whatsapp call admin

مقاله تبیین ماهیت مفهوم رضایت شغلی : مطالعه مروری

word قابل ویرایش
16 صفحه
10700 تومان
107,000 ریال – خرید و دانلود

تبیین ماهیت مفهوم رضایت شغلی : مطالعه مروری
چکیده
مقدمه : محققان تلاش می کنند مؤلفه های مختلف رضایت شغلی را شناسایی کرده تا مؤلفه های نسبتا مهم را اندازه گیری نمایند. لازمه این اقدام ، تبیین مفهوم رضایت شغلی به درستی و به صورت شفاف است . متأسفانه در بسیاری از موارد بدون وجود تعریف واضحی از این مفهوم ، ابزار رضایت سنجی طراحی می شود.
هدف : هدف از این مطالعه ، شفاف سازی ماهیت مفهوم رضایت شغلی در متون بوده است .
مواد و روش ها: این مطالعه ، یک مطالعه مروری از نوع یکپارچه است که با جستجوی گسترده متون با استفاده از واژگان کلیدی آنالیز مفهوم ، رضایت شغلی و نارضایتی شغلی و بدون محدود کردن آن ها به رشته پرستاری یا بهداشت در پایگاه های اطلاعاتی
Medline, CINAHL, SID, ERIC, and PsychInfo انجام شده است . معیارهای ورود شامل فارسی یا انگلیسی بودن زبان منبع ، درج واژه های رضایت یا نارضایتی شغلی در عنوان یا کلمات کلیدی مقالات و چاپ آن ها در مجلات معتبر داخلی و خارجی بود. مطالعات پیشنهادی یا نامه های سر دبیر از مطالعه خارج شدند. بدین ترتیب ۳۸ مقاله که بین سال های ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۲ چاپ شده بودند از نظر موضوع ، تعریف رضایت شغلی ، زمینه تئوریک جهت سنجش رضایت شغلی ، ابعاد، پیامدها و پیش آیندهای رضایت شغلی بر اساس فرآیند تحلیل محتوا بررسی شدند.
یافته ها: در نهایت هفت تم از مقالات استخراج گردید: رضایت شغلی به عنوان یک احساس خوشایند، یک نگرش مثبت به شغل ، یک قضاوت ، یک ارزش ، یک سازه چند بعدی ، یک متغیر مستقل (پیشایند) و گاه به عنوان یک متغیر وابسته (پیامد).
نتیجه گیری : مفهوم رضایت شغلی دارای ماهیتی پویا، پیچیده و چند عاملی است ؛ بنابراین برای طراحی ابزارهای جدید رضایت شغلی ، باید حتما با توجه به رویکردهای تئوریک آن ، جنبه های انتزاعی این مفهوم را به صورت عینی و قابل اندازه گیری تعریف کرد.
کلمات کلیدی : ابزارهای رضایت شغلی ، پرستاران بالینی ، مفهوم رضایت شغلی ، مطالعه مروری

مقدمه
مروری بر متون نشان می دهد که رضایت شغلی به صورت گسترده ای در رشته های متعدد از جمله پرستاری ، تجارت ، روانشناسی و جامعه شناسی مورد مطالعه قرار گرفته است [۱]. مطالعه در مورد رضایت شغلی دارای سابقه طولانی است . اولین کار مهم در زمینه رضایت شغلی پرستاران ، به وسیله ناهم در سال ۱۹۴۰ انجام گرفت .
مطالعات بعدی که در دهه ۱۹۷۰ انجام گرفت عمدتا بر روی فیلدهای نظری ، روانشناسی و مدیریت استوار بودند و اساس کار این مطالعات نظریه های هرزبرگ ، مازلو و وروم بود. بعدها در اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل ۱۹۸۰ پرستاران شروع به ارائه نظریه های مهمی در مورد عوامل پیشگویی کننده رضایت شغلی کردند [۲].
از زمان هرزبرگ (۱۹۵۹) مفهوم رضایت شغلی به صورت چشمگیری مورد چالش و تجدید نظر قرار گرفته است . با این حال به نظر می رسد این مفهوم ، مبهم باقی مانده است [۳]. تعاریف مرتبط با رضایت شغلی نشان می دهد که این مفهوم ، سه سازه مجزا ولی مرتبط با هم را در بر می گیرد که عبارتند از ارزشیابی شغل ، باور داشتن شغل و تجربیات عاطفی در مورد شغل [۴]. کرانی رضایت شغلی را به عنوان یک واکنش عاطفی (یا هیجانی ) یک فرد نسبت به شغل خود تعریف می کند. این واکنش عاطفی ناشی از مقایسه پیامدهای واقعی با تمایلات (انتظارات ، خواسته های ) کارمند می باشد [۵]. لوکه بیان می کند رضایت شغلی یک حالت هیجانی مثبت یا خوشایند است که ناشی از ارزیابی شاغل از شغل یا تجربیات شغلی خود می باشد [۴].
بریف نیز معتقد است که رضایت شغلی یک نگرش نسبت به شغل می باشد [۶].
در مدل های سنتی ، رضایت شغلی متأثر از احساسات افراد در مورد شغلشان می باشد. در این مدل ها رضایت یا عدم رضایت از شغل به ماهیت شغل محدود نمی شود، بلکه انتظاراتی که افراد از شغل خود دارند نیز روی رضایت تأثیر گذار می باشد. بر اساس تئوری مازلو، رضایت شغلی از دیدگاه جوابگویی به نیازها مورد توجه قرار گرفته است ؛ اما این دیدگاه بیشتر بر روی نیازهای زمینه ای تأکید دارد تا فرآیند های شناختی [۷]. در مطالعات اولیه رضایت شغلی ، مفاهیمی چون نگرش شغلی و رضایت شغلی به جای یکدیگر به کار گرفته شده که این خود باعث سردرگمی می شده است ؛ زیرا بعضی از محققین آن ها را معادل هم و بعضی دیگر منفک از هم می دانستند. وروم بیان می کند که رضایت شغلی و نگرش شغلی را می توان به جای یکدیگر به کار گرفت ؛ زیرا هر دو به جهت دهی عاطفی فرد به سمت کار و نقشی که اشغال کرده است ، معطوف هستند. همچنین نگرش مثبت معادل رضایت و نگرش منفی معادل نارضایتی در نظرگرفته شده اند [۸].
در متون به نظر می رسد که بیشتر محققان بین این دو تعریف از رضایت شغلی ، یعنی رضایت به عنوان عاطفه و رضایت به عنوان نگرش ، تناقضی نمی بینند. بعضی از محققین جهت توسعه ابزار خود از جمله ابزار شاخص توصیف شغل ، احساسات یا واکنش های عاطفی را به عنوان مبنایی جهت تعریف رضایت شغلی انتخاب کرده اند.
ابزارهایی که بر اساس عاطفه مبنا توسعه یافته اند با مشکلاتی مواجه بوده اند از جمله این که نمی توانستند نگرش افراد را مورد اندازه گیری قرار دهند. جهت رفع این مشکل سعی شد که جزء عاطفه با نگرش به عنوان دو جزء مکمل در ابزارها گنجانده شود. در مدل های رضایت شغلی که بعد نگرش اضافه گردید، واکنش های عاطفی ، اعتقادات در مورد اهداف و رفتار جهت رسیدن به اهداف نیز اضافه شد. همچنین رضایت شغلی می تواند به عنوان یک احساس کلی در مورد شغل مورد اندازه گیری قرار گیرد یا این که اجزاء و عناصر سازنده آن مورد سنجش قرار گیرند. در این رویکرد علاوه بر رضایت کلی ، می توان میزان رضایت از هر جزء شغل را اندازه گیری کرد [۹].
مرور بر متون نشان می دهد که هیچ چارچوب مفهومی واحدی برای رضایت شغلی پرستاران موجود نمی باشد. تئوری های اولیه عواملی چون انگیزش را به عنوان مؤلفه اصلی رضایت از کار ذکر کرده اند؛ در حالی که درتئوری های بعدی رضایت شغلی روی فرآیند تعامل ، ویژگی ها و خصوصیات کارمند با شغل خود تأکید دارد [۱۰]. مطالب فوق نشان می دهد به دلیل عدم ارائه یک چارچوب مفهومی واحد، اجماعی نیز در خصوص عوامل مرتبط با رضایت شغلی و چگونگی اندازه گیری آن وجود ندارد [۱۱]. این در حالی است که محققان تلاش می کنند مؤلفه های مختلف رضایت شغلی را شناسایی کرده تا مؤلفه های نسبتا مهم را اندازه گیری نمایند و تأثیر هر یک از مؤلفه ها را بر روی بهره وری کارمندان مورد آزمون قرار دهند [۱۲]. لازمه این اقدام آن است که اطلاعات دقیق و قابل اعتماد درباره ماهیت رضایت شغلی حاصل شده باشد [۱۳].
در داخل کشور نیز تحقیقات متعددی در خصوص میزان رضایت شغلی پرستاران انجام گرفته است [۱۴۱۷]. ابزارهای مورد استفاده در این مطالعات از روایی و پایایی مناسبی برخوردار نبوده ، اغلب پژوهشگر ساخته و یا بر اساس پرسشنامه مبتنی بر تئوری هرزبرگ می باشد. با توجه به اهمیت مفهوم رضایت شغلی و اثرات ناشی از آن بر روی تمامی جنبه های شغلی و فردی ، بایستی که این مفهوم در طراحی و ساخت ابزارهای استاندارد مورد توجه قرار گیرد. متأسفانه در تحقیقات داخل کشور اصلا به مفهوم سازی در این زمینه بر اساس زمینه های فرهنگی ، فردی و سازمانی خاص کشور توجهی نشده است .
در این مقاله سعی شده است بر اساس مرور متون معتبر، ماهیت مفهوم رضایت شغلی تبیین گردد.
مواد و روش ها
مطالعه حاضر یک مطالعه مروری است که به منظور تییین مفهوم رضایت شغلی انجام شده است . بدین منظور بر اساس فرآیند تحلیل محتوا، متون مرتبط مورد بررسی قرار گرفت . در این فرآیند سعی شد تعاریف متعددی که از این مفهوم در متون پرستاری و غیر پرستاری وجود دارد، مورد توجه قرار گیرد. بنابراین جستجوی گسترده ای در متون با استفاده از واژگان کلیدی آنالیز مفهوم ، رضایت شغلی و نارضایتی شغلی و معادل آن ها به زبان لاتین صورت گرفت .
کلیه متون بدون محدود کردن آن ها به رشته پرستاری یا بهداشت جستجو شدند. پایگاه های اطلاعاتی مورد استفاده شامل ,Medline CINAHL, SID (Scientifc Information Database),ERIC, and PsychInfo بود. بعضی مقالات نیز به صورت گلوله برفی از منابع مقالات به دست آمده جمع آوری گردید. معیارهای ورود به مطالعه شامل فارسی یا انگلیسی بودن زبان مقاله ، درج بودن واژه هایی چون رضایت یا نارضایتی شغلی در عنوان و یا واژگان کلیدی مقاله و چاپ مقاله در مجلات معتبر داخلی و خارجی بود. مطالعات پیشنهادی یک صفحه ای و نامه های سر دبیر از معیارهای خروج از مطالعه بودند. لازم به ذکر است بنا به محدودیت های موجود، امکان دریافت برخی مقالات به شکل کامل وجود نداشت که این مورد می تواند از محدودیت های این مطالعه محسوب شود. در مجموع با توجه به معیارهای ورود، تعداد ۳۸ مقاله مورد بررسی قرار گرفت که بین سال های ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۲ به چاپ رسیده و اکثرا به شکل کمی انجام شده بودند. هر مقاله از نظر موضوع ، تعریف رضایت شغلی ، زمینه تئوریک جهت سنجش رضایت شغلی ، ابعاد، پیامدها و پیش آیندهای رضایت شغلی با استفاده از آنالیز محتوا از نوع قراردادی مورد بررسی قرار گرفته و سعی شده به سؤالات زیر پاسخ داده شود که رضایت شغلی چه مفهومی دارد و چگونه تعریف شده است ؟ رضایت شغلی دارای چه ابعادی است ؟ چگونه مورد سنجش قرار گرفته است ؟ پس از مرور و تحلیل متون مشخص گردید که هیچ مطالعه ای به صورت خاص بر روی مفهوم رضایت شغلی انجام نشده است و بیشتر مقالات با استفاده از پارادایم اثبات گرایی و به شکل کمی انجام شده بود. این مقالات بیشتر به توصیف ، تبیین ، پیشگویی و کنترل الگوهای مرتبط با رضایت شغلی کارکنان پرداخته بودند.
یافته ها
پس از بررسی و تحلیل متون ، تم های زیر که در برگیرنده مفهوم رضایت شغلی بود، استخراج گردید. رضایت شغلی به عنوان یک احساس خوشایند، یک نگرش مثبت به شغل ، یک قضاوت ، یک ارزش ، یک سازه چند بعدی ، یک متغیر مستقل (پیشایند) و گاه به عنوان یک متغیر وابسته (پیامد) در متون شناسایی شده است (جدول ۱).
رضایت شغلی به عنوان یک احساس خوشایند: تعاریف اولیه رضایت شغلی بیشتر بر روی عواطف و احساسات نسبت به شغل متمرکز بوده است . نمونه آن را می توان در مکتب نئوکلاسیک پیدا کرد که رضایت شغلی را به عنوان یک حالت عاطفی مثبت یا خوشایند ناشی از ارزیابی شغل یا تجربیات شغلی تعریف کرده بودند. در یک مطالعه متا آنالیز نیز که توسط کونلی (۲۰۰۰) انجام گرفت نیز از این تعریف رضایت شغلی استفاده شده است . نویسندگان دریافتند که رضایت شغلی با واکنش های مثبت و منفی در ارتباط بوده است [۱۸]. کرانی بیان می کند که در تعریف رضایت شغلی اجماع بر این است که آن را به عنوان یک واکنش عاطفی (یا هیجانی ) یک فرد نسبت به شغل خود تعریف می کنند [۵]. لوکه نیز بیان می کند که رضایت شغلی یک حالت هیجانی مثبت یا خوشایند می باشد که ناشی از ارزیابی شاغل از شغل خود یا تجربیات شغلی خود می باشد [۴].
نتیجه تحقیقات نشان داده که واکنش های عاطفی مثبت و منفی می تواند روی رضایت شغلی موثر باشد [۱۹]. انرژی بالا، اشتیاق کاری ، و مشغولیت خوشایند کاری ، نمونه هایی از واکنش های عاطفی مثبت [۲۰] و دیسترس ، مشغولیت های ناخوشایند و مشکلات عصبی کاری می تواند نمونه هایی از واکنش های عاطفی منفی باشند [۲۱].
رضایت شغلی به عنوان یک نگرش مثبت به شغل : صرف نظر از جنبه های عاطفی رضایت شغلی ، بریف رضایت شغلی را به عنوان یک حالت درونی می داند که به وسیله ارزیابی عاطفی و شناختی تجربه یک کارمند از شغل خویش توصیف می شود. این ارزیابی می تواند به درجاتی دلخواه یا غیر دلخواه باشد. این تعریف در واقع می خواهد تلفیقی از ابعاد عاطفی و شناختی رضایت شغلی را ارائه کند. این تلفیق ، در حقیقت مفهوم سومی از این سازه را ارائه می کند که همان رضایت شغلی به عنوان یک نگرش می باشد [۶]. نگرش به عنوان یک الگوی رفتاری ، مجموعه ای از تمایلات و انتظارات ، زمینه ساز

قضاوت خاص در مورد موقعیت ها و انتصابات می باشد. به بیان ساده تر می توان گفت که نگرش یک واکنش شرطی به محرک می باشد [۲۲]. با گذشت زمان تئوری های نگرشی تعریف سه بعدی از نگرش را ارائه کردند. آن ها برای نگرش سه عنصر عاطفه ، شناخت و رفتار را معرفی کردند [۲۳].
درحالی که کرانی اذعان می کند در مورد رضایت شغلی اجماع بر آن است که آن را به عنوان یک واکنش عاطفی تعریف می کنند، تعریف
رضایت شغلی به عنوان یک نگرش نسبت به شغل نیز شایع می باشد؛ به عنوان مثال ماینر بیان می کند: به نظر می رسد که رضایت شغلی را معادل نگرش شغلی تعریف کنیم و بریف نیز می گوید که رضایت شغلی یک نگرش نسبت به شغل می باشد [۶]. بنابراین می توان گفت که رضایت شغلی یک نگرش است و به عنوان یک نگرش ، رضایت شغلی یک قضاوت ارزیابی کننده مثبت یا منفی نسبت به شغل یا یک موقعیت شغلی می باشد [۴].
رضایت شغلی به عنوان یک قضاوت : بر خلاف دیدگاه عاطفه مبنا که بر خصوصیات شخصیتی پرسنل تکیه داشت ، محققین دیگری جهت اندازه گیری رضایت شغلی بر روی دیدگاه قضاوت مبنا و شناختی تأکید کرده اند. آن ها رضایت شغلی را عموما یک نوع ارزشیابی نسبت به خصوصیات و جلوه های شغلی ارزیابی کرده و تا اندازه ای نقش عاطفه را به عنوان زمینه ساز ارزشیابی شغل مورد بی اعتنایی قرار داده اند [۲۴]. این خط فکری تا امروز نیز ادامه داشته و مؤلفان اصرار دارند که رضایت شغلی اساسا بر اساس شناخت افراد استوار است تا یک نوع واکنش عاطفی . در صورتی که این تعریف از رضایت شغلی پذیرفته شود بایستی جهت آنالیز آن نگرش های روانی اجتماعی را نیز مورد بررسی قرار داد. اخیرا محققین تعریف نگرشی از رضایت شغلی را مورد تجدید نظر قرار دادند تا بتوانند از آن به عنوان یک عنصر ارزیابی کننده استفاده کنند؛ به عنوان مثال متوویدلو (۱۹۹۶) رضایت شغلی را به عنوان یک قضاوت در مورد دلخواه بودن محیط کار تعریف کرده است و ویز (۲۰۰۲) قضاوت مثبت یا منفی یک فرد در مورد شغل یا موقعیت شغلی خودش را به عنوان یک تعریفی از رضایت شغلی ارائه کرده است [۴]. به تازگی نیز یک جزء مهم به مدل تئوریک نگرش شغلی اضافه شده است که همان بعد ارزیابی کننده یا مقایسه کننده می باشد که توسط کارمند جهت بیان میزان سطح رضایت شغلی خودش مورد استفاده قرار می گیرد [۲۴]. همچنین اذعان شده است که وقتی عنصر ارزیابی شغلی به عناصر عاطفه ، شناخت یا عاطفه شناخت اضافه گردد، مدل رضایت شغلی از تناسب بهتری برخوردار می شود [۲۵]. به هرحال ، اضافه شدن بعد ارزیابی کننده رضایت شغلی (در مقابل دیدگاه عاطفی شناختی ) مجددا باعث شده که این سازه دچار یک بی ثباتی شود؛ زیرا به این سازه بعد خلق را اضافه کرده اند که می تواند موجب بی ثباتی و نوسان این سازه گردد؛ حتی می تواند نوسانات رضایت شغلی را خیلی کوتاه در حد تغییرات ساعتی در طول روز گرداند [۲۶].

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 16 صفحه
107,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد