مقاله تأثیر گردشگری در احیاء بافت تاریخی (نمونه موردی: بخش مرکزی شهر اصفهان )

word قابل ویرایش
18 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
هدف اصلی از انجام این پژوهش پاسخ به این سؤال است که «گردشگری چگونه میتواند در احیاء و حل برخی از مشکلات بافت های تاریخی کمک نماید؟». در این راستا، بعد از بیان ارزش بافت های تاریخی، به مطالعه بخش مرکزی اصفهان -که دربرگیرنده ی بخش وسیعی از بافت تاریخی شهر است -پرداخته و مشکلات حاکم بر آن بررسی میشود. سپس تأثیرات مثبتی که گردشگری میتواند در بهبود و احیاء این فضای با ارزش داشته باشد ارائه خواهد شد. این اثرات میتواند به صورت مستقیم و غیر مستقیم بوده و جنبه های مختلف اقتصادی، کالبدی، اجتماعی -فرهنگی و زیست محیطی را دربرگیرد.
در نهایت به ارائه پیشنهاداتی جهت استفاده ی بیشتر از مزایای گردشگری در بافت و آثار تاریخی محدوده ی مورد مطالعه مبادرت به عمل آمده است . روش پژوهش روش توصیفی -تحلیلی است و با استفاده از تحقیق کتابخانه ای و میدانی انجام گرفته است .
کلیدواژه ها: احیاء بافت تاریخی- گردشگری- بخش مرکزی شهر اصفهان .
١-مقدمه
امروزه با «پیشرفت فناوری حمل ونقل و ارتباطات ، توسعه ی تولیدات صنعتی و افزایش درآمد، جهانی شدن و ابعاد مترتب بر آن ، افزایش اوقات فراغت ، بهبود خدمات بازنشستگی، ارتقاء سلامت جوامع و دیگر عوامل » گردشگری با رشدفزاینده ای همراه بوده است .«امروزه تعدادی از سیاحان جهت شناخت تمدن های باستانی، تحقیق وبازیارت آثار باقیمانده از گذشتگان به سیر و سفر میپردازند»« بر اساس آمار سازمان جهانی توریسم (WTO)٩٠% از مجموع جهان گردان سال ١٩٩٢ میلادی در جهان را توریست های فرهنگی تشکیل داده اند». بافت تاریخی شهرها و آثار واقع در آن ها به عنوان هسته ی اولیه و قلب تپنده این مکان ها، از نمونه های ارزشمند در عرضه تاریخ ، فرهنگ و تمدن هر جامعه ای به شمار می روند. تعدادی از شهرهای ایران نیز به واسطه پیشینه باستانی و ارزشمندتاریخی خود واجد بافت ها و ابنیه معتبر و شناخته شده ای هستندکه توجه به این مراکز تاریخی می تواند به عنوان مهم ترین و مؤثرترین مزیت نسبی در جذب گردشگران داخلی و خارجی و توسعه – یصنعت توریسم عمل نمایند.نمونه داخلی مؤید این موضوع نتایج مقاله «بررسی گردشگری خارجی در شهرستان یزد» است که نشان می دهد هدف اصلی ٧٣درصد از گردشگران ، بازدید از مکان های تاریخی بوده است . از سوی دیگر به سبب آنکه رابطه بین گردشگری و بافت های تاریخی رابطه ای دوسویه است ، گردشگری با آثار مستقیم و غیرمستقیم خود، قادر است مزایای بسیاری را از جنبه های مختلف به همراه داشته باشد. از آنجا که موضوعات گردشگری و بافت تاریخی هر یک دارای ابعاد و پیچیدگی های خاص خود هستند، مطمئنا مطالعه دو موضوع به طور هم زمان و توجه به تمامی ابعاد مسأله کاری بس گسترده و زمان بر است که از مجال یک مقاله خارج می باشد. لذا در این مقاله سعی شده است که پاسخ به سؤال «گردشگری چگونه میتواند در احیاء و حل برخی از مشکلات گریبان گیر بافت های تاریخی کمک نماید؟» به عنوان هدف اصلی پژوهش مورد تأکید قرار گیرد.
٢- روش تحقیق
روش پژوهش روش توصیفی -تحلیلی است و با استفاده از تحقیق کتابخانه ای و میدانی انجام گرفته است . محدوده ی مورد مطالعه بافت تاریخی شهر اصفهان است و در ضمن بیان مشکلات موجود بافت تاریخی، تأثیراتی که توریسم قادر است که در احیاء این بافت برای کاهش مشکلات ساکنان و همچنین جذب گردشگر به این مناطق داشته باشد، مورد بررسی قرار گرفته است .
٣- پیشینه ی تحقیق
از بخش هایی که از جایگاه ویژه در بحث توریسم فرهنگی برخوردار است شهرهای تاریخی میباشند. آیلین اورباسل ( Aylin Orbasll)از جمله محققانی است که در کتاب خودمیکوشد تا نقش مثبت توریست ها را در محافظت از شهرهای تاریخی بررسی نماید. همچنین کتابی با عنوان گردشگران در شهرهای تاریخی در سال ٢٠٠٠به چاپ رسیده که در بخش اول این کتاب ، بر حفاظت از شهرهای تاریخی و نقشی که توریسم میتواند در فرایند حفاظت ، بازی کند بحث شده است . از نمونه پژوهش هایی که در این زمینه در ایران صورت گرفته است ، میتوان به مقاله ی دکتر کمال امیدوار و همکارانش ، با عنوان « تأثیر گردشگری بر پایداری و احیاء بافت تاریخی شهر یزد » نام برد. در نتیجه این پژوهش آمده است که ، با توجه به منابع وجاذبه – های گردشگری شهر یزد و همچنین تنگناهای موجود در سایر بخش های اقتصادی، گردشگری به عنوان یک پتانسیل بالقوه میتواند راهکار مناسبی در راستای سیاست پایداری بافت های تاریخی یزد مورد توجه قرار گیرد. در مقاله دیگری، کمال امیدوار، علیزاده و بیرانوند به تأثیر صنعت گردشگری بر فعالیت های نوسازی و بهسازی بافت تاریخی شهر میبد پرداخته اند. نتیجه نشان داد که میبد با توجه به اینکه یکی از غنیترین شهرهای کشور در زمینه قدمت و تعداد آثار تاریخی است ، توجه ویژه به سرمایه – گذاری در بخش میراث فرهنگی و گردشگری میتواند مزیت هایی از جمله اشتغال زایی، بازگشت سرمایه ، ارزآوری و بازگشت حیات مجدد به بافت تاریخی را منجر شود.
۴-تجارب برخی کشورها در زمینه احیاء بافت های تاریخی :
در کشورهای پیشرفته با بهاء دادن به گردشگری، توانسته اند علاوه بر منافع اقتصادی، سرزندگی را به بافت های تاریخی برگردانند. برای مثال ، در فیلادلفیا و نیویورک که از قدیمیترین شهرهای آمریکا میباشند، با احداث محدوده های تجاری در پیوند با عناصر تاریخی و ایجاد قابلیت های جهانگردی باعث تقویت و احیاء ناحیه تاریخی این دو شهر شده اند. در زیر چند نمونه از اقدامات صورت گرفته در زمینه احیاء بافت های کهن با توجه به عامل گردشگری بیان گردیده است .
۴- ١لیس مارکت ، ناتینگهام ١٩٩٢-١٩٧٠:لیس مارکت یکی از چشم اندازهای شهری منحصر به فرد در بریتانیاست . از آنجا که پس از جنگ جهانی اول این ناحیه رو به افول نهاد، یکی از اصول به کار رفته جهت احیای این محله ، توسعه ی گردشگری از طریق انتخاب لیس مارکت به عنوان طرح بریتانیایی برای پارکهای شهری تاریخی و ملی انگلستان بود
۴- ٢طرح احیای بافت های قدیمی شهر بالتیمور:از ویژگیهای بارز تجربه طرح احیای بافت های قدیمی شهر بالتیمور است و اهمیت آن نحوه ی نگرش برنامه ریزان و طراحان به بناها و مجموعه های تاریخی شهر است . با این بناها نه صرفا در حکم میراث ، بلکه به مثابه ثروت برخورد میشود و هدف نه تنها حفظ داراییهای موجود، بلکه ایجاد داراییهای جدید بوده است . به همین منظور توسعه و رونق گردشگری و جلب جهانگردان از سراسر دنیا، به عنوان یک فعالیت درآمدزا مطرح میگردد
۴- ٣بافت تاریخی قاهره دهه ی ۶٠:عدم توجه به وضع تاریخی شهر قاهره باعث تخریب ها، آسیب ها و از شکل افتادگیهای بافت تاریخی و بهره برداری نامناسب از تواناییهای جهانگردی این شهر گردید. به این ترتیب پروژه ی بهسازی قاهره تاریخی بر اساس اهداف ، معیارها و برنامه های مختلفی شکل گرفت . از اهداف اصلی این پروژه ، ارتقاء کیفی سطح زندگی ساکنان و جذب جهان گردان بیشتر بود
۵- جهانگردی و رابطه ی آن با احیای بافت های تاریخی
سازمان جهانی جهان گردی ،توریسم (Tourism)را «مجموعه فعالیت های افرادی که به مکان هایی خارج از محل زندگی و کار خود،به قصد تفریح و استراحت و انجام امور دیگر مسافرت می کنند و بیش از یک سال متوالی در آن مکان ها نمی مانند تعریف نموده است . بر این اساس گردشگر امروزی از سفر اهداف متفاوتی را دنبال می کند که همین امر باعث نوعی دسته بندی گردیده است . گردشگری فرهنگی یکی از مهم ترین انواع گردشگری می باشد که هدف آن آشنایی با آداب و رسوم ، فرهنگ و هنر، بازدید از موزه ها، مکان های مذهبی و بناهای تاریخی می باشد. «گونه گردشگری تاریخی – فرهنگی ، به دلیل اینکه محصولات عرضه شده در آن منحصر به فرد باقی می ماند و قابل تقلید نیستند، کمتر مورد تهدیدهای رقابتی واقع می شود» «توریسم فرهنگی بخشی تعیین کننده جهت پایداری الگوهای سنتی که فرهنگ ، معماری و میراث تاریخی را ارزیابی می – نماید می باشد».بافت های تاریخی ازمهم ترین عوامل جاذب گردشگران فرهنگی میباشد،و براساس « تحقیقی که توسط مؤسسه بین المللی لانگ وو انجام گرفته ، مهم ترین دسته از جاذبه های شهری در بازار گردشگری، مکان های قدیمی و جذاب هستند».در بافت تاریخی شهرها،معمولا ساختمان های قدیمی و بناهای بسیار با ارزش و هسته ی اولیه بازارها قرار دارند
در این گونه بافت ها؛ابنیه ، فضاها و عناصر واجد ارزش به صورت مجموعه ی به هم پیوسته اند و ساختار واحدی دارند بافت های تاریخی شهرها از ابعاد و جنبه های گوناگون دارای ارزش و اهمیت میباشند از جمله :
۵-١- ارزش های معماری: همراهی ساخته های انسان با طبیعت ، توجه به مسائل اقلیمی، تجانس در کالبد و ساکنین ، هماهنگی عملکردهای شهری و توجه به فاکتورهای زیباییشناختی، از ارزش های معماری این بافت ها می باشند که بالتبع میتواند مورد توجه گردشگران نیز قرار گیرند.
۵-٢- ارزش های تاریخی: بخش هایی از بافت های تاریخی محل شکل گیری حوادث و رویدادهای تاریخ گذشته یک کشور میباشند، وقایعی که گاه سرنوشت یک ملت و یک نسل را دگرگون ساخته اند
۵-٣- ارزش های فرهنگی : کالبدهای تاریخی عامل بسیار نیرومندی برای اتصال افراد به سابقه ی فرهنگیشان میباشند.
بافت های کهن شهری، مکان های انباشت خاطره ها هستند و از جایگاه ویژه ای در حفظ ارزش های فرهنگی یک جامعه برخوردارند بر این اساس ،بافت تاریخی شهر مناسب ترین مکان برای درک وجوه مختلف فرهنگ بومی و محلی و چگونگی تأثیرآن برجنبه های مختلف زندگی شهری است
۵-۴- ارزش اجتماعی :بافت تاریخی به پشتوانه انسجام اجتماعی پیشین ،دارای پتانسیل تقویت روابط اجتماعی و افزایش انسجام اجتماعی است و الگو و مفهوم محله و مرکز محله آن ، فرصت مناسبی برای تجربه مشارکت مردمی و تحکیم همبستگی و وفاق جمعی در بین شهروندان است
۵-۵- ارزش شهرسازی: این بافت ها جدای از آن که نقش مهمی در بازشناسی سبک و الگوی شهرسازی در دوران های گذشته دارند در شرایط کمبود مسکن اهمیت مییابد. چون علاوه بر این که مسکن این حوزه ها نوعی سرمایه محسوب می – شوند،از نظر تسهیلات شهری و تأسیسات زیربنایی نیز صرفه جویی خواهد شد»
۵-۶- ارزش اقتصادی : در این قسمت از شهر آثار با ارزش فرهنگی و هنری کم نظیری موسوم به «منابع تاریخی »
(Historical Resourse)به چشم میخورد، که نماد عینی تمدن گذشته و زندگی شهری است و مبنای پایداری از نظر اقتصادی به شمار میرود که بر پایه ی “منابع مادی ساخت دست بشر”قرار دارد و یکی از مولدهای عمده ی “اقتصاد فرهنگی ” به شمار میرود
لذا با توجه به ارزش های گوناگون بافت های تاریخی بایستی راهکارها و روش هایی مدنظر قرار گیرد که بتوان از طریق اعمال آن ها ابنیه و فضاهای تاریخی شهرها رابا احتیاجات و الزامات زندگی امروزی بشر سازگار و هماهنگ ساخت . مهم ترین رهیافت پیشنهادی برای نیل به این مقصود، احیاء ابنیه تاریخی میباشداحیاء در مفهوم برنامه ریزی شهری به معنای یکسری اقدامات مبتنی بر برنامه ریزی است که برای بهبود فعالیت های اجتماعی واقتصادی یک بافت تاریخی شهر که حیات عملکردی اصلی خود را از دست داده است ،میباشد گردشگری به عنوان یک ابزار نیرومندبه شرط شناخت محدودیت – های آن ، قادر است بخشی از اهداف این برنامه را تحقق بخشد.
۶-معرفی بافت تاریخی شهر اصفهان
شهر اصفهان در دامنه ی شرقی پیشکوه های زاگرس قرار گرفته است . ارتفاع شهر ١۵٩٠متر و بین عرض ٣١درجه و ١٩ دقیقه تا ٣٣درجه و ١دقیقه شمالی و طول ۵١درجه و ٣١دقیقه تا ۵٣درجه و ١٢دقیقه شرقی در بخش مرکزی ایران واقع شده است اصفهان به عنوان سومین شهر بزرگ کشور یکی از غنیترین شهرهای ایران به لحاظ وجود بافت تاریخی و منابع ارزشمند تاریخی میباشد. قبل از اسلام شهر اصفهان از دو واحد مجزا، یعنی جی (شهرستان ) و یهودیه تشکیل می شد
در قرن چهارم هجری توسعه ی دو شهر جی و یهودیه به جایی می رسد که به همدیگر متصل می گردد و از اتصال آن دو شهر بزرگی بوجود می آمد بعد از آن شهر اصفهان در دوره های مختلف رشد نموده و آثار ارزشمند بیشماری را از خود به یادگار می گذارد تا اینکه در دوره ی صفویه به اوج هنر شهرسازی و معماری خود میرسد.به طوری که مطالعه ی آثار باستانی نشان میدهد بیشتر آثارتاریخی و با اهمیت شهر متعلق به دوره صفویه ی است . در دوره های بعد دیگر اصفهان هیچ گاه دوران طلایی خود را تجربه ننمود و شهرسازی معاصر اثرات تخریبی را به بافت تاریخی شهر تحمیل نمود.در حال حاضر «مساحت بافت و فضای تاریخی شهر اصفهان ١٣٠٠ هکتار است که عمدتا بخش مرکزی شهر را شکل میبخشد» «از ٢٣٧اثر تاریخی موجود در استان اصفهان ، حدود ٢٠٠اثر (بیش از ٨۴درصد) در راستای محور تاریخی شهر اصفهان و در بخش مرکزی قرار دارند» بخش مرکزی شهر اصفهان ، شامل مناطق ١و ٣میباشد. در جدول و نقشه ی شماری ١محدوده ی این دو منطقه نشان داده شده است :
جدول شماره ١: محدوده بخش مرکزی شهر اصفهان
تهیه کننده : نگارندگان
نقشه شماره ١: محدوده بخش مرکزی شهر اصفهان
تهیه کننده : نگارندگان
امروزه بیشترین تعداد محلات قدیمی اصفهان به ترتیب در مناطق ٣و ١قرار دارند و اکثر آن ها محلات تاریخی و جاذب گردشگری میباشند مهم ترین و معتبرترین این محلات شامل بیدآباد، در کوشک ، شئیش ، مستهلک ، شمس آباد، محله نو، خاوجان در منطقه ١و محلات چرخاب ، شهشهان ، خواجو، گلبهار، تراوسکان ، جویباره ، باغ کاران ، یزدآباد در سطح منطقه ٣میباشند
از مهم ترین جاذبه های تاریخی این بخش از شهر میتوان به موارد زیر اشاره نمود: میدان نقش جهان ، مسجد شیخ لطف الله ، مسجد شاه صفوی (امام )، عمارت عالیقاپو، سردر قیصریه ، کاخ چهل ستون ، تالار تیموری، کاخ هشت بهشت ، چهارباغ پایین ، پل الله وردیخان (سی و سه پل )، پل جویی، مدرسه ی چهارباغ ، پل مارنان ، پل خواجو، مسجد جامع اصفهان ، بازار هنر، بازار بزرگ اصفهان ، امامزاده جعفر، مسجد سید و …. در نقشه شماره ٢موقعیت برخی از جاذبه های تاریخی بخش مرکزی شهر اصفهان آمده است .
نقشه شماره ٢: موقعیت جاذبه های تاریخی مناطق ١و ٣

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 18 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد