مقاله ارائه مدلی برای سنجش و افزایش اثربخشی یادگیری در سیستمهای آموزش مجازی (الکترونیکی)

word قابل ویرایش
20 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
8700 تومان

ارائه مدلی برای سنجش و افزایش اثربخشی یادگیری در سیستمهای آموزش مجازی (الکترونیکی)

چکیده

هدف اصلی نظامهای آموزش مجازی یا الکترونیکی، همانند نظامهای سنتی مبتنی بر حضور فیزیکی، انتقال حداکثر مفاهیم از منابع انتشار یافته و به ویژه از مدرس، به دریافت کننده دانش می باشد. ایجاد بهبود در این فرآیند، تنها در صورتی امکانپذیر است که میزان دستیابی به هدف، یا بعبارتی، اثربخشی فرآیند انتقال دانش، به شیوه ای مناسب و معتبر سنجیده شود. هر چند مدلهای مختلفی برای سنجش اثربخشی آموزشی در نظامهای سنتی ارائه شده است، اما نظامهای جدید و مجازی آموزش، دارای تفاوتهایی اساسی با گونهقبلیهای است که استفاده از آن مدلها را نامناسب می سازد.

در این مقاله، با نظر گرفتن ویژگیهای خاص سیستمهای آموزشی الکترونیکی، مدلی برای اندازه گیری اثربخشی آنها، با تاکید بر سنجش یادگیری به جای اندازه گیری آموزش، توسعه داده شده است. در این مدل، عوامل موثر بر سطح یادگیری در سیستمهای آموزش الکترونیکی مشخص شده و معادله ای اولیه برای تعیین ارتباط آنها استخراج شده است. نهایتا نتایج اعتبارسنجی مدل ارائه شده، بکمک نتایج حاصل از بررسی نمونه آماری دانش آموختگان و دانشجویان مرکز آموزش الکترونیک دانشگاه علم و صنعت ایران ارائه شده است.

واژه های کلیدی

یادگیری، مجازی، فناوری اطلاعات، اثربخشی یادگیری

-۱ مقدمه
در حوزه انتقال دانش و آگاهی بین افراد، مفاهیمی نظیر آموزش۱،
یادگیری۲، یاددهی، پرورش۳ و اصطلاحاتی از این دست به وفور استفاده می شود که در عین شباهت، دارای اختلاف هائی بنیادین با یکدیگر هستند. آموزش، حیطه موضوعات رسمی تحصیلی از دوران ابتدائی تا تحصیلات پیشرفته و تکمیلی را در بر می گیرد، در حالی که پرورش عموما به آموزشهای غیررسمی و غیرآکادمیکی می پردازد که نقش مکمل آموزشهای رسمی را ایفا می کنند. این در حالیست که فرآیند یادگیری، هم آموزش و هم پرورش را در بر دارد .[Stonebraker & Hazeltine, 2004]

بدین منظور منطقی است که در بررسی اثربخشی در مقوله یادگیری، هر دو جنبه فوق مد نظر قرار گیرند.

علاوه بر این، فرآیند یادگیری جریانی دو طرفه است که در یک سمت انتقال دهنده-با عناوینی نظیر یاددهنده، معلم، مدرس، استاد، آموزگار، تعلیم دهنده و غیره- و در سمت دیگر انتقال گیرنده- تحت عنوان دانش آموز، دانشجو، دانشپذیر، تعلیم گیرنده، فراگیر دانش و غیره- قرار دارند و لذا در بررسی اثربخشی یادگیری باید به هر دو سمت دقت کافی نمود.

با توجه به تعریف اثربخشی، که میزان انجام کار درست و محقق شدن اهداف است [Robbins,2005]، لازم است جهت سنجش و سپس افزایش میزان اثربخشی فرآیند یادگیری، ابتدا اهداف آموزش با دقتی معقول مشخص گردند. سپس با بررسی شاخصها و عوامل موثر بر فرآیند یادگیری و نقش هر یک از آنها در بهبود یا تضعیف تحقق اهداف، ساختار کلی موثر بر این جریان شناسائی گردد.

در ادامه مقاله، ابتدا به بررسی نقش فناوری اطلاعات در مقوله یادگیری و تشریح سیستم آموزش مجازی۴ یا الکترونیکی پرداخته شده است، سپس با بررسی برخی مطالعات صورت گرفته در زمینه تشریح و سنجش سطح یادگیریمدلیدر سیستمهای گروهی، توسعه یافته بر پایه یکی از این مدلها -مدل استونایوا و کامرز-۵ بنا شده و یک روش شناسی۶ اجرائی برای دستیابی به عملکرد مطلوب در این مدل، ارائه گشته است. سنجش اعتبار مدل ارائه شده از طریق پیاده سازی آن در میدان اجرا و در دوره های آموزش مجازی در دانشگاه علم و صنعت ایران و بررسی شواهد بدست آمده، صورت گرفته است.

-۲ مفهوم یادگیری نوین
٢-١- نقش فناوری ارتباطات و اطلاعات یا فاوا۷ در
آموزش و یادگیری
کاستلز۸ معتقد است در عصری که اطلاعات همیشه و همه وقت در دسترس است، مفهوم یادگیری تغییر یافته است. آنچه باید در کلاس درس مورد توجه و تاکید قرار گیرد، یاد دادن نحوه یا چگونگی۹ یاد گرفتن یا آموزش یادگیری است؛ به این معنا که آموزش گیرندگان بطور دقیق اطلاعات مورد نیاز خود را تشخصیص دهند و از مهارت لازم برای تصمیم گیری و انتخاب آن برخوردار باشند. آنها باید بتوانند اطلاعات را بسرعت جستجو کرده و پس از پردازش، از آن استفاده کنند. به عبارت دیگر یادگیری نوین بر توسعه توانائی فراگیران دانش در تبدیل اطلاعات به دانش کاربردی تاکید دارد .[Castells, 2001] رایت۱۰ با توجه به نظرات “کاستلز” معتقد است که برنامه درسی نه تنها باید مهارتهای خاص در رشته های مختلف آموزشی را در اختیار فراگیران قرار دهد، بلکه باید آنها را برای کاربرد مداوم و اثربخش اطلاعات، منابع اطلاعاتی و سیستمهای اطلاعات آماده کند ]امام جمعه، .[۱۳۸۶

آنچه در”جامعه اطلاعاتی” خصوصا در برنامه درسی مورد تاکید است،صرفاً سرمایه گذاری و کاربرد سخت افزاری و ابزار گونه فناوریهای اطلاعاتی-ارتباطی و استفاده از آن جهت انبار کردن اطلاعات نیست، بلکه مساله مهم و اساسی که بیانگر ارزش واقعی به کارگیری این فناوری هاست، توانمندسازی تعلیم گیرندگان در برگزیدن و انتخاب اطلاعات مورد نیاز، به نحوی است

که قدرت تشخیص نیاز و یافتن راه حلهای رفع آن را در وی تقویت کند .[Alexander, 2003] این گونه است که فناوری می تواند نه فقط بعنوان یک ابزار، بلکه بعنوان رویکردی نو در برنامه درسی تلقی شود.

برنامه درسی مبتنی بر فناوری اطلاعات، مستقیما در قالب یک برنامه آموزشی مبتنی بر سواد اطلاعاتی طراحی می شود. در چنین برنامه ای تعلیم گیرندگان با کسب مهارتها و دانش فناوری اطلاعات می توانند بر اساس اهداف برنامه درسی به سطح مطلوب یادگیری دست یابند. البته در این رابطه باید به گفته برانت۱۱ نیز اشاره کرد که صرف کسب دانش و مهارت کاربری فناوری از سوی تعلیم گیرندگان کافی نیست، چرا که این فناوری ها مدام در حال تغییر و نو شدن هستند و مهارتهای کسب شده قبلی، کهنه شده و نیاز به بازآموزی دارند. آنچه اهمیت دارد، توانایی تبدیل اطلاعات به دانش است .[Brant, 1997]

٢-٢- سیستم یادگیری مجازی

منظور از یادگیری مجازی، انتقال آگاهی از طریق واسطه ای الکترونیکی است که شکاف ایجاد شده بدلیل فاصله مکانی یا زمانی مدرس و یادگیرنده را پر می کند Leonard , 1996; ] .[Fell, 1996 دامنه این واسطهای الکترونیکی صدا، تصویر، اطلاعات و غیره را در بر می گیرد که از راههائی نظیر رادیو، تلویزیون یا بسترهای مبتنی بر شبکه وب -اینترنت- و بکمک فناوری های مختلف ضبط و پخش، به تبادل اطلاعات با یکدیگر می پردازند. هدف این فناوریها، ایجاد امکان انتقال یادگیری به شیوه ای جدید، بهتر، ارزانتر و سریعتر نسبت به روشهای کلاسی سنتی است .[Stonebraker & Hazeltine, 2004]

دانشمندان ایرانی نیز در تحقیقات اخیر خویش با عنوان

“بررسی ماهیت و ویژگیهای مدارس مجازی و طراحی نظام برنامه ریزی درسی متناسب با آن” به ضرورت استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش معلمان، ضرورت استفاده از این فناوری در آموزش و پرورش، مدرسه مجازی آموزش معلمان، مباحث فرهنگی مربوط به استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش و بررسی وضعیت آموزش و پرورش سایرکشورها از نظر به کارگیری فناوری اطلاعات پرداخته اند ]جلالی، .[۱۳۸۱

در عین حال باید توجه داشت که سیستم یادگیری مجازی، دارای ویژگیهای خاصی است که آن را از نظامهای یادگیری سنتی متمایز می سازد. هر چند اکثر این ویژگیها جنبه مثبت و بهبود دارند، اما برخی از آنها نیز ممکن است بعنوان نکاتی منفی مطرح شوند. از جمله مهمترین ویژگیهای مثبت سیستم یادگیری مجازی می توان موارد زیر را بر شمرد:

• افزایش امکان برقراری ارتباط بکمک امکانات کمک آموزشی
• افزایش سرعت انقال اطلاعات

• امکان ماندگارسازی تعاملات حاصله در زمان انتقال دانش و ثبت اطلاعات رد و بدل شده

• امکان استفاده از امکانات آموزشی متفاوت با اثربخشی بالاتر؛ نظیر امکانات چندرسانه ای۱۲

• صرفه جوئی در زمان؛ بدلیل حذف رفت و آمدها

• دسترسی همزمان مدرس و یادگیرنده به منابع اطلاعاتی متعدد، مانند اطلاعات انباشته شده بر رایانه ها و اینترنت

• امکان استفاده از رسانه های جدید، بجز صوت و تصویر سنتی؛ نظیر فایل الکترونیکی، فایلهای تعاملی و غیره

• امکان انتقال آگاهی به شیوه ای جدید، ﲠﱰ، ارزانﱰ و سریعﱰ نسبت به روشهای کلاسی سنﱵ

در عین حال نباید از نظر دور داشت که این نظام جدید، در عین دارا بودن امتیازات فوق، دارای برخی نقاط ضعف نیز هست که از مهمترین ویژگیهای منفی این سیستم، می توان این موارد را برشمرد :[Meridith Wentz, 2003]

• امکان کاهش تمرکز و توجه یادگیرنده؛ بدلیل عدم ارتباط رودرروی مدرس و یادگیرنده

• امکان کاهش بازده کلاسی؛ بدلیل برگزاری اغلب این گونه دوره ها در زمانهای غیرمفید

• امکان کاهش بازده کلاسی، بدلیل تعداد غالبا بالای یادگیرندگان در مقایسه با آموزش حضوری

• امکان کاهش کیفیت فرایند انتقال اطلاعات، بعلت ضعف در زیرساختهای ارتباطی هر یک از طرفین

در مجموع، علیرغم وجود نقاط مثبت و منفی، وزن مزایای نظامهای آموزش مجازی آنقدر بالاتر بوده است که منجر به استفاده روز افزون از این سیستمها در مراکز مختلف آموزشی و دانشگاهی گردد.

-۳ سنجش اثربخشی یادگیری

برای اندازه گیری اثربخشی آموزشی، مدلهای متعددی وجود دارد.

یکی از مهمترین و مطرح ترین آنها، مدل ارائه شده توسط کرکپاتریک۱۳ است که اثربخشی آموزشهای ارائه شده را در چهار سطح اندازه گیری می کند .[Kirkpatrick, 1995] این چهار سطح عبارتند از:
• سطح :۱ عکس العمل یا سنجش نظر؛ معرف اندازه گیری میزان رضایت افراد از آموزشها؛
• سطح :۲ یادگیری یا میزان ذخیره دانش در افراد؛ معرف اندازه گیری میزان یادگیری افراد؛

• سطح :۳ کاربرد یا افزایش توانائی؛ معرف میزان بکارگیری آموخته ها توسط افراد؛

• سطح :۴ نتایج، ثمرات یا شایستگیهای بجای مانده؛ معرف میزان منافع کوتاه مدت و بلند مدت حاصله از آموزشهای ارائه شده.

همانطور که مشاهده می شود، “کرکپاتریک” در سطح دوم، اندازه گیری میزان یادگیری را بعنوان یکی از شاخصهای سنجش اثربخشی آموزشهای ارائه شده معرفی می کند. در عین حال برای ارزیابی اثربخشی یادگیری در محیط های یادگیری اشتراکی، سطوح مختلفی قابل تحلیل است. استونایواچارچوبیو کامرز۱۴

اولیه برای این کار پیشنهاد کرده اند Stonayova & ] .[Kommers, 2002 آنها سه سطح را برای اندازه گیری اثربخشی یادگیری پیشنهاد می دهند که عبارتند از:
• یادگیری شخصی۱۵،
• یادگیری گروه، و

• تعامل بین شخص و گروه.۱۶

هر یک از این سطوح دارای زیرسطوحی نیز هستند. این لایه ها توسط خامسان و هاموند۱۷ اصلاح و تکمیل شده اند که جدول شماره ۱، مفاهیم افزوده شده توسط آنها را نشان می دهد

جدول شماره -۱ سطوح ارزیابی اثربخشی یادگیری

در این مدل، برای سنجش اثربخشی یادگیری، از مقایسه دانسته های فردی، قبل۱۸ و بعد۱۹ از فرآیند انتقال دانش- مثلا در قالب یک دوره آموزشی یا کلاس درسی- استفاده می شود که می توان میزان این آموخته ها را به کمک آزمونهای مشابه قبل و بعد از آموزش، اندازه گرفت. مفهوم اصطلاحات فوق، همانگونه که در شکل ۱ مشخص است، بدین بصورت می باشد:

• دست یافته های شخصی:۲۰ مجموعه دانسته های فرد، بعد از فرآیند انتقال دانش؛ که شامل یادداری و تکامل است.
• یادداری:۲۱ بخشی از دانسته های بعد از فرآیند انتقال دانش یا دست یافته های شخصی، که قبل از فرآیند نیز در فرد وجود داشته است.
• تکامل:۲۲ تفاوت بین دانسته های شخصی، قبل و بعد از فرآیند انتقال دانش. تکامل خود دربرگیرنده اکتساب دانش و خلاقیت فردی است.
• اکتساب دانش:۲۳ بخشی از تکامل دانش است که توسط خلاقیت فرد بدست آمده یا توسط گروه به فرد منتقل شده است.

• خلاقیت فردی:۲۴ بخشی از تکامل دانش است که فرد خود به دست آورده است؛ یعنی قبل از فرآیند آموزش آنها را نداشته و از گروه نیز اخذ نکرده است.

شکل -۱ اثربخشی یادگیری در سطح شخص Khamesan & ]

[Hammond, 2004

همچنین در سطح گروه، مطابق شکل ۲، تعاریف زیر برقرار است:

• دست یافته های گروه:۲۵ مجموع دانسته های گروه، بعد از فرایند انقال دانش؛ که شامل مجموعه دست یافته های شخصی و خلاقیت گروهی است.

• خلاقیت گروهی:۲۶ دانسته های جدید، که قبل و بعد از فرایند انقال دانش در افراد وجود نداشته و حاصل هم کاری، هم آموزی و هم افزائی۲۷ است.

شکل -۲ اثربخشی یادگیری در سطح گروه Khamesan & ]

[Hammond, 2004

آنها سپس بکمک نمونه های آماری، صحت فرضیه های فوق را با ضریب اطمینان بالا اثبات نموده اند. علاوه بر این، محققین مختلف، شاخصهای گوناگونی را برای سنجش اثربخشی یادگیری معرفی نموده اند. از جمله مایادا۲۸ پنج اصل زیر را معرفی می نماید :[Campbell, 2000]

• میزان دستیابی به دانسته های جدید

• اثربخشی یادگیری

• اثربخشی هزینه

• رضایت یادگیرنده

• رضایت آموزش دهنده

کمپبل۲۹ نیز معتقد است برای سنجش اثربخشی یادگیری، پنج سطح سنجش قابل تعریف است [Campbell, 2000] که عبارتند از:
• عکس العملها یا نظرات افراد،
• عملکرد در دوره آموزشی،

• عملکرد در اجرا،

• اثر بر سازمان، و

• بازگشت سرمایه۳۰

در ادامه، بر اساس ادبیات فوق و با بهره گیری از مبانی آماری، مدلی جدید برای سنجش اثربخشی تلاشهائی که منجر به
یادگیری در آموزش گیرنده می شوند،میارائه گردد.

-۴ مدل پیشنهای برای سنجش یادگیری مجازی

۴-١- چارچوب سیستم انتقال دانش

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 20 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد