مقاله تأملی جامعه شناختی در رفتارهای زیست محیطی گردشگران

word قابل ویرایش
15 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
صنعت گردشگری به عنوان یکی از سریع الرشدترین صنایع در جهان در بین مجموعه فعالیت های بشری اسـت کـه اثـرات مهمی بر محیط زیست گذارده اند که بدون شک میتوان آن را در زمره ی مهم تـرین هـا قلمـداد کـرد. و همچنـین گردشگران به عنوان عنصر کلیدی این صنعت از اهمیت بسـیاری برخـوردار مـیباشـند. لـذا شـناخت و تـأملی در رفتارهای زیست محیطی آنها و تأثیری که رفتارهای آنها بر محیط زیست و حفظ و توسعه پایدار آن دارد، ضروری است لذا تحقیق حاضر به دنبال این است که با رهیافت جامعه شناختی رفتارهای زیسـت محیطـی گردشـگران را مورد کند و کاو قرار دهد. این تحقیق از نظر نحوه گردآوری داده ها، کتابخانه ای و اسنادی اسـت و روش تحقیـق از لحاظ حوزه تحقیقات اجتماعی، تحقیقی «توصیفی» و از نوع «مروری» میباشد. و یافته ها نشان مـیدهـد کـه بـه دلیل رابطه متقابلی که بین افراد و محیط زیست وجود دارد، رفتارهای زیست محیطی مسئولانه افراد میتوانـد بـه توسعه پایدار محیط زیست کمک کند و همچنین نتایج نشان میدهد که عوامل متعددی بر رفتار زیست محیطـی افراد از جمله آگاهی، دانش ، هنجارهای اجتماعی، اعتماد اجتماعی، مشارکت مدنی و سرمایه اجتماعی تأثیر مثبـت و مستقیم دارند و بین آنها با رفتارهای زیست محیطی رابطه معناداری وجود دارد.
واژه های کلیدی: رفتارهای زیست محیطی، مسئولانه ، گردشگران ، کتابخانه ای، گردشگری .
مقدمه و طرح مسأله
گردشگری امروزه در زمره ی برترین صنایع در جهان است .گردشگری همراه با بازدید از مناطق جذاب و دیدنی و آشنایی با فرهنگ ملل مختلف ، باعث ارتقاء فرهنگی و پیشرفت اجتماعی جامعه میشود و همچنین ایجاد و گسترش این صنعت در کشور میتواند به توسعه ی اقتصادی روز افزون آن کمک شایانی نماید.
این صنعت به عنوان یکی از سریع الرشد ترین صنایع در جهان ، در بین مجموعه فعالیتهای بشری که اثرات مهمی بر محیط زیست گذارده اند، بدون شک می توان در زمره ی مهم ترین ها قلمداد شود (زاهدی، ١٣٨۵: ٢)و از سال ١٩۵٠ میلادی دچار تحولات عظیمی نیز شد که برخی آنرا انقلاب گردشگری نام نهاده اند. این تحول منجر به بروز و بلوغ “گردشگری” انبوه شده و در آینده نزدیک نیز به گردشگری کیفیتی تبدیل خواهد شد. فعالیت گردشگری شامل مجموعه ای از “گردشگر”، عرضه کننده ، خدمات و کالا، دولت و جامعه میزبان میباشد که با یکدیگر در تعامل و ارتباط میباشند. همچنین گردشگری ترکیبی از فعالیت ها، خدمات ، خط و مشی ها، ضوابط ، معیارها و کالاهایی است که برای تحقق یک سفر گردشگری ضروری است ولذا صنعتی چند بعدی است .بر اساس یک پیش بینی انجام شده توسط ” سازمان جهانی گردشگری”، در سال ٢٠١٠ حدود یک میلیارد و ١٨ میلیون نفر به گردشگری خواهند پرداخت این ارقام تا سال ٢٠٢٠ به سالانه ۶/۱میلیارد نفر گردشگر است .
همچنین پنج مقصد برتر گردشگری فرانسه ، ایالات متحده آمریکا، اسپانیا، ایتالیا و مجارستان ، سالانه میزبان حدود ٣٩ درصد از کل گردشگران بین المللی هستند. کشور ما از لحاظ تعداد جاذبه های گردشگری جزو ١٠ کشور اول پر جاذبه ی گردشگری در جهان است و از لحاظ تنوع زیستی و تنوع جاذبه های طبیعی رتبه پنجم را در جهان دارا می باشد(معصومی،١٣٨۵: ٩ – .(۱۵
گردشگری همچنین دارای آثار متعدد اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی است . رفتارهای زیست محیطیگردشگران یکی از عناصری است که در صورت گسترش تا حدودی میتواند از آثار منفی محیط زیستی گردشگری بکاهد.همچنین تأثیری که این رفتارها بر آینده محیط زیست دارند، اساسی است . منظور از رفتارهای زیست محیطی رفتارهایی است که در جهت حفظ محیط زیست صورت میگیرند. حال باید دید که منظور از گردشگری و رفتارهای زیست محیطی گردشگران چیست و عوامل اجتماعی چه نقشی در شکل گیری این نوع رفتارها دارند.تاکنون اکثر تحقیقاتی که در ایران صورت گرفته است با رهیافت های جغرافیایی، مدیریت جهانگردی، مدیریت و … بوده است و تحقیقات کمتری با رهیافت جامعه شناختی صورت گرفته است . لذا تحقیق حاضر سعی دارد که با رهیافت جامعه شناختیبه رفتارهای زیست محیطی گردشگران بپردازد.
ضرورت و اهمیت موضوع
گردشگری در بستر محیط جغرافیایی صورت می گیرد که متشکل از محیط طبیعی ، فرهنگی و اجتماعی است . هر یک از این دو محیط متشکل از عواملی هستند که به نوعی بر گردشگری تاثیر گذار ندو از آن تاثیر می پذیرد گردشگری در محیطی صورت می گیرد که متشکل از انسان و ویژگی های طبیعی است . محیط انسانی متشکل از عوامل و فرایندهای اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگیاست . محیط طبیعی نیز از گیاهان ، جانوران و زیست گاه هایشان تشکیل می شود . با این حال شایان ذکر است که در واقع محیط انسانی و محیط طبیعی در هم آمیخته اند و فعالیت انسانی هم بر محیط طبیعی اثر می گذارد و از آن اثر میپذیرد. گردشگر محصول را در مقصد گردشگری به مصرف می رساند . بنابراین اثرات گردشگری از نظر فضایی عمدتا در مقصد گردشگری متمرکزند. لذا ضرورت در خصوص نگاهی به رفتارهای زیست محیطی گردشگران احساس میشود.
تامپسون و برتون (١٩٩۴)ازمنظر روان شناختی به بررسی رفتارهای محیط زیستی افراد پردخته اند. و دو نگرش متفاوت انسان مدارانه و حیط مدارانه را که هر دو بیانگر نگرش مثبت به محیط هستند را مطرح میکنند. تفاوت این دو نگرش در استدلال هایی است که یرای حفظ محیط ذکر میشود. در نگرش انسان مدارانه ارزش هایی که حمایت انسان از محیط را پوشش قرار میدهند انسان محور هستند واحتمال کمتری برای حفظ محیط وجود دارد؛ ولی افرادی که دارای نگرش محیط مدارانه ی هستند حتی در صورت لزوم پراخت هزینه برای حفظ محیط ، از آن محافظت میکنند(فردوسی و همکاران ، ١٣٨۶: ٢۵۵ و ٢۵۶).
همچنین اولاندر و توجرسن در مدل چندگانه ی خود یعنی مدل انگیزه ، توانای ، فرصت و رفتار معتقدند که زمانی که رفتار همراه با تأثیر بر محیط زیست مورد مطالعه است بایستی انگیزه ، توانایی و فرصت در یک چارچوب مرجع قرار گیرند. در مدل آنها، فرد به فرصتهایی که بتواند به شیوه ی حامی محیط زیست عمل کند، نیاز دارد. اولاندرو توجرسن فرصت را به عنوان “پیش شرط های عینی برای رفتار” می بینند؛ با این حال ، آنها اذعان دارند که افراد ممکن است شرایط مشابه را به طرق مختلف درک کنند، از این رو، امکانات را متفاوت بینند(متقی، ١٣٩١: ١۵٨)
مدل رفتاری محیط زیستی فیتکائو و کسل نیز از عوامل جامعه شناختی برای شرح رفتار محیط زیستی یا فقدان آن استفاده کرده است . این مدل جامعه شناختی رفتار زیستمحیطی، از ۵متغیر که (به طورمستقیم و غیر مستقیم ) بر رفتار محیط زیستی تأثیر دارند، تشکیل شده است این متغیرها از یکدیگر مستقل هستند و می توانند هم تأثیر بگذازند و هم تأثیر بگیرند و تغییر یابند. این متغیرها عبارتند از: نگرش و ارزش ها؛ امکانات برای رفتار محیط زیستی، مشوق های رفتاری؛ پیامدهای ادراک شده درمورد رفتار محیط زیستی و دانش (صالحی، ١٣٩١: ۴٢)
روش تحقیق
روش تحقیق از لحاظ حوزه تحقیقات اجتماعی، «تحقیقی توصیفی « و از نوع مروری و اسنادی یا به عبارتی کتابخانه ای میباشد. در این پژوهش سعی شده با جمع آوری، مطالعه و بررسی پژوهش ها و کتب انتشار یافته گرفته با موضوعیت رفتار زیست محیطی گردشگران به بحث و کاوش درباره ی آن پرداخته شود.
گردشگری
واژه توریسم یا گردشگری، نخستین بار در سال ١٨١١ در مجله ای به نام اسپورتینگ آمده است (ضرابی، ١٣٩٠: ٣٨).هیچ تعریفپذیرفته شده ای از آنچه به عنوان صنعت گردشگری بنیان شدهوجود ندارد؛هر گونهتعریفبا خطرتخمین بیش از حد از فعالیتهای اقتصادی مواجه میشود.درساده ترینآن ، این صنعتی است که مردم را از خانههای خود رابه مکان دیگری می برد و بر میگرداند.بسیاری از صاحبنظران معتقدند روشی که برای رسیدن به تعریف منسجم از گردشگری نیاز داریم این است که گردشگری باید در اطراف ساختار صنعت که به عنوان یک سیستم باز که در تعامل با عنصر محیط زیست گسترده تر است ، ساخته شود: ١) عنصر انسانی پویا ٢) منطقه تولید ٣) منطقه حمل و نقل ۴) منطقه مقصد ۵) صنعت توریسم . گردشگری به عنوان سیستمی تعریف شده است که شاملگردشگرانوخدماتمرتبط ( امکانات ، جاذبه ، حمل و نقل و محل اقامت )که برای کمک به گردش آنها ارائه و استفاده شده است (فنل ، ٢٠٠٣: ١ و ٢).
گردشگری طبیعی ( اکوتوریسم )
یکی از رایج ترین نوع گردشگری اکوتوریسم است ، که جدیدترین تعریف آن ،هرگردشگریکهدرمناطق نسبتادست نخورده قرار داردواصول زیر را انجام میدهداست :تاثیر حداقلی، ایجاد آگاهیو احترامزیست محیطیو فرهنگی ، تجربه مثبت برایهر دو بازدید کنندهومیزبان فراهم می کند ، منافع مالیمستقیمبرای مکالمه ، ارائه مزایایمالی وتوانمند سازیمردم محلی ، افزایشحساسیت بهمیزبانیکشورسیاسی، زیست محیطی و آب و هواییاجتماعی. (پراپانتیوت و آرتاچاریا، ٢٠١١، ١٣).
وضعیت گردشگری در جهان
در جهان سهم قاره ها برای جذب توریسم با هم متفاوت است .به لحاظ تاریخی برای سال ١٩٩٣ سهم اروپا ۵/۵۹ درصد، آمربکا ۹/۲۰ درصد، آسیا و اقیانوسیه ۵/۱۴ درصد، آفریقا ۶/۳ درصد و خاورمیانه ۴/۱ درصد گزارش شده است . بر اساس آخرین گزارشهای سازمانهای بین المللی مرتبط با گردشگری با افزایش ۴٣ میلیونی گردشگران در سال ٢٠١٣ تعداد کل گردشگران جهان حدود ١.٢ میلیارد نفر است . تعداد کل گردشگران جهان هر ساله در حال افزایش است و بعید نیست این تعداد با افزایش و پیشرفت وسایل حمل ونقل عمومی گسترش ارتباطات تا سال ٢٠٣٠ به ١.٨میلیارد نفر برسد. تعداد گردشگران هر سال به طور میانگین ۴٣ میلیون نفر افزایش مییابد.انتظار میرود با تغییر مقاصد گردشگری برتر جهان ، کشورهای در حال توسعه آسیایی، پاسیفیک ، آفریقایی و خاورمیانه شاهد بیشترین میزان گردشگر باشند.در حال حاضر کشورهای زیر بیشترین آمار گردشگر را به خود اختصاص داده اند. جدول زیر تعداد گردشگری ورودی هر کشور را در طول یک سال را نشان میدهد( سایت رسمی خبر آنلاین )
جدول (١) تعداد گردشگران در جهان
وضعیت گردشگری در ایران
به لحاظ تاریخی کشور ایران به طور مشهود از دهه ١٣٣٠ نسبت به گردشگری قدم های آهسته ای برداشته است . علل رشد تدریجی این حرکت در آن زمان و در دهه های بعد از آن از یک سو توجه به بهبود نسبی سیستم راه و حمل و نقل کشور و از سویی دیگر اجرای به اصطلاح طرح جامع جهانگردی در سال ١٣۵٣ بود که با فراهم شدن امکانات نسبی، اندکی به این صنعت توسعه بخشیده شد. به دلیل شرایط خاص دوران پیروزی انقلاب اسلامی و وقوع جنگ تحمیلی رکود قابل ملاحظه ای طی دو دهه گذشته در روند صنعت گردشگری ایران بوجود آمد که تأثیر فراوانی در اقتصاد آن باقی گذاشت بطوریکه تعداد مسافران خارجی به کشور از میزان ٧٠٠ هزار نفر در سالهای قبل ۵٧ به میزان ١۵٠ هزارنفر در سال ١٣۵٨ و به میزان کمتر از ١٠٠ هزار نفر در سال ١٣۶٩ رسید. با خاتمه پذیرفتن جنگ و گسترش ارتباط سیاسی ایران با کشورهای خارجی، و به دلیل ارزانی مسافرت و تنوع جاذبه های توریستی بار دیگر ماشین صنعت گردشگری ایران به حرکت در آمد به طوریکه ورود مسافران خارجی به کشور حدود ۴۵۶ هزارنفر و میزان درآمد حاصله نزدیک به ١۶۵ میلیون دلار گزارش شده است . لازم به ذکر است که اکثر فعالیتهای گردشگری در ایران عمدتا ناشی از گردشگری داخلی یا همان ایرانگردی است ( رهبر، ١٣٧٩: ١٧)
متاسفانه قطعه ایران از کیک پر حجم و خوش طعم گردشگری یک برش بسیار باریک بیشتر نیست .مسئولان گردشگری کشور از ورود چهار میلیون و ١٢۶ هزار گردشگر خارجی در ده ماهه اول سال ٩٢ به کشور خبر می دهند این آمار نشان می دهد که میزان ورود گردشگران خارجی به کشور نسبت به مدت مشابه ، ٢١ درصد رشد داشته است . این آمار نشان می دهدکه سهم ایران از تعداد رو به تزاید گردشگران جهان حدود ٠.٣٣ تا ٠.٣۴ درصد است . جدول زیر وضعیت ۵ کشور برتر خاورمیانه را از لحاظ تعداد ورود گردشگران را نشان میدهد. و ایران به دلیل خروج روسیه از لیست به جمع ۵ کشور اول رسیده است (سایت رسمی خبر آنلاین )
جدول شماره (٢) تعداد گردشگران ایران
اثرات گردشگری

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 15 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد