دانلود مقاله گچبری خانه های کاشان در دوره قاجار

word قابل ویرایش
41 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

«مقدمه»
این تحقیق را به این علت انتخاب نموده‌ام که شهرستان کاشان از لحاظ فرهنگی و هنری تاریخچه‌ای کهن و پربار با تمدنی چند هزار ساله دارد،‌ که از تپه‌های سیکل آغاز می‌شود و به تزئینات بسیار ظریف و زیبا در بناها می‌رسد. این امر باعث می‌شود تا هنر دوستان و دانشمندان کشورهای دیگر را از دیر باز به خود جلب نماید.
برای انجام این تحقیق محدودیتهای بسیاری وجود داشت، با کمبود منابع مواجه بودم این تحقیق به صورت میدانی و کتابخانه‌ای صورت گرفته است.

منابعی که برای این تحقیق استفاده کرده‌ام عبارتند از کاشان مروارید کویر، بهشتی در حاشیه کویر،‌ آثار تاریخی شهرستان‌های کاشان و نطنز
تعداد ۱۱ عکس در این تحقیق به چشم می‌خورد، این تحقیق شامل سه فصل می‌باشد.
فصل اول شامل سه بخش می‌باشد، که به بررسی معماری، وضعیت جغرافیایی و قدمت تاریخی خانه های کاشان می‌پردازد.
فصل دوم نیز شامل سه بخش می‌باشد که در این فصل گچبری، مصالح گچبری و نحوه اجرای گچبری بررسی شده است.

در فصل سوم ویژگی و امتیاز گچبری خانه های کاشان در دوره قاجار بررسی شده است.
هدف من از انجام این تحقیق این است که بتوانم راه تمامی کسانی که برای هنر این مرز و بوم تلاش کرده‌اند را ادامه دهم و برای شناساندن هنرهای نه تنها کاشان بلکه شهرهای دیگر ایران کوشش کنم و امید آن است که از این راه سر بلند بیرون آیم.
در شهرهای ایران بناهای بسیار زیبا وجود دارد که هر یک به نوبه خود بی نظیر است اما آنچه که در این شهر توجه من را به خود جلب نموده این است که هنر گچبری در معماری خانه‌های کاشان بی نظیر است.
اهمیت و ضرورت انجام این تحقق شناساندن تزئینات گچ بری بر روی خانه‌های قدیمی دوران قاجاریه در شهر کاشان به مردم آن شهر و به مردم سایر ملل و جوامع دیگر است.
فراهم آوردن زمینه فرهنگی و هنری درباره‌ی تاریخچه کاشان، آثار باستانی آن و پرداختن به جزئیات هنرها و ایجاد علاقه در مردم آن شهر که هر چه بیشتر به هنر شهر نشان اهمیت داده و آگاهی پیدا کنند به اینکه هر یک از این هنرها و این نقوش با چه زحمات و مشتقهایی با حداقل امکانات مشکلات فراوان بوجود آمده‌اند تا خود آنها قبل از میراث فرهنگی یکی از نگهدارندگان خوب این آثار باشند. در زمینه های هنری ایران هر چقدر هم که تحقیق و تخصص نماییم باز هم جای تفکر و تامل باقی است.

فصل اول

بررسی خانه های تاریخی کاشان
در دوره قاجار

الف – معماری خانه‌های کاشان
شهر کاشان به علت استقرار در جوار کویر، دارای اقلیم گرم و خشک با تابستانهای بسیار گرم و زمستانهای بسیار سرد است. به همین جهت معماری یافت قدیم‌اش متناسب با اوضاع اقلیمی و آمیخته‌ای از هنرهای تزئینی مایه گرفته است. معماران کاشان در روزگار گذشته، با توجه به پایبندی مردم کاشان به اعتقادات دینی، خانه‌ها را در عین حال که دارای فضای باز، گسترده و روح بخش می‌باشد طوری طراحی نموده‌اند که زندگی در هر واحد ساختمانی را در فصول چهارگانه کاملا قابل تحمل و آسان می نموده است.

خانه ها اکثرا دارای سردر ورودی با درهای مزین به کوبه‌های زنانه و مردانه هشتی ‌ ودالانی منکسر بود که اندرون خانه را از دید نامحرمان دور می‌داشت.
اغلب خانه‌ها دارای اندرونی و بیرونی و متشکل از حیاتهای مشجر و وسیع بودند. اتاقهای سه دری، پنج دری متناسب با فصول مختلف در اطراف حیاط جای می‌گرفتند. از جمله مهمترین فضاهای این خانه،‌ ایوانها و تالار بزرگ بود که در ضلع شمالی و جنوبی حیاط ساخته می‌شد. درها و پنجره‌های این تالار واتاقها معمولا با انواع پنجره‌های زیبا با شیشه های الوان و اشکال مختلف متناسب با موقعیت فصلی اتاقهای خانه زینت می‌یافتند.

احداث سردابه‌های بزرگ جهت استفاده در تابستهای گرم و ایجاد هواکش در پشت سردابه‌ها از جمله خصوصیات معماری خانه‌های قدیمی کاشان است.
با توجه به وضعیت جغرافیایی وآب وهوائی منطقه کویری خانه‌ها را گود می‌ساختند تا بنا عایق حوارت و صدا باشد که به این روش ساخت گودال باغچه گویند.
برای نمونه خانه عباسیان در زمین ۵ هزار متر مربع با زیر بنای ۷هزار متر مربع به صورت گودال باغچه ساخته شده است.«تصویرشماره۱»

بافت سنی کاشان متشکل از کوچه‌های پیچ در پیچ با دیوارهای بلند خشتی است که تقریبا در فواصل مختلف مسقف می‌باشد این سبک معماری به سبب موقعیت خاص جغرافیای بهترین فرم معماری کویری است زیرا از طرفی از هجوم بیرحمانه شنهای داغ و طوفانهای کویری می‌کاهد و از سوی دیگر هنوز سرمای زمستان را مهار می‌نماید.

کاشان یکی از شهرستانهایی است که در آنجا نمونه‌های جالبی از شاهکارهای هنر ایران یافت می‌شود. آثار معماری که در این شهر باقی مانده معدودی از دوره صفویه و بقیه از آثار دوره قاجاریه است.
خانه‌های برزگ قدیمی ساز و ساختمانهای باشکوه که تاکنون با طرح و نقشه اولیه خود بدون تغییرات مهمی باقی مانده است عموما متعلق به زمان قاجاریه یعنی از عهد سلطنت فتحلی‌شاه تا آغاز دوره مشروطیت می‌باشد.
هر چند دوره قاجاریه دوره رکود و تنزل فنون معماری ایران بشمار می‌رود. در شهر کاشان به دلیل خرابیهای حاصل از زلزله، نیاز به ساخت بناها و ساختمانهای جدید موجب می‌شود که یک نوع فعالیت وسیع و همه جانبه‌ای در فنون معماری مشاهده گردد.
این فنون آمیخته‌ای با مزایای خاص اقلیمی بوده و با هنرهای تاریخی و محلی مزین و گشته است.
گروهی از دانشگاهیان تهران در نتیجه بازدید بررسیهای علمی به وسیله کتاب سرپرستی کارشناسان و استادان معماری و باستان شناسی از آثار تاریخی کاشان به عمل آوردند بدین گونه اظهار عقیده نموده‌اند:
« بدون شک کاشان از نظر آثار معماری یکی از غنی‌ترین شهرهای ایران بوده و بسیاری از بناهای تاریخی آن را می‌توان در ردیف بهترین شاهکارهای ایران به شمار آورد.
علل اصلی این موضوع را می‌توان در چند قسمت خلاصه کرده و مورد مطالعه قرار داد:
الف: موقعیت تاریخی و توجهی که سلاطین دوره‌های مختلف به آبادانی و ایجاد بناهای مختلف در شهر کاشان داشته‌اند به همین دلیل است که مثلا چون در دوره سلطنت قاجاریه توجه بیشتری به کاشان شده است، بهترین آثار این دوره را در کاشان می‌یابیم.
ب: موقعیت جعرافیایی و آب وهوای خشک و گرم کاشان نیز یکی از علل بوجود آورنده ساختمانهای جالب و سبک معماری به خصوص این شهر می‌باشد.

ج: وجود معماران با تجربه و با ذوق در کاشان را، و خصوصا ایمانی که این هنرمندان به کار خود داشته‌اند نیز می‌توان یکی از جهات پیشرفت معماری این شهر داشت، خصوصا که ثروتمندان نیکوکاری نیز بوده‌اند که به کارهای ساختمانی علاقمند بوده و این هنرمندان را تشویق کرده‌اند.»
خانه بروجردی در کوه سلطان میر احمد از نظر خصوصیات معماری محلی جامع و یکی از بهترین خانه‌های دو قرن اخیر شناخته شده به طوری که پس از بررسی‌های دقیق گروههای مختلف علمی وقتی موسسات ایران و کشورهای بیگانه مورد تحسین همگی واقع گشته است (عکس شماره۲)

 

خانه عباسیها نیز از لحاظ خصوصیات معماری و تزئینات گچبری و آینده‌کاری زیبا و بی‌نظیر است. (عکس شماره۳)

ب:‌ بررسی وضعیت جغرافیای محل:
«شهرستان کاشان که در ناحیه مرکزی ایران واقع شده حدود غربی و جنوبی آن به ارتفاعات سلسل حیال مرکزی (کوه رود) منتهی می‌گردد.
آبادیهای دامنه این کوهستان عموما دارای آب وهوای لطیف و معتدل می‌باشد ولی از جانب شمال و مشرق که به زمینهای شوره‌زار کویر مرکزی ایران اتصال پیدا می‌کند، هوای آن به تدریج گرم و خشک و سوزان می‌گردد»
کاشان از طرف شمال به شهرستان گرمسار و دریاچه نمک،‌ از سوی شمال غربی به شهرستان قم، از مشرق به شهرستان اردستان،‌ از جنوب به شهرستان نطنز و بخش هیمه و از جانب مغرب به شهرستان دلیجان محدود است. هر چند شمال شرق و مشرق کاشان را کویر احاطه کرده اما از سوی غرب و جنوب، در جوار کوههای سر به فلک کشیده‌ای قرار گرفته است، که در حقیقت دنبال سلسله جبال مرکزی ایران می‌باشد.

این رشته کوهها دارای قلل مرتفعی هستند که مهمترین و بلندترین آنها کوه کرکس به ارتفاع ۳۸۹۸ متر در نزدیکی نطنز قد برافراشته است. قلل دیگر آن عبارتند از قله نیا سرجا ارتفاع ۳۶۰۰ متر و کوه هفت کتل به بلندای ۳۰۰۳ متر»
جاری آبهایی که این کوهسار به طرف دامنه‌های شمال و مشرق جریان می‌یابند، بخشی از اراضی کاشان و حومه را مشروب می‌سازد.
از مهمترین این چشمه سارها چشمه فین است که در دامنه کوه دندانه و هفت کتل ظاهر می‌شود. علاوه بر این که فین علیا و فین منطی بوسیله آب آن مشرب می‌گردد، روستاهای دیگر نیز از آب این چشمه بهره‌مند می‌شوند. از دیگر چشمه‌های اطراف کاشان چشمه «جوره بزرگ» و «چشمه جور کوچک» هستند که از فرار کوههای قمص می‌جوشند، سپس به یکدیگر ملحق شده به قمص وارد می‌شوند. چشمه نیاسر، چشمه نابر، چشمه جهق،‌ چشمه باریگرسف و چشمه ابیانه نیز از مهمترین چشمه‌های کاشان به شمار می‌آیند.

رودخانه‌های دیرگ کاشان در حقیقت خشک رودهای هستند که فصول پرباران بستر سیلابهای تند می‌شوند،‌ در پایان به طرف ریگزارهای تفتیده کویر سرازیر می‌شوند.
هوای کاشان به علت مجاورتش با دشت کویر دارای تابستانهای گرم و خشک با میزان بارندگی بسیار کم است اما مناطقی چون مشهد اردهال، قمصر و نطنز که در دامنه رشته‌ کوهها جای گرفته‌اند از آب و هوای معتدل و سردسیر برخوردارند «موقع جغرافیایی شهر کاشان و مشخصات آب وهوای آن از این قرار است :‌ عرض شمالی از خط استوا ۳۴ درجه
طول شرقی آن از گرینویچ: ۵۱ درجه و ۲۷ دقیقه
ارتفاع آن نسبت به سطح دریا ۹۴۵متر
حرارت متوسط تابستان ۳۸ درجه سانتیگراد
بر اثر اوضاع اقلیمی و عوامل طبیعی این منطقه آب و هوای شهر کاشان گرم و خشک ولی ؟؟؟ می‌باشد. چنانچه یکی از مسافرین بیگانه در اوایل قرن حاضر در سفرنامه خود می‌نویسد: «هوای آزاد و آسمان آبی رنگ کاشان ایده آل آدمی است.»

چون در محدود کاشان از قدیم الایام رودخانه شادابی وجود نداشته و چشمه سارهای طبیعی هم کمیاب بوده سکنه آنجا جهت نیازمندیهای کشاورزی و آبیاری به وسیله حضر قناهای عمیق، که گاهی آن‌ها بالغ بر یکصدمتر می‌گردید و طول مجازی زیرزمینی هر یک هم از ده کیلومتر تجاوز نمی‌نموده، مختصر آن به دست می‌آورده‌اند. همانطور که ذکر شد تنها منبع پرآب سرشاری که در حدود چلگه و همواری کاشان تقریبا با وضع ثابتی هم جریان دارد منحصر به چشمه سلیمانه بوده و بس (عکس شماره ۴)

منطقه گرمسیر کاشان به واسطه هوای خشک و خالی از رطوبت، که خاک سفت و سختی دارد، برای کشاورزی و درختکاری چندان مساعد نیست؛‌ مگر به وسیله کود و رشوه زیاد دادن به زمین و سیراب نمودن کشتزارها با آبهای .

پ :‌ قدمت تاریخی خانه‌های کاشان:
وجود یکی از قدیمی‌ترین مراکز تمدنهای کهن در حد فاصل بین کاشان و فین بنام تپه‌های سیلک نشان می‌دهد که در حدود ۴۵۰۰ق.م. اقوامی که دارای تمدن قابل ملاحظه‌ای بوده‌اند و و وسایل کار آنها را بیشتر سنگ و استخوان تشکیل می‌داده است در این مکان مستقر شده‌اند.
با محله اعراب، کاشان به تسخیر مسلمانان درآمد و از این پس همواره از توابع امیر نشین اصفهان بود لیکن اعتبار و اهمیت گذشته را نداشت.

کاشان به علت فقدان استحکام دفاعی همواره مورد تعدی دیلمی‌ها بود تا در قرن دوم هجری به دستور و کمک از بیده خاتون همسر هارون الرشید، برج و بارویی برگرد شهر احداث گردید ولی بواسطه زلزله سختی که در سالهای ۲۳۹و۲۴۲ در کاشان و اصفهان روی داد برج و باروی شهر آسیب جدیدی دید.
اما دیری نپائید که کاشان به همت فرمانروایان شیعی مذهب آل بویه توسعه یافت.در دوره سلجوقیان کاشان از اهمیت و اعتبار زیادی برخور دار بود و در این دوره بناهای زیادی برجای مانده است . مانند مدرسه و کتابخانه شرفیه و مدارس مجدیه.

در زمان صفویه بخصوص در زمان شاه عباس به علت علاقه و افرش به کاشان آبادیهای زیادی در کنار قمصر و ایجاد کرد و عمارتهای زیادی بنام صفی آباد است.
در دوره‌های بعد نیز بر اثر پیشامدهای طبیعی یا اجتماعی و بخصوص زلزله بیان کن سالهای ۱۹۸و۱۱۹۲ ه.ق. اکثر خانه های تاریخی، با آن همه آثار ذوق هنرهای ملی نیست و نابود گردید.
تا آنکه در اوایل عهد قاجاریه بر اثر جنبشی بزرگ و اقداماتی که برای تجدید عمران و آبادانی آن سرزمین به عمل آمد، به نوعی سودمند ثمربخش واقع شد که در حقیقت می‌توان آن را سومین مرحله تاریخی مسیر به سوی ترقی و تجدید رونق و آبادی کاشان نام نهاد. حتی بناهای متعدد و عالی و با شکوهی بر پاگردید.

مانند خانه معروف به میرزا محمد علی که تاریخ بنای تالار قدیمی و گچ بری آن سال ۱۱۹۴ ه.ق است. و در جنب آن نیز خانه قدیمی دیگری معروف به مقصود بیکی اطاق بزرگ است که دارای مزایای معماری و هنری با تاریخ ۱۰۱۱ ه.ق می‌باشد.
اینک محض آشنایی با قدمت تاریخی این گونه ساختمانها چندین خانه بزرگ و قدیمی که تاکنون به جای و باقی مانده در اینجا نام برده می‌شود:

خانه بروجردی
این خانه را که تقریبا یک قرن پیش حاج سید جعفر نطنز یکی از بازرگانان و ملاکین بزرگ کاشان برای سکونت خود بنا کرده است و مربوط به دوره قاجاریه می‌باشد.«تصویر شماره۴»
۲-خانه عباسیان «تصویر شماره۵»
۳- خانه بزرگ و قدیمی حاج میرزا اسدلله: که اکنون به خانه سهام السلطنه یا عامریها معروف می‌باشد.« تصویر شماره ۶»

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 41 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد