مقاله بام های سبز: راهبردی در جهت ارتقاء کیفیت زیست محیطی شهر

word قابل ویرایش
18 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
این مقاله به بررسی بام های سبز به عنوان راهبردی در جهت ارتقا کیفیت زیست محیطی شهری می پردازدو با تشریح پیشینه این اندیشه و انواع بام های سبز شهری در ۴بعد اکولوژیکی، اقلیمی، زیست محیطی و اقتصادی- فرهنگی به بررسی تأثیر این بام های سبز پرداخته میشود،نکته اساسی، این که تنها راه حل معضلات بشر در طبیعت و احترام به آن است و خود را به عنوان بخشی از طبیعت ،نه کل آن بداند.
کلیدواژه ها: بام سبز- کوسیستم شهری- کیفیت محیط زیست شهری- ابعاد اقتصادی – فرهنگی
١- مقدمه
ساختار شهرهای امروزی نابودی محیط زیست بشر به پیش میروند. بناهای کم ارتفاع همراه باغچه ، جای خود را به بناهای چند طبقه و برج ها ی قارچ گونه ی بدون نمودی از طبیعت داده اند و نواحی مجاور بناها نیز، به کاربریهایی مانند جاده ها و یا پارکینگ ها اختصاص داده میشوند.از سوی دیگر برای کاهش هزینه ها و بدست آوردن سود بیشتر در ساخت بناها، درصد اختصاصی به فضاهای سبز به شیوه های مختلف به زیربنای کل بنا افزوده میشود .این مطلب در نواحی با درجه تراکم بالا (هم به لحاظ بنا و هم به لحاظ حجم عبور و مرور) پررنگ تر است . احداث پارکها و بناهای مسکونی با منظره ی طبیعی سبز در مقیاس وسیع با این روند توسعه پرشتاب شهرهای بزرگ در خیلی از مواقع غیرممکن به نظر میرسد.در این میان شهرها میتوانندازمزایای بامهای سبزهم به جهت بصری-زیبایی شناختی وهم به جهت بهبوداقلیم بشری بهره مندشوند Kralli)
(۶۶ :١٩٩۶ ,et al. که مکان بناهای شهری را به عنوان نقاط میانی فضاهای سبز شهری به شمار می آورد. Canadian)Mortgage and Housing Corporation, 2004: 123)
٢- بام های سبز شهری: در سکونتگاه های شهری به وفور سطوح پوشانده شده با بتون و یا آسفالت دیده میشود، که امکان نفوذ آب به خاک را نمیدهند. سطوح سیاه بام ها و سنگ فرش ها انرژی حاصل از نور خورشید را جذب ، انباشت و در شب منعکس میکنند. اکوسیستم های شهری اغلب باعث مشکلات زیست محیطی میشوند این مشکلات را میتوان با اصلاح ویژگیهای سطحی بناهاتااندازه ای تخفیف داد(پشت بامهابیش از٣٢درصدازسطح مناطق ساخته شده رادربرمیگیرند)
(۵٩ :٢٠٠۵ ,Frazer).بام های سبز با عناوینی چون باغبانی در پشت بام و یا تکنولوژی کاشت گیاه در پشت بام ، بام های زنده و یا زیست بام شناخته می شوند که در طراحی و برنامه ریزی رابطه ی ما و طبیعت به شمار میآیند. که میتوانداثرات منفی ساختمان ها دراکوسیستم محلی ودرپی آن مصرف انرژی دربناها را کاهش دهند و درتغییرات جریان انرژی ساختمان ها نقشی تعیین کننده داشته باشد
(٢٠٠۴:٨۴ ,Dunnett and Kingsbury). به عبارتی بام های سبزباکاهش اثرات توسعه متراکم تجاری ومسکونی،به احیاءپوشش گیاهی جایگزین یاری میرسانند (۴۵ :٢٠٠۵ ,Van et al).
٢-١- انواع بام های سبز: ایجاد بام های سبز عمدتا به دو روش ، فشرده یا متمرکز (intensive)و گسترده یا وسیع (extensive) کاربرد دارد. در اجرای روش فشرده کمیت خاک مورد استفاده در بام بناها از نظر وزنی فزونی دارد. بدین منظور از نظر ایستایی بایستی مطلوب لازم را دارا باشد. این روش ، درساختمان هایی با طراحی نوین استفاده میشود. در روش گسترده نیازی به نگهداری ومراقبت زیاد ندارد. و برای بام بناها فشار وزنی چندانی به وجود نمی آورد.یکبام سبزگسترده ۵٠-٨٠درصد ارزان ترازبام های سبزفشرده است (٩٣ :١٩٩۶ ,Johnston and Newton).
جدول ١: مقایسه سیستم بام سبز فشرده و سیستم بام سبز گسترده
بعدازایجادوکاشت اولیه ،هزینه ی نگهداری یک بام سبزگسترده بیشترازبام های معمولی نیست ورسیدگی به این گونه از بام هاتنهابه دوباردریک سال محدودمیشود (٢٠٠٧:۴۶ ,Carter and Keeler).تمامی سیستم بام سبزازگیاهان ، خاک،لایه زهکشی وپوسته ضدنفوذآب شکل میگیرند.فاکتورهایی ازقبیل : بارندگی،دما،نورخورشید،باد،وملزومات مراقبت و نگهداری بایدبادقت موردبررسی قرارگیرد
(١٩٩٩:۶۵ ,Osmundson).
٢-٢- پیشینه استفاده از بام های سبز:پیشینه بام های سبزوباغ های عمودی به باغ های معلق بابل ،ودرامپراطوری روم در واکنش به فشار جمعیتی در مناطق شهری بر میگردد(١٩٩۶:٢۶ ,Farrar). رومیها همچنین درختان را بر بالای ساختمان های حکومتی ازقبیل مقبره های آگوستوسوهادرین قرارمیدادند(١٩٨٧:٣٢ ,Pieper).وایکینگهادیوارهاوبام های خانه هایشان رابالایه هایی ازچمن دربرابربادوباران محافظت میکردند،ودربعضی ازمواقع برای عایق بام ازجلبک های دریایی استفاده میکردند
(١٩٩٢:٢۵ ,Donnelly).درسال های اخیرتقاضاوکاربردبام های سبزبه شدت دربسیاری از کشورهارواج یافته است ، برای نمونه در کشور ژاپن در مناطقی که تراکم ساختمانی بسیار بالاست ، کاربرد عملی باغچه بام با هدف تفریحی به شدت دنبال میشود(٢٠٠۴:۵۶ ,Beattie).
٣- بررسی ابعاد بام های سبز شهری
٣-١- تاثیرات اکولوژیکی بام های سبز شهری: زیستگاه ها و سکونتگاه های طبیعی به عنوان محل های اکولوژیکی زیست محیطی در شهرها بویژه شهرهای بزرگ به نازل ترین درجه از لحاظ کیفیت و کمیت میرسند به همین خاطر بام های سبز در شرایط زندگی طبیعی در شهرها از اهمیت زیادی میتواند برخوردار باشدکه هم به حفاظت از سکونتگاه های طبیعی و تنوع زیستی یاری میرساند. و هم به گندزدایی و استریل محیط شهری در نقاط حیاتی میپردازند. در طرح ریزی بام سبز هدف اصلی نزدیکی هرچه بیشتر مولفه های یک ساختمان به لحاظ کارکردی به رویکرد اکولوژیکی است ,Mendler and Odell)
(٢٠٠٠:٣۶. مطالعات نشان میدهد حتی در مناطق متراکم مسکونی که بام های سبز و باغچه ها در ارتفاع ٢٠طبقه ای از سطح زمین قرار دارند میتوانند جاذب پرندگان ، زنبورها، پروانه ها و دیگر حشرات باشند(١٩٩٢:٣۴ ,Johnston and Newton).
به عبارتی بام های سبز برای پرندگان و حشرات یک فضای زندگی در مقیاس خرد را فراهم میآورند.و سکونتگاه های منزوی از نظر زیست محیطی را به همدیگر متصل و یکپارچه میکنند یا در سطحی بالاتریک جزیره سکونتگاهی را خلق می کنند.
٣-٢-تاثیرات اقلیمی :زوال و تنزل کیفیت آب و هوابه زایش جزایر حرارتی در شهرها منجر میشود که تاثیر منفی در کیفیت زندگی دارند.مناطق شهری یکی ازمهمترین منابع انتشارگازهای گلخانه ای هستند.شرایط فضایی یاآب وهوایی نقش اساسی درمیزان تقاضای انرژی درشهرهادارند (١٩٩٨:٧٩ ,Mercier).تاثیرات اقلیمی بام های سبز را میتوان در سه
بخش تعدیل تاثیر جزایر گرمایی و کارآیی انرژی و اثر خنک کنندگی و کاهش اثر باد برشمرد:
٣-٢-١- تعدیل اثرات جزایر حرارتی شهرها:مناطق شهری یکی از مهمترین منابع انتشار گازهای گلخانه ایی و ایجاد جزایر حراراتی میباشند که از علل اصلی آن سهم رو به تزاید بام ها، راه ها و فضاهای پارکینگ با سطوح سخت مانند بتن و فقدان درختان و سایر گیاهان و عدم توجه به ساختار محیط زیست میباشد که سبب می شود گرمای خورشید در طول روز ذخیره شده و در شب با آزاد سازی و انتشار حجم زیادی از این گرما در مناطق شهری از سطوح سنگ ، آسفالت و بتن به طور مداوم در حال تکرار باشد.
شکل ١: برش عرضی جزیره گرمایی شهر
Source: United States Environmental Protection Agency, 2006
از آنجائیکه گیاهان زنده فراهم کننده ی سایه هستند از بلعیدن گرمای زیاد توسط سطوح سخت ممانعت به عمل آورده و با حفظ نم نسبی به سرد شدن هوا یاری میرسانند. کاهش ١٢درجه سانتیگرادازمیزان گرمای بیرونی هوابه واسطه ی آرایش صحیح سایه درختان کاهش ۵٠–٧٠درصدی مصرف انرژی برای تهویه هوارابه دنبال دارد (١٩٨۵:۴۵ ,Gaudet).
٣-٢-٢-اثر خنک کنندگی و کاهش هزینه تهویه مصنوعی: در روزهای گرم ، زمانی که گرمای هوا در تابستان به ٣۵ درجه سانتیگراد میرسدگرمای سطح پشت بام به ۶۵درجه سانتیگراد میرسد
(٢٠٠٠ ,The New York Times).این گرمای بسیار زیاد، هم محیط داخلی ساختمان و هم محیط بیرونی را مستقیما و بلا درنگ تحت تاثیر قرار میدهد. سطوح سیاه بام های معمولی،تابش خورشیدی راجذب کرده وبازتابش آن موجب تولیدگرمامیشود (٢٠٠٧:۵۶ ,Schmidt).یک بام ساده ومعمولی ١٠٠درصدازتابش خورشیدرادریافت میکند،در حالیکه یک بام سبز٢٧درصدرامنعکس ، ۶٠درصد جذب گیاهان وخاک شده و١٣درصدبه لایه های پایینی انتقال مییابد (٢٠٠٣:٢٣ ,Wong etal).تبخیر ۴٠گالن معادل
١۵٠لیترآب میتوانداثرخنک کنندگی کافی دربرابرگرمای تولیدی توسط یک صدلامپ ١٠٠وات باهشت ساعت روشنایی درروزراداشته باشد (١٩٩٧:١۶۵ ,Rosenfeld et al).زمانی که لایه های خاک به عنوان محافظ بام عمل کرده و گیاهان به آن میزان از رشد میرسند که سایه ایجاد کنند، گرمای سطح پشت بام از گرمای معمول محیط بالاتر نمیرود و افزایش نمییابد. علاوه بر این ، گیاهان و خاک آب را تبخیر، و با خلق اثرات خنک کنندگی،هوا را مرطوب میکنند. موجب تسهیل عمل دم و باز دم شده و به طور طبیعی، محیط خنک میشودو بر بهبود کیفیت هوا هم در محیط داخلی و هم بیرونی میافزایند. بهبود کیفیت هوا در خارج موجب تغییر و تعدیل درجه حرارت محیط داخلی بنا میشود ,Niachou et al)
(٢٠٠١:١۵٠.حتی باسایه ای ازیک درخت تنها،چنددرجه کاهش دمارامیتوان به دست آورد.و تاثیر خنک کنندگی در شب ها باز تولید و افزایش مییابد، بدین ترتیب تاانباشت گرمای بیشترتا روزبعد،به آن هافرصت داده میشود. بام های سبز باکاهش تابش خورشیدی ،منجربه کاهش تفاوت دمایی روزانه ونوسانات دمایی سالانه شده وسهم قطعی دربهبودکارآیی حرارتی ساختمان دارند (٢٠٠۵:٢٣٠ ,Emilsson and Rolf).مطالعه انجام شده توسط شورای تحقیقات ملیدرکانادانشان میدهدکه بام های سبزدرکاهش انتقال گرمای بام بسیارموثرعمل میکنندیک بام سبز،متوسط تقاضای انرژی روزانه ساختمانی با١٢٢مترمربع مساحت بام رابه میزان ٧۵درصدکاهش میدهد(٢٠٠٣:١٠١ ,Liu and Baskaran).همچنین دریک تحقیق انجام شده برای شهرشیکاگونشان میدهدکه درصورت سبزشدن تمامی بام های شهردراوج تقاضای انرژی تا ٧٢٠مگاوات کاهش مصرف راخواهندداشت (٢٠٠۴:٨٧ ,Velasquez).
٣- ٢-٣- کاهش اثر باد سرد: درفصل زمستان لایه های خاک ،به عنوان عایقی اضافی برای بام عمل میکنند.میتواند حرارت موردنیازبرای گرم کردن ساختمان ها را کاهش دهد.باکاهش وزش بادکارآیی انرژی ساختمان تا ۵٠درصدافزایش مییابد (١٩٨٢١۴,Minke and Witter).بکاربردن عایق درمحیط بیرونی ساختمان هابسیارموثرترازکاربردعایق در درون ساختمان ها است به خصوص درطول ماه های تابستان (١٩٧۶:٣٢ ,Givoni).آن هامیتوانندنیازبه انرژی برای تعادل آب وهوای محیط های داخلی بناهاراکاهش دهند (١٩٩٨:۶۵ ,Del Barrio).
٣-٣- تاثیر در کیفیت محیط زیست شهری
٣-٣-١- تاثیر در بهبود کیفیت هوا:برای جوامع شهری بزرگترین مزیت بام های سبزپالایش ذرات معلق درهوا،وکاستن ازمشکل کیفیت پایین هواست )(٢٠٠١٢۵,Akbariand et al.و از سوی دیگر،کاستن ازحجم وکیفیت فاضلاب حاصل از آب های سطحی است (٢٠٠۶:١۴ ,Mentens etal).بخشی از آلودگی شهرها در صنعت و ترافیک ناشی از ترکیبات نیتروژن موجود در دود اگزوز ماشین آلات است . این ترکیب از سوی گیاهان گرفته شده و به عنوان منبع غذایی مورد استفاده قرار میگیرد. به علاوه ، اگر به تمامی گیاهان روی زمین شانس بلعیدن این ترکیبات داده نشود. شاهد آلودگی آبراه ها، نهرها و نهایتا دریاچه ها و دریاها خواهیم بود.بام های سبزباپالایش باکتریهاوقارچهای موجود،موجب تجزیه وکاهش ازت وفسفرموجود درآب میشوند(٢٠٠٧ .US EPA).برای نمونه ،در یک خیابان دارای ردیفی ازدرختان تنها ١٠٠٠تا ٣٠٠٠ذرات گرد و غبار در هر لیتر از هوا وجود دارد. این مقدار گرد و غبار در هوا در نواحی فاقد پوشش گیاهی میتواند سه تا چهار برابر بیشتر باشد که تقریبا ١٠٠٠٠تا ١٢٠٠٠ذرات گرد و غبار در هر لیتر از هوا است (١٩٩٢:١۶ ,Johnston and Newton).بام های سبز گسترده این پتانسیل را دارند که کمبود تبخیر و تصفیه را از طریق گیاهان بهبود بخشند به گونه ای که تنهاباسبزکردن ۵ درصدازکل دیوارهاوبام های درداخل یک شهر،آب وهوای سالم شهری دست یافتنی است
٣-٣-٢- دی اکسید کربن و تبادل اکسیژن :گیاهان بام سبز، مانند دیگر گیاهان برای عمل تنفس خود، دی اکسید کربن را مورد استفاده قرار میدهند و ازاین رو اثرات منفی آلودگی را کاهش میدهند. بهترین آن ها،گیاهان موثری هستند که در سال بیوگاز (Biogas) بیشتری تولید کنند. بام های سبز گسترده زیاد نمی تواند بیو گاز تولید کنند اما بام های سبز فشرده توانایی انجام آن را دارند.زمانی که سطوح گسترده بام ها توسط گیاهان پوشش داده شوند شهر مزیت اضافی را کسب خواهد کرد. در کل ،بام های سبز تنها راه حل مورد استفاده برای مشکل گرمایش زمین و آلودگی نیست بلکه همراه با اثرات و اقدامات مثبت دیگر یک گام کوچک از مسیر صحیحی است که بایستی در نظر گرفته شود.یک بام سبز٩٣مترمربع یدرحدود ١٨.١ کیلوگرم ازذرات معلق درهوارامیتواندحذف کند همچنین باحذف دی اکسیدکربن ازاتمسفرموجب تولیداکسیژن میشود
.(Peck and Kuhn, 2003:89)
٣-٣-٣-تأثیر در کاهش سر و صدا:سطوح نرم ،چمن مانند و یا بام سبز ، به جای بازتاب صدا آن را کاهش میدهند.دیوارهایی با پوشش گیاهی و یا درختان نیز در وضعیتی متفاوت میتواند موضوع مورد مطالعه باشد.آزمایشات نشان میدهدکه پوشش لایه ای به ضخامت ١٢ سانتیمتری بام سبز ۴٠ دسیبل ، و٢٠ سانتیمتر ۴۶ دسیبل از حجم صدا راکاهش میدهند(١۵ :١٩٨٢ ,Minke and Witter).در مقابل “سروصدای سفید”که ناشی ازحرکت شاخه هاوبرگ های باغ های عمودی توسط جریان بادتولیدمیشودنقش مثبتی درافزایش حس مطلوب روانی درافراددارد(Ibid).
٣-٣-۴-کاهش حجم رواناب حاصل از بارندگی
نواحی مادرشهری باساختمان هاوخیابان ها، ١٠٠ تا ٧۵درصدباسطوح نفوذناپذیرپوشیده شده است . تنها ۵درصداز آب باران درسفره های آب سطحی وعمیق نفوذمیکنندو١۵درصدبه واسطه ی پوشش گیاهی درجریان هواتبخیرمیشود. به تناوب ٧۵درصدازآب باران به شکل روان آب های سطحی ظاهرمیشوند و بار بیشتری متوجه سیستم زهکشی وتخلیه فاضلاب میشود(١۴ :٢٠٠۶ ,Getter and Rowe).سیستم بام های سبزبیش از٩۵درصد ازکادمیوم ،مس وسرب ،و١۶ درصدازروی موجوددرآب باران راتصفیه میکنند (١٩٩۶:٣۶ ,Johnston and Newton).و با بارش بیشتر، آب بیشتری زهکشی میشود که در اغلب موارد مانع سیل میشوند.یک پوشش چمنی بام سبزباضخامت لایه ٢٠-۴٠سانتیمتری میتواند بین ١٠-١۵سانتیمترآب رادرخودحفظ کند (١٩٨٩:١۵ ,Liesecke et al).در این بین تیپ بام های سبزفشرده باتوجه به ضخامت خاک مورداستفاده ،تراکم گیاهان ،شدت باران های طوفانی ودفعات تکرارباران های محلی،توانایی جذب ۵٠تا ١٠٠درصدی آب باران رادارند(٢٠٠۵٣٢,Van et al).

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 18 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد