوامل مؤثر بر ایجاد سرزندگی در یک محیط:
سرزندگی کیفیتی است که توسط عواملی که از آن پشتیبانی می کنند، ایجاد می شود اما در این میان عوامل متعددی بر روی میزان تعریف آن در محیط تأثیرمی گذارند که در ذیل به پاره ای از عوامل اشاره می شود:
الف)-خصوصصیات ،تفاوت و ظرفیت »شایستگی۸« ب)-محیط (محیط فیزیکی، اجتماعی ، رفتاری)
ج)-عوامل اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی در ارتقاء کیفیت محیط و ایجاد سرزندگی در آن شاخص های اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی نقش مؤثری را ایفا می کنند.به طوری که بدون داشتن پتانسیل های اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی نمی توان محیطی سرزنده خلق نمود (پاکزاد . ۱۳۸۶ ،.(۵۲
.۴-۴ معرفی معیارها و مؤلفه های کالبدی فضای سرزنده:
همان طور که ذکر شد ،طراحی محیط کالبدی واجد کیفیت مطلوب ،سبب تعریف سرزندگی در محیط می شود.در واقع می توان گفت که سرزندگی یکی از مؤلفه های سازنده »کیفیت« کلی طراحی یک محیط است. در باره کیفیت محیط نیز ، همان طور که در ابتدای مقاله اشاره شد ، تعدادی از نظریه پردازان اظهار نظرهایی داشته اند و مدل هایی را برای یک مکان با کیفیت ارائه داده اند که از آن میان می توان به مدل مشهور »دیوید کانتر۹« اشاره نمود. [۴] بر اساس مدل وی ، یک محیط متشکل از سه بعد درهم تنیده »کالبد«، »فعالیت ها« و »تصورات« است.(گلکار . ۱۳۷۸ ،.(۵۳گرچه نظریه »کانتر« بنیان نظری کارآمد و قابل توجهی برای طراحی دارد اما به علت عدم توجه به ملاحظات زیست محیطی ،نابسنده تلقی می شود و به نظر می رسد که مدل مزبور می تواند با افزودن بعد بوم شناسی به مثابه ابزار نظری مناسبی مورد استفاده قرار گیرد.از این رو در مطالعه حاضرسه مؤلفه »کیفیت عملکردی« ، »کیفیت تجربی-زیباشناختی« و »کیفیت زیست محیطی« به مثابه نیروهای شکل دهنده کیفیت یک محیط مورد استفاده قرار می گیرد.بنابراین با توجه به بحث فوق ،ایجاد یک محیط سرزنده توسط سه مؤلف کلی و زیر معیارهای مربوط به آن ،قابل تبیین است که زیر معیارهای مربوط به آن در جدول((۱ قید شده اند.

نفوذ پذیری و ارتباط ان با سر زندگی
فضاهایی که به مردم می تواند قدرت انتخاب دهد، برایشان قابل دسترس است.بنابراین حدی از قدرت انتخاب که یک محیط در اختیار مردم می تواند قرار دهد، تا بدان طریق از مکانی به مکانی دیگر روند ،یک معرف کلیدی جهت ارزیابی»سرزندگی« تلقی می گردد.این کیفیت »نفوذپذیری« نامیده می شود. فضای سرزنده باید به نحوی باشد که به راحتی در دسترس استفاده کنندگان قرار گیرد( بنتلی ۱۳۸۵٫ ، .(۱۵
ایجاد »فضاهای پیوسته و نفوذپذیر« در برخی از عرصه های عمومی ،ارتباطات بین افراد را افزایش می دهد و خود می تواند به عنوان عاملی محرک برای استفاده افراد از فضا محسوب شود.نفوذپذیری کالبدی و بصری به طراحی شبکه دسترسی ها و چگونگی تقسیم بندی محیط بستگی دارند.بنابراین نحوه ساماندهی پلان در ایجاد کیفیت نفوذپذیری مؤثر است( پاکزاد ۱۳۸۶٫ ،.(۳۵
.۲-۱-۴-۴ نفوذپذیری بصری و شفافیت :
»لاندن۱۰« در کتابی تحت عنوان »محیط سرزنده« ،از فراهم نمودن یک»محیط سرزنده۱۱« سخن گفته است و به تجزیه و تحلیل
فضا جهت تشویق حضور افراد و چگونگی ایجاد »سرزندگی« در فضا اشاره می کند و در بخشی از کتاب خود تأکید می کند که ایجاد فضاهای پیوسته و طراحی با سیستم باز می تواند ارتباطات بین افراد را افزایش دهد.(.(Lundon.1998,25

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 25 صفحه
107,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد