مقاله ارزیابی نقش گردشگری در توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: شهرکلاچای )

word قابل ویرایش
20 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
گردشگری به عنوان یک پدیده چند وجهی دارای اثرات و تبعات متفاوتی می باشد، آنچه که باعث این تنوع در نتایج شده علاوه بر ذات خود گردشگری به نوع برنامه ریزی و نحوه مدیریت مسئولین و رفتار گردشگران و ساکنان بر میگردد، صنعت گردشگری به عنوان یکی از بزرگترین و متنوع ترین صنایع دنیا به شمار می آید، از نظر پراکنش ، صنعت شماره یک جهان محسوب می شود، بسیاری از برنامه ریزان و سیاست گذاران توسعه نیز از صنعت گردشگری به عنوان رکن اصلی توسعه پایدار یاد می کنند. هدف کلی از انجام این تحقیق ، بررسی و ارزیابی نقش گردشگری در توسعه پایدار شهری با توجه به سه شاخص اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی و بررسی اثرات آنها است . روش شناسی این تحقیق توصیفی و تحلیلی و داده های مورد نیاز با اسنفاده از پرسشنامه گردآوری شده است . جامعه آماری این پژوهش ساکنان محلی شهر کلاچای واقع در استان گیلان می باشند که با بهره گیری از آزمون های آمار ی محیطی نرم افزار SPSS دادههای جمع آوری شده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است . نتایج تحقیق نشان می دهد که گردشگری توانسته است در دو بخش اقتصاد و فرهنگ تاثیرات بسزایی داشته باشد اما در خصوص محیط زیست و تاثیرات منفی که بر آن گذاشته کارآمد نبوده و نیاز به مدیریت و پشتیبانی همه جانبه دارد.
کلمات کلیدی: گردشگری، توسعه پایدار شهری ، محیط زیست ، کلاچای
مقدمه
صنعت گردشگری به عنوان یکی از بزرگترین و متنوع ترین صنایع دنیا به شمار می آید،از نظر پراکنش ، صنعت شماره یک جهان محسوب می شود؛ از جانب دیگر یکی از بزرگترین مولد اشتغال و ثروت در جهان و موتور اقتصادی برای ملل توسعه یافته و در حال توسعه است . صنعت گردشگری ٩،٢ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را تشکیل می دهد، این رقم معادل ۵هزارو ٧۵١ دلار بوده است ، بیش از ٢٠٠میلیون شغل را در سراسر جهان پشتیبانی می کند که ١١،٧ درصد کل اشتغال را شامل می شود و نسبت به ١٠ سال گذشته رشد نیم درصدی داشته ، (٢٠٠٩ ,tourism council &World travel ). با شروع انقلاب صنعتی که شهرنشینی از مهم ترین پیامدهای آن بود، نیاز به مسافرت و گذران اوقا ت فراغت افزایش یافت ، زیرا این رویداد به دنبال خود مشکلات عدیده ای را برای شهرنشینان به وجود آورد( کارگر،١٣٨۶، ۴٠). صنعت گردشگری سومین پدیده اقتصادی پویا و در حال توسعه پس از صنایع نفت وخودرو به شمار می رود و سازمان توسعه و همکاری جهانی، این صنعت را پس از بانکداری، دومین بخش خدمات در تجارت بین المللی معرفی کرده است
( ٢٠٠۵ ,OECD). بنابراین ، توجه به این مقوله مهم بسیار حائز اهمیت بوده و تحقیق در این راستا ضرورت می یابد. توسعه گردشگری، بویژه در کشورهای کمتر توسعه یافته می تواند عامل موثری در مقابله با فقر و موجب افزایش درآمد قشرهای مختلف ، کاهش بیکاری و رونق اقتصادی و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی مردم و افزایش رفاه است ، اما هجوم گردشگرها به اماکن و مناطق دیدنی جهان از سالیان دور موجب ایجاد فشار فزاینده ای بر طبیعت و منابع طبیعی این قبیل مناطق شده اند. نتیجتا به سادگی نمی توان گردشگری پایدار را از طیف یکپارچه توسعه پایدار جدا کرد ( ۳۴ :٢٠٠٠ ,Rita). یک جنبه مهم توسعه پایدار تاکید بر گردشگری محلی است این شیوه گردشگری بر دخالت دادن جامعه محلی در برنامه ریزی و توسعه گردشگری تاکید و توجه دارد و آن گردشگری را توسعه و گسترش می دهد که به منافع جامعه محلی بیانجامد (رنجبریان و همکاران ،١٣٧٩،ص ٢٣). محیط های شهری در سراسر جهان برای سالیان متمادی در زمره با اهمیت ترین مکان ها برای اهداف گردشگری بوده اند ( ١٠٣٢ :٢٠٠٨,Edwards). گردشگری اثرات اقتصادی زیادی از جمله :درآمدزایی ارزی، افزایش تولید ناخالص ملی، ایجاد منابع درآمدی برای دولت و ملت و یک منبع اشتغال زا است که به بهبود خدمات اجتماعی کمک می کند ( ۴٠٧ :٢٠٠٩ ,Das). با توجه تاثیر شگرف گردشگری در زمینه های اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی جوامع امروزی، باید با نظری بلند، مدیریتی عالمانه ، آگاهانه و با برنامه ریزی برای توسعه آن تلاش کرده و آثار منفی آن را به کمترین اندازه رساند (محلاتی،١٣٨٠: ۶).
طرح مسئله
مناطق و شهرهای موجود در شمال ایران به عنوان یکی از قطب های گردشگری کشور با داشتن میراث طبیعی بی نظیر سالانه میلیون ها گردشگر را به خود جلب می کند. فارغ از بحث درآمد زایی و ایجاد اشتغال در منطقه به نظر می آید تبعات منفی اکولوژی آن نگرانی های جدی را به وجود آورده است و این در حالی است که مراکز مهم گردشگری جهان با جذب گردشگران انبوه بر تبعات منفی زیست محیطی نیز غلبه کرده اند.
استان گیلان از نظر تنوع جاذبه های طبیعی در نوع خود در سطح کشور بی نظیر بوده و وجود این تنوع جغرافیایی و آب و هوایی در یک محدوده جغرافیایی کوچک ، به این مزیت می افزاید که این عوامل خود باعث تنوع فرهنگی در این استان شده و اقوام گیلک ، ترک، تالش ، کرد و… موجود در این استان مجموعه های فرهنگی متنوعی را در گیلان پدید آورده اند که نمودهای گردشگری آن را می توان در تنوع پوشش مردم استان ، آداب و رسوم ، غذا و صنایع دستی مردمان این استان مشاهده کرد که در نوع خود در سطح کشور از نظر تنوع بی نظیر است . از سوی دیگر جام مارلیک در تپه باستانی مارلیک رودبار و قلعه رودخان فومن ،مؤید پیشینه باستانی و طولانی تاریخی مردمان این سرزمین است . در حال حاضر گردشگری گیلان با دو مشکل مواجه است:
١- میزان حضور و ماندگاری گردشگران ورودی به گیلان به یک روز نمی رسد و اکثریت غالب آنها رهگذر گیلان هستند.
٢- در طول چهار دهه اخیر زیرساخت های اولیه صنعت گردشگری همچون هتل ، اماکن گردشگری و… در سطح گیلان ایجاد نشده است .
در خصوص اولین مسأله مطرح شده باید تصریح کرد از نظر میزان ماندگاری و نحوه ماندگاری مسافران ورودی به گیلان به چند دسته تقسیم بندی می شوند: آنها که به منزل اقوام و دوستان خود مراجعه می کنند. آنها که در جنگلها، خیابان ها و پارک های شهرهای استان گیلان منزل میکنند. آنهایی که از گیلان به عنوان مسیر ترانزیتی خود در مسیر استان های اردبیل و مازندران استفاده میکنند.
در مقابل چنین وضعیتی مسافران ورودی به استان همجوار (مازندران ) به چند دلیل میزان ماندگاری بیشتری دارند: وجود شهرک های مسکونی تفریحی سازمان ها و شرکت های دولتی و خصوصی. وجود ویلاهای شخصی و این نکته که اغلب سواحل مازندران در اختیار انحصاری چنین افراد و نهادهایی است ، موضوعی که با پیگیری شخص رئیس جمهور بر طرف شده است .
در رابطه با دومین مسئله باید اذعان کرد که علی رغم وجود تنوع اقلیمی در استان گیلان این استان فقط دارای سه هتل پنج ستاره است که سال ها از ساخت آن می گذرد. ساخت مجموعه موزه میراث روستایی در سراوان که نمونه بی نظیری از سازه های روستایی کیلان است ، تله کابین لاهیجان و رامسر بخشی از توجهات جدید ناشی از فشار نیاز به سرمایه گذاری در صنعت توریسم استان گیلان بوده که استقبال چشمگیر گردشگران تاکید کننده این اصل است که در صورت سرمایه گذاری مناسب در استان گیلان در بخش صنعت توریسم ، سرمایه گذاران با سود سرشاری مواجه خواهند شد. اما فرصت های مغفول مانده در صنعت گردشگری استان گیلان که با توجه به وضعیت اقلیمی و شرایط جغرافیایی آن با کمترین هزینه بیشترین سودآوری را در پی خواهد داشت :
 سرمایه گذاری در گردشگری دریایی و گسترش مسافرت های دریایی در حاشیه دریای کاسپین و در مسیر رودخانه ها و تالاب های داخلی گیلان (مانند حاشیه تالاب انزلی)
 سرمایه گذاری در توریسم ورزشی در استان گیلان با توجه به وجود رودخانه ها، تالاب ها و دریای کاسپین .
 ایجاد هتل هایی با استانداردهای روز دنیا.
 سرمایه گذاری برای ساخت شهرک ها و مجتمع های توریستی و تفریحی با رعایت استانداردهای زیست محیطی و با تکیه بر مواهب طبیعی موجود (مانند ایجاد شهرک های دریایی در تالاب انزلی)
 می توان به منطقه آزاد انزلی توجه کرد، سازمانی که قوانین و مقررات آن برای جذب و سرمایه گذاران داخلی و خارجی است و مرکزیت آن در قلب جغرافیای استان گیلان به همراه ویژگی ها و ظرفیت های قانونی آن منطقه را به پشتیبان صنعت گیلان بدل می کند.
بر همین اساس مقاله حاضر سعی دارد با هدف ارزیابی نقش گردشگری در توسعه پایدار شهری در شهر کلاچای به سوالات و فرضیات زیر پاسخ دهد:
١- آیا گردشگری به لحاظ اقتصادی در شهرکلاچای تاثیر گذار بوده است ؟
٢- تاثیرات فرهنگی، گردشگری روی مردم شهرکلاچای چگونه می باشد؟
٣- آیا گردشگری بر روی محیط زیست شهر کلاچای تاثیر داشته است ؟ فرضیه های تحقیق
١- به نطر می رسد گردشگری نقش کلیدی در اقتصاد شهر کلاچای داشته است .
٢- به نطر می رسد گردشگری بر روی فرهنگ مردم شهرکلاچای تاثیر گذاشته است .
٣- به نظر می رسد گردشگری بر روی محیط زیست شهر کلاچای تاثیر منفی داشته است .
مبانی نظری
امروزه گردشگری فراتر از یک صنعت و به مثابه یک پدیده پویای جهانی و اجتماعی دارای پیچیدگی های خواص خویش است ، پدیده ای که با مکانیسم درهم تنیده و پنهان در زمان ها و مکان های مختلف اشکال گوناگونی به خود میگیرد و به همین خاطر تاثیرات کاملا متفاوتی بر جوامع انسانی برجایی می نهد، هم از این روست که شناخت دقیق و تحلیل علمی این پدیده می تواند چارچوب های مطمئنی برای برنامه ریزی گردشگری فراهم آورد ( ۴ :١٩٩٧ ,Elliott). اهمیت این شناخت و تحلیل ، زمانی فزون تر می شود که این مقوله در کشورهای در حال توسعه ای نظیر ایران بررسی شود. بنابر اظهار نظر برخی از کارشناسان صنعت گردشگری، شاید گردشگری بین الملل بعنوان امید بخش ترین ، پیچیده ترین و جایگزین ترین صنعتی است که در کشورهای جهان سوم با آن روبه رو هستند تا جایی که آقای دکات از آن به عنوان ابزاری برای توسعه یاد می کند ( ٢۵۵ :١٩٧۶ ,Turner). نواحی شهری به علت آنکه جاذبه های تاریخی و فرهنگی بسیاری دارند بیشتر مقاصد گردشگری مهمی محسوب می شوند. شهرها معمولا جاذبه های متنوع و بزرگی شامل موزه ها، بناهای یادبود، استادیوم های ورزشی، پارک ها، شهر بازی، مراکز خرید، مناطقی با معماری تاریخی و مکان هایی مربوط به حوادث مهم یا افراد مشهور را دارا هستند که خود گردشگران بسیاری را جذب میکند (پاپلی یزدی و سقایی،١٨٨:١٣٨۶). جاذبه های گردشگری شهری را می توان به شیوه های مختلف تقسیم بندی کرد، گان معتقد است که تمام عناصر و اجزای نظام گردشگری به دو گروه عرضه و تقاضا تقسیم می شوند، تقاضا شامل بازارهای بین المللی، بازارهای داخلی و ساکنین محلی است که از جاذبه ها، تسهیلات و خدمات گردشگری استفاده می نمایند و عرضه شامل : جاذبه ها، فعالیت ها، تاسیسات اقامتی و دیگر امکانات و خدمات گردشگری می شود ( ٢٠٠٢١۵,Gun). توسعه پایدار دارای سه اصل پایداری محیط زیست ، پایداری اقتصادی و اجتماعی است تا نیازهای نسل حاضر را برآورده سازد. در هر صورت اگر مفهوم اصلی پایداری عبارت از پایدار کردن زندگی مردم باشد با سهولت بیشتری قابل شناسایی خواهد بود ( بدری و افتخاری، ١٣٨٢: ١٣).
نظریه توسعه پایدار شهری، حاصل بحث های طرفداران محیط زیست درباره مسائل زیست محیطی بخصوص محیط زیست شهری است که به دنبال نظریه “توسعه پایدار” برای حمایت از منابع محیطی ارائه شد.پایداری شهری دارای مفهوم چند بعدی محیطی،اقتصادی و اجتماعی و ابعاد سیاسی است . در راستای حفاطت از منابع محیطی ارائه شده است . مبنای نظری این رویکرد بر نگهداری منابع برای حال و آینده از طریق استفاده بهینه از زمین و وارد کردن کمترین پایعات به منابع تجدید ناپذیر مطرح است ، به تبع توسعه پایدار شهری نیز عبارت است از شناسایی محدودیت های محیطی برای فعالیت های انسانی در ارتباط با شهرها و تطبیق روش های طراحی در این محدودیت هاست ( ۴۶ :١٩٩۴ ,Blowers). مفهوم اصلی توسعه پایدار شهری از دیدگاه پیترهال اینگونه تعریف می شود: شکلی از توسعه امروزی که توان توسعه مداوم شهرها و جوامع شهری را برای نسل ها آینده تضمین کند، از نظر کالبدی، توسعه پایدار شهری یعنی تغییراتی که در کاربری زمین و سطوح متراکم جهت رفع نیازهای ساکنین شهر در زمینه حمل و نقل ، اوقات فراغت وغذا به عمل می آید تا در طول زمان شهر را از نظر زیست محیطی قابل سکونت و زندگی (هوای پاک آب آشامیدنی سالم ،اراضی وآب های سطحی و زیر زمینی بدون آلودگی و…)، از نظر اقتصادی بادوام (تامین مسکنی مناسب در حد استطاعت ساکنان ، با بار مالیاتی سرانه عادلانه )، و از نظر اجتماعی همبسته الگوی کاربری اراضی همبستگی اجتماعی و احساس تعلق شهروندان به میراث های شهر را ارتقاء خواهد داد (قدمی، ١٣٨۶: ۶٩). نظریه گردشگری و توسعه : گردشگری به خصوص در زمانی که سود فعالیت های دیگر بخشهای اقتصادی در حال کاهش باشد، می تواند جایگزین مناسبی برای آنها و راهبردی برای توسعه باشد. بر این مبنا دلیل اصلی توسعه گردشگری غلبه بر پاین بودن سطح درآمد و ارائه فرصت های جدید شغلی و تحولات اجتماعی در جامعه محلی است
( ٨۵ :١٩٩۶ ,Opperman). آثار گردشگری در زمینه توسعه به شرح زیر است :
• همانند هر فعالیت صادراتی، منبع درآمد است و اشتغال ایجاد می کند.
• .زنجیره ای از فعالیت های اقتصادی و خدماتی به وجود می آورد و به عنوان یه اهرم برای تعداد زیادی از فعالیت های اقتصادی عمل می کند.
• از چشم اندازهای طبیعی بدون آنکه ماهیت آنها را تغییر دهد و یا مواد اولیه آنها را دستخوش تغییر کند و یا آنها را به مناطق دیگر حمل و نقل کند بهره برداری می کند.
• .تقاضا برای صنایع و هنرهای سنتی و فعالیت هایی که نیاز به نیروی کار بیشتری دارند ارتقا می دهد.
• به همان اندازه که گردشگرانی را از خارج از فضای اقتصاد ملی جذب می کند، جریانهای برون زای هزینه ها را به منطقه تزریق کرده ، ضریب تکاثری را افزایش می دهد (٢۵-٢۴ : ١٩٩٣,Griffe).
پیشینه تحقیق
بررسی های متعددی در زمینه گردشگری در ایران و سایر نقاط جهان صورت گرفته است که در ادامه به بررسی آنها پرداخته می شود. مونیکا گارسیا و دیگران ( ٢٠١٢)، در مقالات انتقادی تحت عنوان “ارزیابی توسعه پایدار گردشگری با تلفیق روش ANP و دلفی جهت واکاوی گردشگری پایدار” پیرامون ارزیابی تاثیر زیست محیطی، به ارزیابی استراتژی های گردشگری پایدار توسط ذینفعان مرتبط با پارک های ملی ” Los Roques “در ونزوئلا پرداختند. در ارزیابی نهایی ارتباط منظم بین ذینفعان مختلف به عنوان مثال گردشگران با ساکنان ، مقامات با محیط زیست ، گردانندگان تور با نمایندگان وزارت وغیره توافق بود که منجر به یک درک مشترک از فرصت ها و تهدیدات پارک ملی شد .آنها همه توافق کردند که این روش موجب افزایش مشارکت و شفافیت می شود و یک منبع ضروری اطلاعات و پشتیبانی از تصمیماتشان است .
یاساراتا و همکاران (٢٠١٠) در مقاله ای به عنوان “سیاست و توسعه گردشگری پایدار که آیا آنها می توانند باهم وجود داشته باشند؟ دیدگاه هایی از قبرس شمالی” ، در مقاله خود دنبال موانع سیاسی مانع تدوین واجرای توسعه پایدار گردشگری در کشورهای جهان سوم و از جمله جزیره قبرس هستند، روش بررسی آنها مصاحبه و مشاهده از شرکت کنندگان بود. یافته های ایشان نشان می دهد که درک سیستم پیچیده سیاسی و ساختار قدرت درجامعه کلیدی برای فهم سیاست های توسعه پایدار گردشگری، برنامه ریزی و اجرا است .
حاسین و آلتین ای ( ٢٠٠۵) در مقاله خود با عنوان “توسعه پایدار گردشگری :مطالعه موردی قبرس شمالی” تاثیرات منفی توسعه گردشگری در شمال قبرس را مورد مطالعه قرار می دهند، یافته های آنها نشان داد که بیشترین تاثیر محیطی توسعه گردشگری در این جزیره مربوط به انهدام زباله می باشد. در پایان به این نتیجه می رسند که توسعه پایدار گردشگری توسعه ای است که بتواند بین محیط طبیعی، فرهنگی و انسانی تعادل ایجاد کند.
کدیور و سقایی (١٣٨۶) در پژوهش خود به این نتیجه رسیدند که در صورت عدم سازماندهی مناطق گردشگری نه تنها پایداری محیط با خطر مواجه می شود بلکه امنیت اجتماعی مکان مربوطه دچار چالش می شود. همچنین نتایج تحقیق تقدیسی و عنبرانی (١٣٨۶) نشان داد که اگر یک منطقه از لحاظ جاذبه غنی، ولی از لحاظ امکانات رفاهی مورد توجه قرار نگیرد در ارتباط با پذیرش گردشگر با شکست مواجه می شود.
غلامرضا خوشزاد (١٣٨٩) در مقاله خود تحت “توسعه پایدتر گردشگری مفاهیم و اصول “، بیان می کند، افزایش فعالیت های گردشگری در خیلی از موارد باعث بروز عوارض عدیده زیست محیطی می گردد و این خود دلیل بر شکننده بودن درآمدهای گردشگری در طول زمان می شود، ایشان در ادامه پیشنهاد می کند برای پایدار نمودن درآمدهای گردشگری بایستی بر حفظ خصوصیات زیست محیطی، اجتماعی و فرهنگی تلاش نمود.
حیدری، ضیایی، دهباشی (١٣٩٠) در مقاله مشترکی تحت عنوان “نقش پایداری در توسعه گردشگری” با روش توصیفی تحلیلی به شناسایی مشکلات و کمبودهای توسعه گردشگری در سواحل دریای شهرستان هندیجان می پردازند، در ادامه با در نظر گرفتن
شاخص ظرفیت تحمل که در مفهوم آستانه گردشگر پذیری کاربرد دارد، به ارزیابی زیست محیطی منطقه برای ارائه راهکارهای لازم در توسعه پایدار گردشگری می پردازد.
صمیمی بافقی (١٣٨٩) در مقاله “گردشگری و توسعه پایدار در شهرستان تفت ” ضمن بیان توانایی های بلقوه و استعدادهای فراوان شهرستان تفت در زمینه گردشگری بیان داشتند که به دلیل عدم توجه لازم در خصوص جاذبه های آن و سرمایه گذاری مناسب تاکنون این منطقه در جذب گردشگری موفقیت مورد انتظار را نداشته است . در پژوهش توصیفی خود از مطالعات میدانی به منظور برداشت اطلاعات محلی و اسناد و مدارک مکتوب و کتابخانه ای استفاده کردند، در پایان ابراز می کنند که تاثیر شهرستان تفت در توسعه پایدار کشور با فراهم آوردن امکانات استقرار جمعیت در منطقه مرکزی ایران ، کمک بزرگی به تعادل توزیع جمعیت در کشور کرده است .
روش پژوهش
در این تحقیق در راستای سوالات و فرضیات مان از روش توصیفی- تحلیلی و به منطور جمع آوری اطلاعات از روش های کتابخانه ای ،میدانی، پرسشنامه استفاده شده است و جهت تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیات پژوهش از آزمون های t تک نمونه ای، t مستقل استفاده شده است ، و جامعه آماری ما در این تحقیق شامل جامعه محلی ( ساکنان ) شهر کلاچای می باشند که بوسیله فرمول کوکران تعداد ٢۶۵ عدد به عنوان حجم نمونه ما در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفته اند.
متغیرهای مورد مطالعه در جامعه آماری شهروندان
معرفی منطقه مورد مطالعه
شهرکلاچای یکی از شرقی ترین شهرهای استان گیلان می باشدو از شمال به دریای خزر واز جنوب به ارتفاعات جنگل البرز ورحیم آباد و از غرب به رودسر محدود است و در ۲۳/۵۰ دقیقه طول شرق و۰۴/۳۷دقیقه عرض شمالی ودر فاصله ١٢کیلومتری جنوب شرقی شهرستان رودسر قرار دارد و در ارتفاع ٢٠متری از سطح دریای آزاد قرار گرفته است .شهر کلاچای از شهرهای ساحلی استان می باشد

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 20 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد