مقاله تاثیر گردشگری در توسعه شهری و نقش مدیریت شهری در توسعه گردشگری شهری (مطالعه موردی: شهر تبریز)

word قابل ویرایش
30 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
امروزه یکی از مهمترین فضاهایی که مورد بازدید گردشگران قرار میگیرد، شـهرها هسـتند. شـهرها بـه واسـطه برخـورداری از جاذبه های متنوع تاریخی- فرهنگی و طبیعی، شرایط بهینه ای را برای جذب گردشگران فراهم میآورند. آنچه به عنـوان مکمـل این جاذبه ها، نقش مهمی در توسعه گردشگری شهری ایفا میکند، وجود زیرساختهای مختلفی است که مـیتوانـد گردشـگری شهری را دو چندان ارتقا بخشد، که این امر جز با مشارکت عمومی و برنامه ریزی، اجرا و نظارت سازمانهای متولی طرح ها عملی نیست . در پژوهش حاضر که از لحاظ روش شناسی، توصیفی- تحلیلی است ؛ گردشگری شهری به عنوان یکی از پویـاترین انـواع گردشگری و یکی از عوامل موثر در عملکرد اقتصادی و توسعه شهرها، در شهر تبریز مورد بررسی قرار گرفته است . با توجـه بـه اینکه هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش مدیریت شهری (با تاکید بر شهرداری) در توسعه گردشگری شهر تبریز و پیشنهاد یک استراتژی بهینه جهت توسعه فعالیتهای آتی آن است ، روش سوات بهترین روشی است که در آن با فهرست کردن نقاط ضعف و قوت ، فرصتها و تهدیدها استراتژیهای توسعه گردشگری شهر تبریز ارائه میگردد. یافتـه هـای تحقیـق نشـان مـیدهـد؛ توسـعه گردشگری به دلیل اهمیت آن و تأثیرات بالقوه مثبت و منفی اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی، سیاسی و زیست محیطی که مـی- تواند داشته باشد بدون برنامه ریزی امکان پذیر نیست . در شهر تبریز، برنامه ریزی و مدیریت شهری نقش بارزی در توسعه شـهر و به تبع آن ، توسعه گردشگری شهری آن داشته است .
واژگان کلیدی: گردشگری شهری، مدیریت شهری، تبریز.
مقدمه و طرح مساله
روند مدرنیزاسیون از آغاز قرن هیجدهم با سرمایه گذاریهای فراوان در شهرها و افزایش جمعیت در فضای آنها همراه بود که توسـعۀ وسیع شهرنشینی را نیز سبب شد. این توسعه هر چند دربردارنده بسیاری از مزایا و عوامل رفاهی بود، اما مشکلاتی از قبیل ازدحام ، آلودگی صوتی، سروصدا، هیجانات و … را در پی داشت (ارمغان ، ١٣٨۶: ١٢٠). در چنین فضایی افزایش و توسعۀ وسایل حمل ونقـل ، کم شدن ساعات کار و افزایش دستمزدها که حاصل ماشینی شدن زندگی شهری بود، زمینه های گذران اوقات فراغت و روند گریـز از محیط های شهری را مهیا کرد به گونه ای که همگام با توسعۀ شهرنشینی گردشگری نیز تعمیم یافـت (رضـوانی، ١٣٨٧: ٨۴). لـذا، یکی از ابعاد مطالعه حیات شهرها، ابعاد گذران اوقات فراغت و مسائل مربوط به امور تفریحی و گردشگری اسـت کـه تحـت عنـوان گردشگری شهری مورد بررسی قرار میگیرد. امری که در بسیاری از برنامه ریزیهـای شـهری کشـورهای جهـان سـوم یـا بـه بوتـه فراموشی سپرده شده یا کمتر بدان توجه میشود. گردشگری شهری به عنوان یکی از پدیده های جدید شهری، ترکیب پیچیده ای از فعالیتهای مختلف است که از به هم پیوستن ویژگیهای محیطی و میزان توانمنـدی و کشـش شـهر در جـذب گردشـگران و ارائـه خدمات به آنها به وجود میآید، که با دو انگیزه و هدف اصلی، خیلی متفاوت پنداشته میشـود کـه عبارتنـد از: تجـارت و فرهنـگ (موحد، ٣۴:١٣٨۶). امروزه گردشگری شهری به صورت مسئله و فعالیتی مهم سبب تغییـرات فضـایی گسـترده ای در شـهرها شـده است . فضاهای شهری از مهمترین فضاهای مورد بازدید گردشگران داخلی و خارجی هستند؛ چراکه ، شهرها از یک سـو، پیشـرفته – ترین و کامل ترین مراکز مهم اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، ارتباطی، علمی، فراغتی و تفریحی، بهداشتی و پزشکی و غیره هسـتند و از جاذبه های تاریخی- فرهنگی و طبیعی متنوعی شامل موزه ها، بناهای یـادبود، سـالنهای تئـاتر، اسـتادیوم هـای ورزشـی، پارکهـا، شهربازی، مراکز خرید، مناطقی با معماری تاریخی و مکانهایی مربوط به حوادث مهم یا افراد مشهور هستند. از سـوی دیگـر، دارای خدمات گردشگری متنوعی نظیر هتلهای مجهز، رستورانهای شیک ، سیستم حمل و نقل پیشرفته و … هستند. تنوع ایـن فعالیتهـا، خدمات و جاذبه ها در شهرها، منجر به تفکیک گردشگری شهری به انواع مختلفی میشود (شکل ١).
شکل (١) گونه شناسی گردشگری شهری (پاپلی یزدی و سقایی، ١٣٨٩)
به نظر صاحب نظران ، گردشگری شهری یکی از مهمترین صنایع توسـعه پایـدار در هـر جامعـه ای اسـت کـه از تحـرک بـالایی در تغییرات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، شهری و محیطـی برخـوردار اسـت و فرصـت بـزرگ فرهنگـی، اجتمـاعی و اقتصـادی بـرای کلانشهرها و مادر شهرهای جهانی بوجود میآورد که این فرصت نقش بسیار موثری در ارتقاء کیفیـت زنـدگی شـهروندان در ابعـاد مختلف میتواند ایفاء کند (شربتیان ، ١٣٩٠: ١). با توجه به اهمیت گردشگری شهری در توسعه ابعاد اقتصادی، فرهنگـی، اجتمـاعی شهرها و از سوی دیگر، نیاز روزافزون شهرنشینان به محـیط هـای تفریحـی و اسـتراحتگاهی، لـزوم و اهمیـت پـژوهش در جوانـب گردشگری شهری و رابطه آن با برنامه ریزی شهری و توسعه شهری را بیشتر مینماید. از این رو، به بحث پیرامون تاثیر گردشـگری در توسعه شهری و نقش مدیریت شهری در توسعه گردشگری شهر تبریز میپردازیم . شهر تبریز به عنوان مرکز استان آذربایجـان – شرقی، از کهن ترین خاستگاه های شهرنشینی و مدنیت در کشور است که میـراث تـاریخی و فرهنگـی بسـیار غنـی و گسـترده آن توانمندی بالایی برای گسترش گردشگری شهری دارد. ضرورت حفظ هویت این شـهر و جاذبـه هـای آن در گـرو حفاظـت میـراث فرهنگی و بافت تاریخی این شهر با عنوان ارکان پایدار تاریخ و هویت شهری و توسعه امکانات و تجهیزات گردشگری است .
روش شناسی تحقیق
با توجه به مؤلفه های مورد بررسی و ماهیت موضوع ، رویکرد حاکم بر پژوهش پیمایشی، توصیفی و براساس تحلیـل محتـوا بـوده و اطلاعات آن به صورت بازدیدهای میدانی، اسنادی و کتابخانه ای جمع آوری شده است . با توجه به اینکه هدف پژوهش حاضر تعیین نقش مدیریت شهری در توسعه گردشگری شهر تبریز و پیشنهاد یک اسـتراتژی بهینـه جهـت توسـعه فعالیتهـای آتـی آن اسـت ، اطلاعات بدست آمده در قالب مدل سوات SWOT مورد تجزیـه و تحلیـل قـرار گرفتـه اسـت . بـدین صـورت کـه ، ابتـدا از طریـق بازدیدهای میدانی و مطالعه منابع موجود، نقاط قوت ، ضعف ، فرصتها و تهدیدهای موجود گردشگری در شهر تبریز شناسـایی شـد.
سپس متناسب با اطلاعات به دست آمده و تحلیل ها اقدام به تدوین استراتژیهایی در راستای بهبود وضع موجـود گردشـگری شـهر بریز گردید.
محدوده مورد مطالعه
محدوده مورد مطالعه ، شهر تبریز میباشد. شهر تبریز که یکی از شهرهای بزرگ ایـران و مرکـز اسـتان آذربایجـان شـرقی اسـت بـا وسعتی معادل ٢۵٢٣٠ هکتار در ۴۶ درجه و ٢٣ دقیقه و ۴۶ درجه و ١١ دقیقه طول شرقی و ٣٨ درجه و ٩ دقیقه و ٣٨ درجه و ١ دقیقه عرض شمالی با ارتفاع متوسط ١٣۴٠ متر در منتهیالیه شرق و جنوب شـرق جلگـه تبریـز قـرار گرفتـه اسـت (بابـائی اقـدم وهمکاران ، ١٣٨۶: ١۶٩) (شکل ٢). این شهر از سمت شمال به کوه های پکه چین و عون بن علی، از سمت شمال شـرق بـه کـوه هـای باباباغی و گوزنی، از سمت شرق به گردنه پایان و از سمت جنوب به دامنه های کوه سهند محدود شده اسـت . آب و هـوای تبریـز در زمستانها سرد و در تابستانها خشک و گرم است ؛ اگرچه حرارت به دلیل نزدیکی به کوه سهند و وجود باغ هـای زیـادی در پیرامـون شهر تعدیل میگردد.
شهر تبریز که در قسمت شرقی دریاچه ارومیه و ۶١٩ کیلومتری غرب تهران و ١۵٠ کیلومتری جنوب جلفا (مرز ایران و جمهـوری آذربایجان ) قرار گرفته ، بزرگترین شهر منطقه شمال غرب کشور و قطب اداری، ارتبـاطی، بازرگـانی، سیاسـی، صـنعتی، فرهنگـی و نظامی این منطقه شناخته میشود. براساس آخرین سرشماری مرکز آمار ایران که در سـال ١٣٩٠ صـورت گرفتـه ، شـهر تبریـز بـا جمعیتی بالغ بر ١.۴٩۴.٩٩٨ نفر چهارمین شهر پرجمعیت ایران پس از شهرهای تهران ، مشهد و اصفهان محسوب مـیگـردد. ایـن شهر به دلیل جای دادن بسیاری از کارخانجات مادر و بزرگ صنعتی در خود و نیز وجود بـیش از ۶٠٠ شـرکت قطعـه سـاز در آن ، دومین شهر آلوده و نیز دومین شهر صنعتی کشور پس از تهران به شمار میرود و به دلیل صنعتی بودن ، یکی از مهم ترین شهرهای مهاجرپذیر ایران محسوب میشود. پس از بهره برداری از آزاد راه نبیاکرم ، میزان مسافرپذیری تبریز رو به افزایش نهاد و ایـن شـهر پس از مشهد به عنوان دومین شهر مسافرپذیر کشور مطرح گردید. به جهت ریشه کنی تکدیگری از تبریز، این شهر بـه عنـوان شـهر بدون گدا شناخته میشود. شهر تبریز بر پایه آخرین تقسیمات اداری از١٠ منطقه شهرداری تشکیل شده است (شکل ٢). براسـاس سرشماری سال ١٣٨۵، از مجموع ١.٣٧٨.٩٣۵ نفر جمعیت شهر تبریز، ٣١۴.٠٧١ نفر در منطقه یک ، ٢٨٠.٢۶١ نفر در منطقـه دو، ٣٢٧.٧٩٩ نفر در منطقه سه ، ٣٠١.۵۶١ نفر در منطقه چهار، ۶۵.٠٩٢ نفر در منطقه پنج ، ٢۴.۶٢٧ نفر در منطقـه شـش ، ۴٨.۴۵۴ نفر در منطقه هفت و١٧.٠٧٠ نفر در منطقه هشت ساکن بوده اند. براساس همین آمار، منطقه سه پرجمعیت ترین و منطقه هشـت کم جمعیت ترین منطقه شهر تبریز به شمار میرود. مناطق نه و ده شهرداری تبریز نیـز اخیـرا تأسـیس شـده انـد. هـدف از ایجـاد شهرداری منطقه نه ، بهبود وضعیت پروژه های عمرانی شهرداری تبریز نظیر شهرکهای آذران و خاوران در خـارج از محـدوده حـوزه استحفاضی این شهرداری میباشد. منطقه ده شهرداری تبریز نیز از پیوستن بخشهایی از منـاطق یـک ، چهـار و هشـت ایـن شـهر تأسیس شده است (www.tabriz.ir//http:).
شکل (٢) موقعیت جغرافیایی محدوده مورد مطالعه (نگارنده ، ١٣٩٣)
جاذبه های گردشگری شهر تبریز
برای جذب گردشگران از کشورها و مناطق مختلف و با انگیزه های متفاوت ، وجـود منـابع و جاذبـه هـایی در مقصـد ضـروری اسـت (کاظمی، ١٣٨۶: ٨۵). جاذبه ها عنصر اولیه و رکن اصلی صنعت گردشگری هستند (موحد، ١٣٨۶: ٧٣). جاذبه های گردشگری عمـده – ترین عامل جذب گردشگر یا ایجاد فضای گردشگری هستند. تاکنون طبقه بندیهای گوناگونی از جاذبه های گردشـگری ارائـه شـده است . در یکی از طبقه بندیها، جاذبه ها به دو دسته جاذبه های مهیا یا طبیعی (آب و هوای خوش ، مناظر دیدنی، دریـانوردی، آبهـای گرم معدنی، امکان کوهنوری و اسکی و …) و جاذبه های غیرمهیا یا تاریخی- فرهنگی (مانند مـوزه هـا، آثـار تـاریخی، نمایشـگاه هـا، فستیوال ها و …) تقسیم میشوند (سازمان جهانی جهانگردی، ١٣٧٩: ١٩). کردی (١٣٨١: ٣٢) جاذبه های مهیا را به جاذبه های ورزشـی، تفریحی و درمانی تقسیم میکند و جاذبه های غیرمهیا را به جاذبه های فرهنگی، سیاسـی، تجـاری، مـذهبی. حیـدری (١٣٨٣: ١۴۶)
جاذبه های تاریخی- فرهنگی را – که جزء جاذبه های غیرمهیا هستند- به پنج دسته تقسیم میکند:
١- جاذبه های مذهبی مثل مساجد، کلیساها، معابد، مدارس دینی، مقبره ها و زیارتگاه ها؛
٢- جاذبه های شهری مثل پل ها، کاروانسراها، حمام ها، بازارها و تکیه گاه ها؛
٣- جاذبه های نظامی مثل دژها، رزمگاه ها، قلعه ها و برج و باروها؛
۴- جاذبه های مسکونی مثل عمارها، قصرها، باغ ها و منازل شخصی ؛
۵- جاذبه های ناملموس فرهنگی .
شهر تبریز به واسطه برخورداری از پیشینه طولانی در شهرنشینی و مدنیت و شرایط جغرافیایی خاص ، دارای جاذبه های طبیعـی و تاریخی- فرهنگی زیادی است . جدول ١ مهمترین جاذبه های تاریخی- فرهنگی شهر تبریز را نشان میدهد.
جدول (١) مهمترین جاذبه های تاریخی- فرهنگی شهر تبریز (نگارنده ، ١٣٩٣)
بررسی پراکنش فضایی جاذبه های گردشگری تبریز حاکب از آن است که بیشتر جاذبـه هـای گردشـگری تبریـز در بخـش مرکـزی (بخش تاریخی- فرهنگی) و اطراف آن متمرکز شده اند. لذا این بخش شهر نیازمند توجه خاص مسـئولان و سـازمانهای مـرتبط بـا صنعت گردشگری است . شهر تبریز علاوه بر جاذبه های ملموس که در جدول ١ ذکر شد، جاذبه های ناملموس فرهنگی متعددی نیز دارد. فرهنگ به عنوان یک نظام ارتباطی بین مردمی، با جلـوه هـای مختلفـی از آداب و رسـوم ، میـراث و دیگـر تولیـدات مـادی و زیباشناختی شکل میگیرد و واقعیت وجودی جامعه را بیان میکند (٣٣ :١٩٩٧ ،Duranti). بدون فرهنگ که تفاوتها را ایجاد مـی- کند، همه جا شبیه هم خواهد بود و گردشگری دیگر عینیت نخواهـد داشـت ؛ زیـرا گردشـگری در پیرامـون تفاوتهـا و در راسـتای انگیزه های مختلف در قالب این تفاوتها شکل میگیرد (پاپلی یزدی، ٨٩:١٣٨۶). جاذبه های فرهنگی بخش عمـده ای از جـذابیت هـای گردشگری را شامل میشود که بیانگر تنوع فرهنگی و مـنعکس کننـده هویـت جوامـع اسـت (حیـدری، ١٣٨٣: ١۴٧). جاذبـه هـای فرهنگی ملموس و ناملموس را میتوان به شرح زیر معرفی کرد: کارگاه های صنایع دستی و محصـولات هنـری، مراکـز فرهنگـی و هنری، جشنواره ها و فیستوال های فرهنگی و هنری، آیین های فولکلوریک ، آداب و سـنن ، گـویش هـای محلـی، موسـیقی، رقـص و کنسرت ، تئاتر و سینما و لباسها و غذاهای محلی (حیدری، ١٣٨٧: ۴۶). این جاذبه ها اغلب مـورد توجـه مـردم شناسـان ، محققـان و مستشرقین است (حیدری، ١۴٧:١٣٨٣). فرهنگ مردم تبریز همچون دیگـر فرهنـگ هـا در ارتبـاط بـا عوامـل متعـدد جغرافیـایی و اقتصادی، از ویژگیهای منحصر به فردی برخوردار است . عمده ترین ویژگـی فرهنـگ مـردم ایـن خطـه ، تکـوین زبـان و ویژگیهـای فولکلوریک آن است که به نحوی در مراسم و سنن برجسته قومی انعکاس یافته است . از جمله رسوم فرهنگی این شهر میتوان بـه مراسم شال اندازی در چهارشنبه آخر سال و شب چله اشاره کرد. از صنایع دسـتی تبریـز هـم مـیتـوان بـه فـرش ، نقـره سـازی، سبدبافی، کفش دوزی، صنایع چوبی، چرم سازی و قلاب بافی اشاره کرد.
تاثیر گردشگری شهری در توسعه شهر تبریز
گردشگری یکی از امید بخش ترین فعالیتهایی است که از آن به عنوان گذرگاه توسعه یاد میکننـد (خسـروینـژاد، ١٣٨٧: ٨٩) و بـه عنوان یک کلید برای رشد اقتصادی کشورهای توسعه یافتـه و در حـال توسـعه اسـتفاده مـیشـود (۶٣ :١٩٩٩ ،Ahjem &Font ).
بسیاری از کشورها منافع اقتصادی و اجتماعی خود را از گردشـگری دریافـت مـیکننـد و درآمـدهای گردشـگری را بـرای توسـعه زیرساختهای منطقه به کار میبرند (۴۴ :١٩٩۶ ,Casta &Eccles ). در واقع مهمترین هدف توسـعه گردشـگری داخلـی و خـارجی، توسعه اقتصادی- اجتماعی نواحی مقصد است (۴٠ :١٩٩٧ ،Sharpley &Richard ). گردشگری بـه عنـوان پدیـده ای بـا سـودآوری فراوان به همراه گسترش تکنولوژی ارتباطات در وضعیت کنونی جهان از چنان جایگاهی برخوردار گشته که تحت عنوان صـنعت از آن یاد میشود (حیدری و حسین زاده دلیر، ١٣٨٢: ٢۶). این صنعت علاوه بر ایجاد تحول در بعد اقتصادی جوامع ، در ابعاد فرهنگـی و اجتماعی جوامع نیز تغییرات بنیادینی ایجاد میکند و از طریق توزیع درآمد، اشتغال زایی، کاهش فقر، کمک به صلح جهانی، کمک به سرمایه گذاری در میراث فرهنگی، بهسازی محیط و … میتواند باعث توسعه و پیشرفت اقتصـادی، اجتمـاعی و فرهنگـی جوامـع شود. توسعه صنعت گردشگری بویژه برای کشورهای در حال توسعه که با معضلاتی همچون میزان بالای بیکاری، محدودیت منـابع و اقتصاد تک محصولی مواجه هستند، از اهمیت فراوانی برخوردار است . در ایران نیز که اتکای شدیدی به درآمدهای نفتی دارد، بـه منظور تنوع بخشیدن به منابع رشد اقتصادی و درآمدهای ارزی و ایجاد فرصتهای جدیـد شـغلی در کشـور، توسـعه گردشـگری از اهمیت فراوانی برخوردار است ؛ چراکه ایران از نظر جاذبه های گردشگری، جزء ده کشور اول جهان اسـت و از توانـایی بـالایی بـرای جهانگردی و گردشگری برخوردار است (عبدالعلیزاده و همکاران ، ١٣٨٩، ٣٧-٣۶). گردشگری شهری یکی از انواع گردشگری است که در سالهای اخیر رشد چشمگیری در ایران داشته است .
گردشگری شهری به عنوان یکی از انواع گردشگری، بر عملکرد اقتصاد شهرها و کلان شهرها تاثیر بسزایی دارد. امروزه شهرها نهـاد توسعه هستند و گردشگری به عنوان یکی از موثرترین و کلیدیترین عوامل تاثیرگذار بر عملکرد اقتصادی شهرها به حساب می آید.
عوامل عملکردی اقتصادی شهرها را میتوان به دو گروه عوامل مستقیم و غیرمستقیم تقسیم بندی نمود. عوامل مستقیم ، شامل آن دسته از عواملی هستند که با حضور گردشگران در شهر به طور مستقیم تحت تاثیر قـرار مـیگیرنـد، مثـل اشـتغال زایـی، افـزایش درآمد، بهبود زیرساختها، محرک صادرات محلی، حافظ صنایع محلی و بومی که تاثیر حضور گردشگران را بطور کوتاه مدت و آنـی هم میتوان در آنها مشاهده کرد. عوامل غیرمستقیم آن دسته از عواملی هستند که بطور غیرمستقیم دسـتخوش تغییـر مـیشـوند مانند بهبود محیط زیست شهری، بهبود استانداردهای زندگی، پویایی و تعامل شهر. شهرهای ایران ، میراث سالها تغییـر و تحـول و پویایی فرهنگی هستند و با توجه به برخورداری از جاذبه ها و تأسیسات مختلف گردشـگری نظیـر جاذبـه هـای تـاریخی، فرهنگـی، مذهبی، تجاری، هتل ها، دفاتر خدمات مسافرتی و جهانگردی، مجتمع های تفریحی و گردشگری و … میتوانند جاذب خیـل عظـیم گردشگرانی داخلی و خارجی باشند و منافع اقتصادی سرشاری را نصیب خود کنند. اما در حال حاضر، به دلیل پیچیـدگی ماهیـت شهرها و شبکه های بسیار گسترده اقتصادی، اجتماعی و سیاسی حاکم بر آن ، گردشگری شهری با چالشهای مهمی روبرو است کـه با ایجاد هماهنگی میان متولیان گردشگری، اتخاذ استراتژیهای رشد، بهبود ذهنیت و تصویر مقاصد گردشگری شـهری و در نهایـت با ساختن شهرها به عنوان مکانهای زیبای زندگی، میتوان به افزایش تعداد گردشگران در شهرهای ایران امیدوار بود. لذا، بـا توجـه به تأثیر شگرف گردشگری شهری در زمینه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع شهری، و با توجه به وجود جاذبـه هـای بـی- شمار در شهرهای ایران ، باید با نظری بلند و مدیریتی عالمانه ، آگاهانه و با برنامه ریزی درست ، در جهـت بهـره بـرداری بهینـه از آن تلاش کرده و آثار منفی آن را به حداقل رسانید.
شهر تبریز یکی از کلانشهرهای ایران است که به دلیل داشتن جاذبه های متنـوع مثـل مـوزه هـا، بناهـای یـادبود، بازارهـا، پارکهـا، سالنهای تئاتر و معماریهای منحصر به فرد و تاریخی و مکانهای مربوط بـه حـوادث مهـم و افـراد مشـهور، از دیربـاز دیـار آشـنای جهانگردان ، سفرنامه نویسان ، تجار و طالبان علم بوده است . سفرنامه های متعدد جهانگردان مسلمان و شرق شناسان غربی حکایت از جایگاه والای جغرافیایی، فرهنگی و تاریخی این سرزمین دارد؛ اما تا به حال نتوانسته از مواهب اقتصادی و فرهنگی گردشگری بـه نحو شایسته ای استفاده کند. شناخت و بررسی فضای گردشگری این شـهر مـیتوانـد نقـش مـؤثری در سـاماندهی و برنامـه ریـزی فضاهای گردشگری متناسب با شرایط اجتماعی، طبیعی و فرهنگی و استفاده از ظرفیتهای موجود داشته باشد. فضـای گردشـگری شهری، فضایی است که منابع گردشگری در آن وجود دارد (موحد، ۴٣:١٣٨۶). این فضاها را در شهرهای معاصر میتوان به دو دسته تقسیم کرد: ١- فضاهای مدرن یا جدید نظیر پارکها، مراکز فروش مدرن ، فرهنگسراها، میادین و پلاژها ٢- فضـاهای سـنتی نظیـر بازارها، امامزاده ها، گورستانها، باغ ها، مساجد و سایر اماکن تاریخی (انوری و نساج ، ١٣٨۶: ٢٠). فضاهای گردشگری شهر تبریز هـر دو گروه را شامل میشود. شهر تبریز برای رسیدن به جایگاه مناسب در گردشگری نیازمند توجه همـۀ بخشـهای دولتـی، سـازمانهای مرتبط با گردشگری و بخش خصوصی به این صنعت است . لذا توجه به گردشگری شهری، میتواند نقـش مـؤثری در توسـعه شـهر
تبریز و پیرامون آن داشته باشد. توسعۀ گردشگری شهری در شهر تبریز میتواند منافع زیر را در بر داشته باشد:
١- توسعۀ زیرساختهای شهر، شبکه های حمل و نقل ، انرژی و ارتباطات ؛
٢- فراهم آوردن زمینۀ مناسب برای توسعه و حمایت از صنایع ؛
٣- جذب سرمایه های داخلی و خارجی به صورت مستقیم و غیرمستقیم ؛
۴- ایجاد بستری مناسب برای افزایش درآمد، توسعۀ فرصتهای شغلی و ایجاد تحول مثبت در سایر بخشهای اقتصادی؛
۵- بهبود استانداردهای زندگی (٣٧ :٢٠٠١ :Gantly).
بطور کلی، مراکز تفریحی و فرهنگی، خدمات بهداشتی واجتماعی، صنایع دستی و هنرهای سنتی، صنایع غذایی و رستورانها، مراکز اقامتی و هتلها، مراکز تاریخی و موزه ها، مراکز خرید، بازارهای سنتی، زیرساختهای شهری و … از مواردی هستند که در شهر تبریـز از گردشگری تاثیر میپذیرند و میتوانند با استفاده از منابع مالی حاصل از گردشگری، محرک کارآفرینی باشند.
مدیریت شهری و تاثیر آن در توسعه گردشگری شهر تبریز
گردشگری شهری با توجه به پیامدهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی فراوان در شهرها یکی از مهمترین فعالیتهایی است کـه بایـد در اولویت مناسب برای مدیریت شهری قرار گیرد. بیتردید در دنیای امروز توسـعه گردشـگری شـهری بـدون مشـارکت مـدیریت شهری میسر نیست . مدیریت شهری مرکب از نهادها و سازمانهای دولتـی و غیردولتـی گونـاگونی اسـت کـه بـه صـورت رسـمی و غیررسمی در فرایند مدیریت شهری اثرگذار هستند و نقش مهمی در موفقیت برنامه ها و طرح های توسعه شهری و همچنـین رفـع نیاز جمعیت ، جریان عبور و مرور در شهر، رفاه عمومی، مسکن ، کاربری زمین ، تفریح ، فرهنگ ، اقتصاد، تاسیسات زیربنایی و امثـال آنها بر عهده دارد (شیعه ، ١٣٨٢: ۴٧). هدف مدیریت شهری، ارتقای شرایط کار و زندگی جمعیت ساکن ، در قالب اقشار و گروه هـای مختلف اجتماعی و اقتصادی و حفاظت از حقوق شهروندان ، تشویق به توسـعه اقتصـادی و اجتمـاعی پایـدار و حفاظـت از محـیط کالبدی است (سعیدنیا، ١٣٧٩: ۴۶). مدیریت شهری باید بـرای شـهر برنامـه ریـزی کنـد، فعالیتهـای شـهری را سـازمان دهـد و بـر فعالیتهای انجام شده نظارت کند و حتی برای انجام بهینه امور انگیزه ایجاد کند (سـعیدنیا، ١٣٧٩: ٢٠). انجـام چنـین مـواردی بـه آگاهی از اصول مدیریت ، برنامه ریزی، ارتباطات ، انگیزش ، سازماندهی، هدایت و رهبری و نظارت و کنترل باز میگردد.
از نظر قانونی، مدیریت شهری مأموریت و وظیفه مصرحی در رابطه با گردشگری ندارد، ولی قابلیتهای اجرایی بـالایی بـرای توسـعه
گردشگری و بهره مند ساختن جامعه از مزایای آن دارند. مهمترین قابلیتهای مدیریت شهری برای توسعه گردشگری عبارتند از:
١- اطلاع رسانی و تبلیغ : بازاریابی در گردشگری اهمیت اساسی دارد و نقش مهمی در هدایت گردشگران ایفا میکند. از آنجایی که در شهرها متولی مشخصی برای تبلیغ درباره جاذبه های گردشگری شهری وجود ندارد، مدیریت شهری براساس مأموریت کلی خود برای کمک به توسعه شهری میتواند به تبلیغ درباره جاذبه ها و تسهیلات گردشگری گوناگونی نظیر بروشـورهای تبلیغـاتی، ایجـاد پایگاه اینترنتی، تبلیغات تلویزیونی و رادیویی و … بپردازد.
٢- تجهیز فضاهای گردشگری، تفریحی و فراغتی
٣- ایجاد پارکینگ و توقفگاه ها در مناطق گردشگری: ایجاد این تجهیزات درآمد خوبی برای شهرداری به دنبال دارد.
۴- هدایت گردشگران : استفاده از تابلوهای متعدد راهنمایی که این امر خود موجب کاهش بار ترافیکی در شهر میگردد.
۵- سرمایه گذاری در زمینه گردشگری: تأمین فضاهای اقامتی، فضاهای تفریحی و سرگرمی و پارکینگها میتواند علاوه بـر برگشـت سرمایه گذاری رونق اقتصادی و گردشگری را نیز در منطقه ایجاد نماید.
امروزه سطح آگاهی مدیران شهری نسبت به اهمیت اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی گردشگری شهری رو بـه افـزایش اسـت .
گردشگری شهری برای بسیاری از مدیران و مسئولان شهری به صورت یک امر اقتصادی، اجتماعی، فرهنگـی و نمـادین بسـیار بـا اهمیت درآمده است . گردشگری شهری به نوعی فرایند رقابتی در هر جامعـه ای میـان کلانشـهرهای آن جامعـه تبـدیل شـده کـه مدیریت وقت شهری آن با ارائه تعاریف ، تعیین اهداف ، داوری میان گزینه های گوناگون در زمینه سرمایه گـذاری و آمـایش و ایجـاد ساختار مدیریت مناسب و تجاری کردن فرآورده های گردشگری شهری باید سعی کنند، در جهت توسعه پایدار محلی گـام مـوثری بردارند. بین مدیریت یکپارچه شهری و همکاریهای متقابل مدیران شهری و مردم محلی با دستیابی بـه توسـعه پایـدار گردشـگری شهری رابطه مثبت و مستقیم وجود دارد، یعنی هر مقدار مدیریت شهری هماهنگ تر باشد و ارتباطات بیشتر بین مدیریت شهری و مردم محلی برقرار شود، به همان اندازه امکان دستیابی به توسعه پایدار گردشگری شهری بیشتر خواهد شـد (تقـوایی و صـفرآبادی، ١٣٩٠: ١). یکی از مهمترین عوامل مؤثر در توسعه گردشگری در هر منطقه ، چگونگی مدیریت و برنامـه ریـزی ایـن فعالیتهـا اسـت (پاپلی یزدی و سقایی، ١٣٨٩: ١٩۶). همه کشورها پذیرفته اند که هر توسعه ای تنها با برنامه ریزی امکان پذیر اسـت . ایـن موضـوع ، بـه خصوص در ارتباط با توسعه پایدار بیشتر اهمیت مییابد. توسعه گردشگری پایدار، به دلیل اهمیت آن و آثار بالقوه مثبـت و منفـی اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و زیست محیطی که به همراه دارد، بدون برنامه ریزی امکانپذیر نخواهـد بـود

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 30 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد