مقاله احساس تنهایی و خوداثربخشی اجتماعی در نوجوانان

word قابل ویرایش
15 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
پژوهش حاضر به بررسی عوامل اجتماعی شناختی مرتبط با احساس تنهایی نوجوانان پرداخت . نمونه ای از ۶٢٩ (٣١۴ دختر و ٣١۵ پسر) دانش آموز دبیرستانی شهر تهران (با میانگین سنی ١۶ سال ) به طور تصادفی به تفکیک جنس ، پایه تحصیلی (یکم ، دوم و سوم به ترتیب ٢٠١، ٢٠۶ و ٢٢١ نفر) و رشته تحصیلی (ریاضی، تجربی و انسانی) انتخاب شدند و مقیاس احساس تنهایی تجدیدنظرشده UCLA (راسل ، پپلو و کاترونا،١٩٨٠) و پرسشنامه خوداثربخشی کودکان و نوجوانان (موریس ، ٢٠٠١) را تکمیل کردند. یافته ها نشان دادند که توزیع نمره های احساس تنهایی در هر دو جنس برای دانش آموزان سال اول و دوم دارای کجی مثبت و بیانگر گرایش آنان به گزارش سطوح پایین احساس تنهایی بود. این توزیع برای دانش آموزان سال سوم و برای رشته های تحصیلی تفاوت معناداری با توزیع نرمال نداشت . همبستگی بین احساس تنهایی و خوداثربخشی اجتماعی در تمام گروهها منفی و معنادار بود. تفاوت بین ضرایب همبستگی در گروهها بر اساس تبدیل فیشر معنادار نبودند. استلزامهای پیشگیری از احساس تنهایی در نوجوانان به بحث گذاشته شد.
واژه های کلیدی: احساس تنهایی، خوداثربخشی اجتماعی، نوجوانان .

مقدمه
احساس تنهایی ١ تجربه ناخوشایندی است که در پاسخ به نارساییهای کمی یا کیفی در روابط اجتماعی ظاهر می شود (پپلو و پرلمن ، ١٩٨١). این احساس در روان شناسی سابقه ای کوتاه دارد اما در فلسفه ، ادبیات و مذهب آثار بسیاری را میتوان یافت که به آن پرداخته اند (هانکوک ٢، ١٩٨۶ نقل از کرواس پارلو، ٢٠٠٨). بنابراین به نظر میرسد احساس تنهایی و تلاش برای توصیف و تبیین آن منحصر به زمان و مکان خاصی نیست و قرنهای متمادی گریبانگیر بشر بوده است .
با مروری بر ادبیات پژوهشی میتوان دریافت در تعریف احساس تنهایی تفاوتهای نسبتا چشمگیری بین صاحبنظران وجود دارد؛ اما به رغم این تفاوتها، سه مؤلفه اصلی در این تعریفها قابل بازشناسی هستند: نخست مؤلفه اجتماعی احساس تنهایی که احتمالا بارزترین و مهمترین بعد احساس تنهایی است ؛ چرا که این احساس به روشنی منعکس کننده نارسایی روابط اجتماعی ارضاکننده است .
با این حال نمیتوان احساس تنهایی را معادل انزوای اجتماعی در نظر گرفت یا به عبارت دیگر باید بین انزواطلبی ٣ و احساس تنهایی تمایز قایل شد. تلاش برای تفکیک احساس تنهایی از انزواطلبی به دومین مؤلفه احساس تنهایی منتهی میشود. احساس تنهایی احساسی فاعلی است که لزوما با واقعیت بیرونی همسان نیست .
به بیان دیگر در حالی که برخی از افراد روابط اجتماعی محدودی دارند، احساس تنهایی را تجربه نمیکنند اما برخی دیگر با وجود برخورداری از شبکه روابط اجتماعی نسبتا گسترده ، از احساسهای ناخوشایند تنهایی رنج میبرند. بنابراین احساس تنهایی مستلزم ادراک یا ارزیابی فرد از روابط اجتماعی خویشتن و مقایسه وضعیت کنونی با وضعیت مطلوب و آرمانی مورد نظر اوست . از دیدگاه برخی از صاحبنظران این مقایسه و نحوه ادراک روابط اجتماعی علت بروز احساس تنهایی است (برای مثال هینریچ و گالون ، ٢٠٠۶؛ جونز، ١٩٨١؛ هاکلی، برلسون ، برنتسون و کاسیوپو، ٢٠٠٣). سومین مؤلفه دربرگیرنده ویژگیهای عاطفی و هیجانی احساس تنهایی است . در قریب به اکثر تعریفهای ارائه شده درباره احساس تنهایی، از احساس ناخوشایند و هیجانهای منفی سخن به میان آمده است که اغلب افراد از آنها میگریزند. با این حال برخی از پژوهشگران به جای آنکه احساس تنهایی را صرفا یک هیجان منفی تلقی کنند، آن را تداعیکننده پاره ای از هیجانهای منفی مانند اضطراب ، افسردگی، دوست داشتنینبودن و … می دانند (رایت ، ٢٠٠۵). بر این اساس احساس تنهایی گذرگاهی برای هجوم آوردن احساسهای منفی دیگری است که اغلب افراد میکوشند به صورت هشیار و ناهشیار از آنها اجتناب کنند.
براساس آنچه گفته شد، احساس تنهایی با بسیاری از متغیرهای شناختی، عاطفی، هیجانی و اجتماعی در ارتباط قرار میگیرد. یکی از این مؤلفه های اجتماعی خوداثربخشی اجتماعی است . خوداثربخشی اجتماعی به معنای ادراک فرد از توانمندی خود در دستیابی به معیارها و ارتباطهای اجتماعی است (اهرنبرگ ، کاکس و کوپمن ، ١٩٩١). از طریق خوداثربخشی اجتماعی است که فرد میتواند ارتباطهای اجتماعی خود را لذت بخش سازد و توانایی مدیریت تنیدگیهای محیطی ۴ را توسعه دهد. حس خوداثر بخشی اجتماعی باعث ایجاد روابط اجتماعی مثبت میشود در حالی که فقدان خوداثربخشی اجتماعی فرد را به سوی کناره گیری و بیگانگی اجتماعی سوق میدهد (بندورا، پاستورلی، باربارانلی و کاپرارا، ١٩٩٩). اثربخشی اجتماعی فراتر از توانمندی یا مهارت اجتماعی است و بر جنبه های شناختی و باورهای فرد در مورد احساس اثربخش بودن تأکید دارد (بندورا، باربارانلی، کاپرارا و پاستورلی، ١٩٩۶).
به طور کلی یک حس خوداثربخشی اجتماعی تحول یافته ، فرد را قادر میسازد تا به روابط اجتماعی مثبت و لذت بخش شکل دهد و به تنیدگیهای محیطی غلبه کند.
در مقابل عدم خوداثربخشی، فرد را به سوی کناره گیری و بیگانگی اجتماعی سوق می دهد. یافته های پژوهشی نشان میدهند سطوح بالای خوداثربخشی اجتماعی میتوانند از بروز احساس تنهایی پیشگیری کنند و رابطه معناداری بین خوداثربخشی اجتماعی و احساس تنهایی در نوجوانان به وجود آورند (هرمن ، ٢٠٠۵). مک کالان و آستین (٢٠٠٠) رابطه بین میزان خوداثربخشی اجتماعی و احساس تنهایی را مورد بحث قرار داده اند. در پژوهشی همبستگی منفی (۰٫۲۵-=r) بین خوداثربخشی کلی و احساس تنهایی به دست آمد (داسالت و دیودلین ، ٢٠٠١). بنابر یافته های این پژوهش خوداثربخشی و اطمینان به خود منجر به کاهش احساس تنهایی میشود؛ حتی وقتی مؤلفه اجتماعی به طور خاص مطرح نباشد. چنگ و فرنهام (٢٠٠٢) بین میزان اطمینان به خود و احساس تنهایی یک همبستگی منفی به دست آوردند. این پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که سطوح بالای خوداثربخشی و اطمینان به خود میتواند در مقابل احساس تنهایی از فرد محافظت کند.
هرمن (٢٠٠۵) نیز رابطه بین احساس تنهایی و خوداثر بخشی اجتماعی را آشکار ساخت . به اعتقاد این پژوهشگر افزایش خوداثربخشی اجتماعی میتواند احساس تنهایی و سطوح افسردگی را کاهش دهد. گالانسکی و گالانتزی ازیزی (١٩٩٩) نیز به بررسی ارتباط بین خوداثربخشی اجتماعی و احساس تنهایی و نارضایتی اجتماعی پرداختند. نتایج حاکی از آن بودند که کودکان با سطوح پایین خوداثربخشی اجتماعی، به طور معناداری احساس تنهایی بیشتری را گزارش کردند.
شاید بتوان خوداثربخشی اجتماعی را یکی از ابعاد مفهوم صلاحیت اجتماعی ١ دانست . خوداثربخشی اجتماعی که به عنوان اطمینان فرد از خود در موقعیتهای اجتماعی تعریف میشود، با فراهم آوردن آمادگی ذهنی و روانی زمینه را برای تصمیم گیری در موقعیتهای اجتماعی هموار میکند.
فردی که از سطوح خوداثربخشی بالایی برخوردار است ، تمایل بیشتری برای درگیرشدن در فعالیتهای اجتماعی و یا موفقیت در چالشهای به وجود آمده در این موقعیتها از خود نشان میدهد. به عبارتی خوداثربخشی با مساعد ساختن دیدگاه فاعلی فرد درباره تواناییهایش بر رفتارهای خود تغییردهنده تأثیر میگذارد و از این رهگذر آمادگی عمل را در فرد ایجاد میکند. سپس این حس آمادگی روانی فرد را به سمت فعالیتها و روابط اجتماعی سوق میدهد و احساس تنهایی را با درگیرشدن در فعالیتهای اجتماعی کاهش میدهد.
افزون بر این ، متغیر دیگری که باید در مدنظر قرار داد، تغییرات تحولی است . به عبارت دیگر، این دو مفهوم مانند بسیاری از مفاهیم دیگر در طول تحول دستخوش تغییراتی میشوند. درباره متغیر احساس تنهایی، پژوهشها حاکی از آنند که این احساس در هر سنی ، از دوران خردسالی تا سالهای آخر عمر، مشاهده میشود اما فراوانی آن در سالهای نوجوانی و سالهای آغازین بزرگسالی افزایش مییابد. از این رو از نظر بسیاری از صاحبنظران سالهای نوجوانی سالهای اوج بروز احساس تنهایی است (آنتوگنولیتولند، ٢٠٠٠؛ هینریچ و گالون ، ٢٠٠۶).
بررسیهای همه گیریشناختی میزان احساس تنهایی در سالهای نوجوانی را بین ٢٠ تا ۵٠ درصد گزارش کرده اند (آنتوگنولیتولند، ٢٠٠٠). این در حالی است که بسیاری از مفاهیم خود نیز در این دوره تغییرات چشمگیری نشان میدهند و ظرفیت تغییر خود را تا سالهای آتی همچنان حفظ میکنند. بنابراین میتوان گفت در دوره نوجوانی احساس خوداثربخشی اجتماعی، مانند دیگر توانمندیها یا ظرفیتهای نوجوان ، در مواجهه با موقعیتهای اجتماعی و بین فردی و انتظارهای فزاینده ای که سر برآورده اند، به چالش کشیده میشود. در دوره نوجوانی نیازها و یا وظایف جدید در تعارض با عدم تحول ظرفیتهای مورد نیاز برای برآورده ساختن آنها زمینه برخی از مشکلات را فراهم میسازند. در این چهارچوب ، پژوهشهای بسیاری مشکلات هیجانی و روان شناختی بسیاری را با احساس تنهایی در نوجوانان در ارتباط دانسته اند (کریستنسن ، ١٩٩۵) که از آن میان میتوان به مصرف مواد و دخانیات (پیج ، ١٩٩٠)، گریز از مدرسه ، افسردگی و مصرف الکل (آشر و پکت ، ٢٠٠٣) اشاره کرد. همچنین ، مشخص شده است کودکان و نوجوانانی که احساس تنهایی می کنند اغلب روابط ضعیفی با همسالان برقرار سازند، با فاصله گیری از همسالانشان فرصت یادگیری مهارتهای ارتباطی را از دست میدهند (طهماسیان ، اناری، کرملو و شفیعیتبار، ١٣٨٨).
در نتیجه از یک سو تجربه احساس تنهایی روز به روز در آنها تشدید میشود و در بسیاری از موارد این احساس تا بزرگسالی نیز ادامه مییابد و از سوی دیگر، فرصت لازم برای تقویت حس خوداثربخشی در آنان از دست میرود.
در این افراد، احساس کنار گذاشته شدن به حرمت خود١ آنها آسیب میزند و در نهایت به شکل گیری احساسهایی مانند غمگینی، کسالت ، ملال و بیگانگی ٢ منجر میشود (رمزی، ١٩٩١). افزون بر این مطالعات انجام شده نشان میدهند که کودکان و نوجوانان تنها، از نظر جسمانی کمتر فعال و بیشتر خموده اند (پیج ، فری، تالبرت و فالک ، ١٩٩٢) و در مقایسه با همسالان خود کمتر مایلند در فعالیتهای تنیدگیزا و اضطراب آمیز درگیر شوند (پیج ،
١٩٩١). بنابراین احساس تنهایی در طولانیمدت ظرفیتهای جسمانی، عاطفی، روان شناختی را محدود میکند و توان فرد را برای مقابله کاهش میدهد (دان ، دان و بایدوزا، .(۲۰۰۷
افزون بر این ، پژوهشها در مورد نقش جنس مجادله آمیز بوده اند. با اینکه برخی از آنها احساس تنهایی را در هر دو جنس نشان داده اند، یافته ها درباره میزان یا تفاوت این احساس در دو جنس هماهنگ نیستند. برای مثال ، گاهی مردها را تنهاتر از زنها توصیف کرده اند جدول ١. (کوئنیگ ، ایساکس ، شوآرتز، ١٩٩۴؛ پیج ، ١٩٩٠) و گاه نیز مدعی عدم وجود تفاوت معنادار بین دو جنس شده اند (آرچیبالد، بارتولومیو و مارکس ، ١٩٩۵؛ براگ ، مردیت و وودوارد، ١٩٩٣؛ تورنسنتم ، ١٩٩٢).
با توجه به اهمیت متغیرهای اجتماعی شناختی دخیل در احساس تنهایی، این پژوهش به دنبال آن است رابطه بین یکی از مهمترین این متغیرها، یعنی خوداثر بخشی اجتماعی را با احساس تنهایی در نوجوانان بررسی کند و براساس پیشینه پژوهشی موجود انتظار میرود بین این دو متغیر رابطه منفی به دست آید.
روش
با یک طرح همبستگی، ۶٢٩ دانش آموز از دبیرستانهای شهر تهران با میانگین سنی ١۶ و انحراف استاندارد ١ سال در سال تحصیلی ٨٨-١٣٨٧، با استفاده از شیوه تصادفی خوشه ای به عنوان گروه نمونه انتخاب شدند و به مقیاس احساس تنهایی تجدیدنظر شده UCLA٣ (راسل ، پپلو و کاترونا، ١٩٨٠) و پرسشنامه خوداثربخشی کودکان و نوجوانان ۴ (موریس ، ٢٠٠١) پاسخ دادند. فراوانی گروه نمونه به تفکیک جنس ، پایه تحصیلی و رشته تحصیلی در جدول ١ ارائه شده است .
• مقیاس احساس تنهایی تجدیدنظرشده UCLA (راسل و دیگران ، ١٩٨٠): این مقیاس که شامل ٢٠ گویه است ، با استفاده از مقیاس نمره گذاری ۴ درجه ای لیکرت از ١ (هرگز) تا ۴ (اغلب )، نارضایتی افراد از روابط اجتماعی را در دو بعد فقدان روابط صمیمانه و فقدان شبکه اجتماعی میسنجد. بدین ترتیب دامنه نمره کسب شده در این مقیاس بین ٢٠ تا ٨٠ قرار دارد. راسل و دیگران (١٩٨٠) ضریب همسانی درونی این ابزار را ٠.٩۴ گزارش کردند. در پژوهش داورپناه (١٣٧٣) ضریب همسانی درونی برابر با ٠.٧٨ و در پژوهش حاضر برابر با ٠.٨٣ به دست آمد.
• پرسشنامه خوداثربخشی کودکان و نوجوانان موریس (٢٠٠١). این پرسشنامه ٢٣ گویه دارد و خوداثربخشی را با سه زیرمقیاس اجتماعی، تحصیلی و هیجانی میسنجد.
از مجموع نمره های زیرمقیاسها، نمره خوداثربخشی کلی (عمومی) به دست میآید. در این پژوهش از نمره زیر مقیاس ، خوداثربخشی اجتماعی استفاده شد که هشت گویه نخست را به خود اختصاص داده است و توانمندی ایجاد ارتباط با همسالان ، قاطعیت و رسیدن به معیارهای اجتماعی را اندازه گیری میکند. هر گویه در مقیاس ۵ درجه ای (از اصلا: ١ تا بسیار زیاد: ۵) نمره گذاری می شود.
دامنه نمره کلی بین ٢٣ تا ١١۵ و دامنه نمره خوداثر بخشی اجتماعی بین ٨ تا ۴٠ قرار دارد. همسانی درونی برای کل آزمون و زیرمقیاس خوداثربخشی اجتماعی به ترتیب برابر با ٠.٨ و ٠.٧٨ گزارش شده است (موریس ، ٢٠٠١). طهماسیان (١٣٨۴) نیز اعتبار زیرمقیاس خوداثر بخشی اجتماعی را در جمعیت ایرانی برابر با ٠.٨٧ و ضریب دو نیمه سازی گاتمن را برابر با ٠.٧٣ برآورد کرد.
در این پژوهش نیز ضریب آلفای کرونباخ برای کل آزمون برابر با ٠.٧٧ و برای زیرمقیاس خوداثربخشی اجتماعی برابر با ٠.٨۴ به دست آمد.
یافته ها
مشخصه های توصیفی متغیرهای احساس تنهایی و خوداثربخشی اجتماعی در جدول ٢ ارائه شده اند.
یافته های جدول دو نشان میدهند که توزیع نمره های متغیر احساس تنهایی در دختران ، پسران و دانش اموزان پایه اول و دوم دبیرستان دارای کجی مثبت و معنادار است . به بیان دیگر ، در این گروه ها ، بیشتر ازمودنیها در متغیر احساس تنهایی ، نمره ای کمتر از میانگین به دست اورده اند . این در حالی است که توزیع احساس تنهایی در پایه تحصیلی سوم و رشته های تحصیلی تقریبا متقارن (نرمال ) است . در متغیر خوداثربخشی اجتماعی نیز گرچه همه ضرایب دارای کجی منفی است اما به دلیل معنادار نبودن آنها میتوان توزیع آن را در همه گروهها تقریبا متقارن در نظر گرفت .
تحلیل همبستگی پیرسون بین احساس تنهایی و خود اثربخشی اجتماعی رابطه منفی و معنادار (٠.۴-= r؛ ۰٫۰۱>P) دو متغیر را آشکار ساخت . به منظور بررسی دقیقتر رابطه احساس تنهایی و خوداثربخشی اجتماعی، ضرایب همبستگی برای گروهها به تفکیک جنس ، پایه ها و رشته های مختلف تحصیلی محاسبه و در جدول ٣ نشان داده شده اند. در مرحله بعدی برای بررسی تفاوت ضرایب همبستگی در گروههای مختلف ، آزمون Z انتقال فیشر به کار گرفته شد که در جدول ٣ قابل مشاهده است .
یافته های جدول ٣ حاکی از آن هستند که همه ضریبهای همبستگی در دختران و پسران و پایه ها و رشته های تحصیلی مختلف منفی و معنادار است ؛ همچنین مقایسه این همبستگیها هیچ تفاوت معناداری را بین گروهها نشان نداد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 15 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد