whatsapp call admin

مقاله بررسی عوامل مؤثر بر ارتقاء کیفیت زندگی شهری در سکونتگاه غیررسمی پنج تن آل عبا (التیمور مشهد)

word قابل ویرایش
20 صفحه
10700 تومان
107,000 ریال – خرید و دانلود

*** این فایل شامل تعدادی فرمول می باشد و در سایت قابل نمایش نیست ***

بررسی عوامل مؤثر بر ارتقاء کیفیت زندگی شهری در سکونتگاه غیررسمی پنج تن آل عبا (التیمور مشهد)

چکیدههدف پژوهش حاضر، شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی شهری و بررسی ارتقای فرضی منطقه حاشیه نشین محله پنجتن آلعبا در شهر مشهد با گذشت زمان است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است و دادهها از طریق مطالعات اسنادی و میدانی بهدست آمده- است و به منظور آزمون فرضیات پژوهش از روشهای آماری تحلیل عاملی، آنالیز واریانس، آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن و آزمون یومان ویتنی استفاده گردید. جامعه آماری پژوهش مشتمل بر ۱۷۸۵۷ خانوار حاشیه نشین محله پنجتن آلعبا است که ۳۷۵ خانوار به عنوان نمونه انتخاب شدند. پایایی مقیاس اصلی پرسشنامه با محاسبه آلفای کرونباخ ۰/۸۸ بهدستآمد و اثبات گردید. روایی پرسشنامه نیز توسط اساتید و متخصصان تأیید شد. نتایج بیانگر آن است که بین سابقه سکونت و ارتقای کیفیت زندگی رابطه معناداری وجود ندارد. همچنین، تفاوت معناداری در میزان رضایتمندی نسل اول و دوم ساکن در این منطقه دیده نمیشود. درنهایت یافتههای پژوهش نشان میدهند که بهترتیب
شاخصهای کالبدی و شاخصهای اجتماعی و اقتصادی، دارای بالاترین میزان همبستگی نسبت به کیفیت زندگی شهری هستند.
کلید واژه ها: اسکان غیررسمی، تفاوتهای نسلی، کیفیت زندگی شهری، مشارکت مردمی.

-۱ مقدمه
حدود یک سوم جمعیت جهان در مناطق حاشیه ای زندگی میکنند(.(Dubovyk & et al., 2011: 235 سطح زندگی ساکنان این مناطق، پایینتر از خط فقر یا حداقل هم سطح آن است. مطالعات پژوهشگران به این موضوع اشاره دارند که اسکان کم درآمدها، ساماندهی و توانمندسازی بافت های نابسامان شهری از موضوعات و مسایل مهم توسعه شهری کشور است (صالحی امیری و خدایی، .(۶۹-۶۸ :۱۳۸۹
حاشیه نشینی، پدیدهای است که همراه با سایر پدیدههای تأثیر گذار، بر مشکلات شهری افزوده است(صابری فر، (۳۰ :۱۳۸۸ و پیش بینی میشود در ۳۰ سال آینده تعداد حاشیه نشینان به دو میلیارد نفر برسد(نقدی و زارع، .(۱۴۶ :۱۳۸۹ اسکان غیررسمی، پدیدهای گذرا می باشد و دارای ابعاد محدودی نیست و نشاندهنده ناکارآمدی برنامهریزی ها و سیاستگذاریهای متداول شهری است که اقدامات و رهیافتهای نوینی را میطلبد (محمدی و همکاران، .(۸۶ :۱۳۸۷ از سوی دیگر، اسکان غیررسمی برای درصد بالایی از جمعیت شهری کشورهای درحالتوسعه سرپناه ایجاد میکند .(Abbott, 2002: 317) یکی از مهمترین مشکلات مناطق حاشیه ، کیفیت پایین زندگی شهری در این محلههاست. همزمان با افزایش جمعیت و رشد شهرنشینی، حاشیه شهرها با مشکلات بسیاری بهویژه در زمینه مسائل اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی مواجه شدند که بهطورکلی منجر به کاهش کیفیت زندگی شهری در این مناطق شده است(کوکبی، .(۷۶ :۱۳۸۶ امروزه یکی از موضوعات مهم در برنامهریزی شهری، ارتقاء کیفیت زندگی شهری در محلات حاشیه نشین است که نیازمند تلاش جدی مسئولان شهری در این زمینه است. هدف پژوهش حاضر، بررسی تحولات کیفیت زندگی شهری در محلات حاشیه نشین است. طبق دیدگاه نظری مکتب لیبرالیسم، اسکان غیررسمی یک واقعیت شهری در دنیای امروز است(پیری، (۳۰: ۱۳۸۴ که بهمرور زمان کیفیت زندگی در این مناطق افزایش خواهد یافت. در این راستا به این موضوع خواهیم پرداخت:
-۱ آیا رابطه معناداری بین سابقه سکونت و ارتقای کیفیت زندگی شهری در منطقه حاشیه نشین وجود دارد؟
-۲ چه تفاوتی بین مهاجرین اولیه و فرزندان آنها بهلحاظ رضایتمندی از زندگی در محله موردمطالعه وجود دارد؟ آیا نارضایتی نسل دوم میتواند ناهنجاریهای اجتماعی و درنهایت کاهش کیفیت زندگی شهری را بهدنبال داشته باشد؟

با توجه به مفاهیم نظری، پژوهشگرانی مانند روسن۱ دستمزد(جنبه اقتصادی کیفیت زندگی) (Rosen,1979)و نوردهاوس۲وتوبین۳ تفاوت اجارهبها یا به عبارتی شاخصهای اقتصادی را عامل مؤثر ارتقای کیفیت زندگی شهری میدانند.((Nord haus&Tobin,1972 بنابراین سوال سوم این است:
-۳ آیا شاخصهای اقتصادی درمقایسه با شاخصهای اجتماعی تأثیر مهمتری در بهبود کیفیت زندگی شهری دارند؟
فرضیات پژوهش شامل موارد زیر است:
فرضیه:۱ سابقه سکونت بر ارتقای کیفیت زندگی شهری در محله پنج تن آل عبا تأثیری مثبت دارد.
فرضیه:۲ بین مهاجرین اولیه و فرزندانشان ازنظر رضایتمندی زندگی تفاوت معناداری وجود دارد.
فرضیه:۳ شاخصهای اقتصادی درمقایسه با شاخصهای اجتماعی تأثیر مهمتری در بهبود کیفیت زندگی شهری دارند.
-۲ روش تحقیق
پژوهش حاضر از نوع کاربردی است و بهروش توصیفی- تحلیلی انجام شد. جامعه آماری پژوهش دارای ویژگی مشترک »حاشیه نشین بودن« هستند که تمامی خانوارهای محله پنج تن آل عبا را شامل میشود. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران (حافظ نیا، (۱۳۸۷:۱۴۲ تعداد ۳۷۵ نفر به دست آمد.

= =۳۷۵
در مطالعه حاضر، بخشی از اطلاعات به وسیله پرسشنامه و مابقی از طریق مصاحبه با مدیران شهری به- دستآمد. همچنین پیشینه تحقیق و چارچوب نظری پژوهش بهروش کتابخانهای(اسنادی) تدوین شد و دادههای پژوهش با نرمافزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند. فرضیات پژوهش از طریق نرمافزار SPSS و با روشهای آماری(تحلیل عاملی)۱، آنالیز واریانس۲، آزمون کولموگروف-اسمیرنوف۳ و آزمون یومان ویتنی۴ تجزبه و تحلیل شدند.

-۳ مبانی نظری
-۱-۳ اسکان غیررسمی
سکونتگاههای خودرو با واژههایی مانند اسکان غیررسمی، حاشیه نشینی و مانند آن تعریف شده- اند(سرور و جعفری، .(۷۸ :۱۳۸۸ در فارسی واژههای تخصصی متعددی درمورد حاشیه نشینی بهکار رفته- است که شامل زاغهنشینی، آلونکنشینی، حلبیآباد و مواردی از این قبیل است که هر یک معنای خاصی دارند. بهتازگی واژههایی مانند کانونهای جمعیتی بیضابطه یا سکونتگاههای نامتعارف، رواج بیشتری یافتهاند(شیخی، (۲۰۰: ۱۳۸۱ و .(Guillermo & et al., 2011:650) اسکان غیررسمی یا غیرقانونی ازنظر حقمالکیت، شرایط زندگی، تراکم، ترکیب خانواده، سطح امنیت و پیشرفت و میزان تغییر از شرایط متنوعی برخوردار است(.(Huchzermeyer, 2009:271 این مناطق بدون برنامه به وجود آمدهاند و حتی موقعیت مکانی آن ها در نقشه مشخص نیست(.(Ruther & et al., 2002 :269
طبق تعریف برنامه اسکان بشر سازمان ملل، حاشیه نشینی شامل کمبود موارد پنجگانه زیر است:
-۱ دوام مسکن: ساختار بادوام در مکانی بیخطر
-۲ مساحت کافی مسکن: بیش از دو نفر در یک اتاق زندگی نکنند.
-۳ دسترسی به آب سالم: دسترسی به آب کافی برای خانوار که با قیمت مناسب صورت گیرد و این دسترسی بدون تلاش زیاد انجام شود.
-۴ بهداشت مناسب: سیستم دفع فاضلاب مناسب، سرویسهای بهداشتی اختصاصی یا سرویس بهداشتی عمومی مشترک با تعداد مناسب افرادی که با هم از این سرویسها استفاده کنند.
-۵ امنیت حق تصرف: مدارک یا مستنداتی که امنیت حقسکونت را ثابت کند (Kit & Reckien, 2011:660) و همچنین در رابطه با امنیت حق تصرف در این مناطق میتوان گفت سکنه اقامت یافته در حاشیه شهرها ازنظر سلب مالکیت بهشدت آسیبپذیرند(.(Parsa & Nakendo, 2011:695

دیدگاههای مختلفی درمورد اسکان غیررسمی ارایه شده است که هریک ابعاد مختلف این پدیده را بررسی کردهاند، طبق دیدگاه لیبرالیسم اسکان غیررسمی، واقعیتی شهری در دنیای امروز است (پیری، (۳۰: ۱۳۸۴ و پدیدهای مثبت محسوب میشود که به مرور زمان کیفیت زندگی شهری در این مناطق افزایش مییابد چرا که حاشیه نشینان با شرایط زندگی شهری سازگار میشوند.
رادیکالیستها معتقدند تأثیرپذیری کشورهای درحالتوسعه از کشورهای سرمایهداری زمینه حاشیه نشینی را فراهم کردهاست، به اعتقاد آن ها علت عمده حاشیه نشینی، جاذبههای شهری و دافعههای روستایی است.۱ براساس دیدگاه وابستگی، مادرشهرها در سطوح بالاتر، مازاد اقتصادی کشورهای توسعهنیافته را از طریق وابستگی به مادرشهرهای ملی جذب می کنند. این وابستگی درمورد شهرهای کوچک کشورهای توسعه نیافته نیز گسترش مییابد و نوعی استعمار داخلی را پدید میآورد (احمدی، (۴۲ :۱۳۸۵ و درواقع حاشیه نشینی شهرها را نشانه این استعمار داخلی دانسته اند.
طرفداران دیدگاه تعامل مرکز-پیرامون، نظریه رادیکالها را غیرواقعی و بدبینانه میدانند (سیدنورانی،
(۷۲: ۱۳۷۹ عدمتعادل بین مرکز و پیرامون درمورد مناطق وسیعی مطرح میشود که ساخت و سازهای پراکنده و بدون هماهنگی کلنگر را بهبار میآورد و منجر به بینظمی مکانی میشوند. رفع مشکل حاشیه نشینی نیازمند تعامل منطقی بین مرکز و پیرامون است.

از سوی دیگر مسئله فقر در حاشیه نشینی اهمیت بسیاری دارد. فقر در چارچوب فقر مطلق و نسبی قابل بررسی است. فقر نسبی، برآوردن نیازهای فردی در سطح بسیار پایینتری از نیازهای سایر افراد در گروه موردنظر را شامل میشود(محمدی، .(۹۴: ۱۳۷۵ درحالیکه فقر مطلق دربردارنده حداقل امکان دستیابی فرد به امکانات معمول زندگی، یعنی غذای مناسب، مسکن و پوشاک است(اسفندیاری، :۱۳۸۲ .(۵ بوت۲ و راونتری۳ معتقدند فقر مطلق موضوعی عینی است و دارای تعریفی علمی بر پایه معاش است

و منظور از آن، حداقل نیازهایی است که برای حفظ زندگی لازم است درحالیکه فقر نسبی ناتوانی در کسب سطح معینی از استانداردهای مطلوب زندگی است(خالدی و پرمه، .(۶۶-۶۵ :۱۳۸۴ پژوهشهای لافتین۱ و هیل۲ که براساس شاخصهای فقر انجام شد همبستگی قوی بین فقر و بروز انحرافات اجتماعی را تأیید کردهاست(اسفندیاری، .(۱۷ :۱۳۸۲ برایناساس، احساس فقر نسبی در فرزندان مهاجرین، بسیاری از ناهنجاری های اجتماعی را به بار میآورد.

-۲-۳ کیفیت زندگی شهری

به تازگی، کیفیت زندگی در پیشینه نظری توسعه پایدار، برنامهریزی توسعه اجتماعی و مباحث اقتصاد نوین مطرح شده و جایگاه ویژهای یافته است؛ به طوری که مؤسسات مختلف و همچنین دولتها در سطح ملی و محلی، به سنجش و شاخصسازی آن پرداختهاند (فرجی ملائی و همکاران، .(۲: ۱۳۸۹ از ابتدای دهه ۶۰ میلادی، مفهوم کیفیت زندگی در کشورهای اروپایی رواج یافت (حاج یوسفی، .(۱ :۱۳۸۵

این مفهوم نخستین بار در سال ۱۹۶۶، در کتاب »شاخص های اجتماعی« توسط ریموند بائر ۳مطرح شد(حاتمی نژاد و همکاران، ۲۲۲: ۱۳۹۰ و (۱۳۳ که یکی از مسایل نگرانکننده و مهم جامعه امروز است((Pacione, 2003:19 و کاربرد آن، دستیابی به زندگی با کیفیت است، به طوری که این زندگی هدفمند و لذتبخش باشد (قالیباف و همکاران، .(۳۴: ۱۳۹۰ همانطور که زان (۱۹۹۲)۴، استور و لون۵

(۱۹۹۲) ، لنسینگ و مارانس(۱۹۶۹)۶ و وستاوی(۲۰۰۶) ۷ به نقل از جفر و دابز(۱۹۹۵) ۸ کیفیت زندگی را را معادل احساس رضایت کلی از زندگی میدانند و رافائل۹ و همکاران (۱۹۹۶) کیفیت زندگی را به حدی حدی محدود میکنند که شخص از امکانات اصلی زندگی لذت ببرد.

Dobos,1995)؛((Westaway,2006 با وجود اختلاف نظر درمورد تعریف کیفیت زندگی، بررسی کیفیت زندگی تحت دو عنوان »شاخص های عینی« و »شاخص های ذهنی« صورت میگیرد(حاتمی نژاد و همکاران .(۲۲۴ :۱۳۹۰ به طور کلی منظور از کیفیت زندگی شهری توجه به شاخصهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، محیطی، روانی و مواردی از این قبیل به دو صورت عینی(کمی) و ذهنی(کیفی) در روند برنامهریزی شهری است (مانند شرایط تحصیلی بهتر، کیفیت دسترسی، کیفیت مسکن، کیفیت مکان اوقات فراغت، ایجاد فرصتهای کنش متقابل اجتماعی، فرصتهای اجتماعی، اشتغال، رفاه، مشارکت اجتماعی و سایر موارد است). ماهیت اصلی کیفیت زندگی شهری، فراهم کردن و برآورده ساختن نیازهای مادی و معنوی انسان بطور همزمان است. در واقع برنامهریزی برای مسکن، اشتغال و حمل و نقل بدون فراهم کردن نیازهای روانی، عاطفی و اجتماعی شهروندان (مثل نیاز به امنیت، زیبایی، آرامشخاطر، تعلق –

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 20 صفحه
107,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد