مقاله جایگاه مدیریت شهری در شناسایی چالش ها و فرصت های نوسازی و بهسازی بافتهای فرسوده شهری(مورد مطالعه : منطقه ١٧ شهر تهران )

word قابل ویرایش
42 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
شکل گیری برخی از محلات و مناطق شهرهای بزرگ بنا به دلایل متعدد به گونه ای بوده است که با ضوابط و معیارهای شهرسازی و معماری امروز مغایرت داشته و به نوعی وصله ناجور به تن شهرها خصوصا کلان شهرها می باشد. این بافت به مرور زمان فرسوده تر شده و علاوه بر فرسودگی ابنیه ، شبکه تاسیسات شهری آنها نیز فرسوده شده و کارکردهای شهری خود را از دست می دهند. دلایل زیادی وجود دارد که مردم ترجیح نمی دهند منازل خود را در این بافت ها، نوسازی نمایند. نوسازی و بهسازی این نوع بافت ها، توجه و اهتمام ویژه دولت و شهرداری ها و همکاری مردم را می طلبد. بر همین اساس هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی جایگاه مدیریت شهری در شناسایی چالش ها و فرصت های نوسازی و بهسازی بافتهای فرسوده شهری منطقه ١٧ می باشد. این منطقه بر روی گسل زلزله خیز ری میباشد که توجه و برقراری امنیت برای مساکن و ساکنین از ضرورت های مدیریت شهری قلمداد میشود. لذا در تحقیق پیشرو با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی قصد داریم که با شناسایی نقاط مثبت و منفی موانع نوسازی و بهسازی شهری به این نتیجه برسیم که تا چه اندازه طرحها و برنامه های اجرا شده جهت بهسازی و نوسازی شهری در محدوده مورد مطالعه از کارایی و اثربخشی لازم برخوردار بوده است . و همچنین با شناسایی نقاط قوت و ضعف مدیریت شهری، گامی در جهت بهبود وضعیت بافت های نابسامان و فرسوده شهری برداریم .
واژه های کلیدی: بافتهای فرسوده شهری، بهسازی و نوسازی، مدیریت شهری، شهرداری منطقه ١٧تهران

١- مقدمه
فرسودگی شهری یکی از مشکلات جدی و پدیده های غیر قابل اجتناب است که مدیریت شهری در تمام کشورهای جهان با آن روبه روست . آنچه مهم است اینکه فرسودگی شهری و ایجاد بافت های فرسوده مختص به کشور خاص یا شهر مشخصی نمیباشد بلکه تمامی شهرها و روستاها در جهان با آن درگیر هستند ولی بسته به شرایط ، قدمت ، نوع مصالح و کیفیت ساخت و ساز شهرها شدت و ضعف دارد. بدیهی است که استانداردهای ساخت و ساز، دوره زمانی تعریف شده برای عمر مفید بناها، کیفیت و مقاومت مصالح ، سیاست های حمایتی و تشویقی دولت و برنامه های مدیریت شهری از عناصر تعیین کننده در ایجاد و گسترش بافت های فرسوده و کنترل و نوسازی بناها می باشند.
با ورود سیل وار مهاجران به شهر و بالا بودن نرخ مسکن در مکان شهر تهران ، پیدا کردن سرپناه به معضلی پایان ناپذیر تبدیل گردیده است ، که در این راستا دشت های جنوبی، غربی و شرقی تهران با رشد بیغوله های مسکونی مواجه شده است .
قرارگیری منطقه ١٧ در دشت های جنوبی تهران نیز از مکان هایی مناسبی محسوب میشود که با توجه به پایین بودن نرخ خرید و اجاره مسکن و همچنین ریزدانه بودن بافت موجود، مهاجرین بسیاری را از کشورها، شهرها و مناطق دیگر تهران را در خود جای داده است . ورود مهاجرین به این منطقه و از سوی دیگر توان مالی پایین شهروندان ، مزید بر علت شده است که مقوله بهسازی و نوسازی بافت فرسوده با روند کندی روبرو باشد. از سوی دیگر بدون حمایت بخش مدیریت شهری این امر امکانپذیر نخواهد بود. اگر چه موضوع فرسودگی شهری در دهه های گذشته در حوزه سیاست گذاریهای مدیریت شهری در اولویت نبوده و جدی به آن نگریسته نمیشده ولی از یک دهه گذشته به عنوان یکی از سرفصل های مهم برنامه ریزی ملی و اسناد توسعه کشور در تمامی ابعاد مورد توجه قرار گرفته است . اهمیت و ضرورت این مسئله به دلیل ارتباط تنگاتنگ با امنیت اجتماعی، روانی و شاخص ارزیابی رفاه ملی به گونه ای است که در تمامی اسناد توسعه کشور اعم از سند چشم انداز بیست ساله ، برنامه های توسعه پنج ساله ، اسناد منطقه ای و حتی مصوبات درون شهری شوراهای اسلامی شهرها بر آن تأکید میشود. ارائه تسهیلات تشویقی به سرمایه گذاران صنعت ساختمان در بافت های فرسوده شهری، همچنین مقررات سخت گیرانه برای صدور پایان کار و پروانه در راستای تضمین کیفیت ساخت و سازها از الزاماتی است که مورد توجه قانونگذار بوده است . این راهبردها به این دلیل است که فرسودگی شهری یک مسئله ملی و یکی از مشکلات جدی و اولویت های مهم در برنامه ریزیهای مربوط به توسعه کشور است . نکته قابل تامل دیگر قرارگیری قسمتی از منطقه ١٧ بر روی گسل زلزله خیز ری میباشد که توجه و برقراری امنیت برای مساکن و ساکنین از ضرورت های مدیریت شهری قلمداد میشود. وجود بافت ریزدانه ، معابر غیر قابل نفوذ، مساکن ناپایدار و همچنین عبور گسل ری همگی از عوامل خطرساز در جهت امنیت شهروندان این منطقه محسوب میشود که توجه به بحث بهسازی و نوسازی بافت ها را دوچندان کرده است .
٢- بیان مساله
در شرایط عادی، نوسازی بافتهای شهری فرآیندی است که در برابر تغییرات عملکردها و نیازهای اجتماع توسط ساکنان انجام می پذیرد. در واقع نوسازی فرآیندی است خود به خودی و تدریجی که در سطح شهر صورت می گیرد، اما هنگامی که کارایی و کیفیت زندگی در یک محله شهری به دلایل مختلف کاهش یافته یا دچار فرسودگی می شود و این مساله مشمول زمانی طولانی می گردد، ساکنان دیگر تمایلی به نوسازی محل سکونت خود ندارند. در نتیجه به تدریج آن محدوده شهری از چرخه توسعه خارج می شود. علاوه بر این محلات فرسوده افرادی از اقشار کم درآمد و ضعیف را در خود جای داده است که توان مالی نوسازی ابنیه خود را (حتی با وجود انگیزه و تمایل ) نخواهند داشت . همچنین در اثر فرسودگی بافت و کاهش کیفیت زندگی، قیمت املاک و اراضی کاهش یافته و امکان تغییر محل زندگی و نقل مکان به محلی مناسب تر نیز برای ساکنین محله دور از دسترس خواهد بود. بر اساس برآورد مسئولان وزارت مسکن و شهرسازی در بیش از ١٠٠ شهر ایران حدود ۵٠ هزار هکتار بافت فرسوده شهری وجود دارد. تنها دولت قادر به تامین حدود ۱۲/۱۱ درصد از اعتبار نوسازی این بافت های فرسوده است و بقیه بایستی از طریق مشارکت شهروندان تامین شود. همچنین یکی از اهداف عمده ی دولت از نوسازی بافت های فرسوده شهری تامین مسکن است ، دولت برای نوسازی١۴ هزار هکتار بافت فرسوده ، دو میلیون واحد ساختمانی در نظر گرفته است که برای این امر نیازمند١٣ هزار میلیارد تومان اعتبار است . بیان مختصر ارقام فوق الذکر نمایانگر اهمیت توجه به مساله بافت های شهری به لحاظ وسعت و گستردگی از یک طرف و ضرورت مشارکت شهروندان در فرآیند احیای آنها به دلیل توان مالی محدود دولت از طرف دیگر می باشد.در این میان شهر تهران طی چند دهه اخیر با سرعت زیادی گسترش یافته است . این گسترش بی رویه و بدون برنامه سبب ایجاد بافتهای مهاجر پذیر خودرو در حاشیه شهر یا قرار گرفتن بافتهای روستایی مجاور در داخل نواحی شهری شده است .
از جانب دیگر بسیاری از بافتهای داخل هسته قدیمی شهر به تدریج کارکرد و حیات اجتماعی – اقتصادی خود را از دست داده و در نهایت با از بین رفتن شرایط مناسب کالبدی ساکنین قدیمی آنها نیز به مناطق دیگر نقل مکان کرده و به جای آنها ساکنین جدیدی با ویژگی های اجتماعی – اقتصادی متفاوت در این نواحی ساکن شده اند. ساکنین جدید نه تنها به بهبود مکان زیستی خود کمکی نکرده بلکه به دلیل فقر و ناتوانی اقتصادی و عدم احساس تعلق به بافت ، باعث وخیم تر شدن وضعیت آن نیز شده اند. مسائلی چون تراکم بالای جمعیت ، نبود زیرساخت لازم مانند خدمات محلی و معابر مناسب و ناتوانی اقتصادی مردم ساکن سبب حاد شدن و گسترش چنین بافتهایی در سطح شهر شده است . در این تحقیق سعی بر آن داریم در ابتدا به بررسی تأثیرات مثبت و منفی شیوه ها و طرح های مدیریت شهری در روند بهسازی و نوسازی بافت های نابسامان شهری و فرسوده محدوده مورد مطالعه پرداخته شود و سپس در راستای بهبود وضعیت موجود به شناخت موانع ناشی از مدیریت شهری در جهت بهسازی و نوسازی شهری پرداخته شود.
٣- ضرورت و اهمیت تحقیق
فرسودگی شهری یکی از مشکلات جدی و پدیده های غیر قابل اجتناب است که مدیریت شهری در تمام کشورهای جهان با آن روبه روست . بدیهی است که استانداردهای ساخت و ساز، دوره زمانی تعریف شده برای عمر مفید بناها، کیفیت و مقاومت مصالح ، سیاست های حمایتی و تشویقی دولت و برنامه های مدیریت شهری از عناصر تعیین کننده در ایجاد و گسترش بافت های فرسوده و کنترل و نوسازی بناها میباشند. اهمیت و ضرورت این مسئله به دلیل ارتباط تنگاتنگ با امنیت اجتماعی، روانی و شاخص ارزیابی رفاه ملی به گونه ای است که در تمامی اسناد توسعه کشور اعم از سند چشم انداز بیست ساله ، برنامه های توسعه پنج ساله ، اسناد منطقه ای و حتی مصوبات درون شهری شوراهای اسلامی شهرها بر آن تأکید میشود. از یکسو وجود بافت ریزدانه ، معابر غیر قابل نفوذ، مساکن ناپایدار و همچنین عبور گسل ری همگی از عوامل خطرساز در جهت امنیت شهروندان این منطقه محسوب میشود که توجه به بحث بهسازی و نوسازی بافت ها را دوچندان کرده است . از سوی دیگر مدیریت شهری نتوانسته در زمینه نوسازی درست عمل کند، مانند عدم تبییه پارکینگ برای همه واحدها، عدم مقاوم سازی و رعایت اصول ساخت و ساز و.. مشکلاتی برای ساکنین بوجود آمده است . در هر حال مدیریت این وضعیت و برون رفت از آن نیازمند تدوین برنامه های مشخص ، الزام آور، تعریف دوره های زمانی معین ، تشخیص اعتبارات و مدیریت هدفمند و نظام مند در این حوزه میباشد و فقدان هر یک از این عناصر تحقق این هدف را با مانع مواجه میسازد. لذا در این تحقیق سعی بر آن داریم در ابتدا به بررسی تأثیرات مثبت و منفی شیوه ها و طرح های مدیریت شهری در روند بهسازی و نوسازی بافت های نابسامان شهری و فرسوده محدوده مورد مطالعه پرداخته شود و سپس در راستای بهبود وضعیت موجود به شناخت موانع ناشی از مدیریت شهری در جهت بهسازی و نوسازی شهری پرداخته شود.
۴- سوالات و فرضیات
– آیا شیوه های فعلی مدیریت شهری در روند بهسازی و نوسازی بافت های نابسامان و فرسوده محدوده مورد مطالعه تاثیرات منفی داشته است ؟
– موانع ناشی از دیدگاه مدیران شهری در جهت بهسازی و نوسازی بافتهای شهری چیست ؟
– چه راهکارهایی را میتوان در جهت اصلاح بهبود دیدگاه مدیران شهری به منظور تهیه و اجرای طرحهای مناسب نوسازی و بهسازی شهری ارائه داد.
۵- اهداف پژوهش
هدف کلی : با توجه به وجود درصدی بافتهای نابسامان در محدوده مورد مطالعه و عدم موفقیت طرحهای کنونی، هدف اصلاح دیدگاه مدیران شهری در جهت تهیه و اجرای طرحها و برنامه های نوسازی و بهسازی شهری میباشد. و در پایان قصد داریم به ارائه پیشنهاداتی جهت رفع موانع و مشکلات بافت فرسوده و اصلاح شیوه فعلی مدیریت شهری پرداخته شود.
اهداف ویژه
– کمک به مدیران شهری در جهت تهیه و اجرای طرحها و برنامه های نوسازی و بهسازی شهری در محدوده مورد مطالعه .
– رفع موانع ناشی از دیدگاه مدیران شهری به نوسازی و بهسازی بافتهای شهری
۶- بافت نابسامان شهری
نواحی قدیمی شهرها که دچار افول اقتصادی، اجتماعی و کالبدی شده اند، “نواحی نابسامان شهری” نامیده میشوند.
مطالعات انجام شده توسط سازمان عمران و بهسازی شهری در ٣٣۵ شهر کشور گویای آن است که مساحت این نواحی بر اساس سه معیار کالبدی مصوب شواریعالی شهرسازی و معماری، یعنی نفوذ ناپذیری، عدم استحکام ساختمانها و ریزدانگی بافت شهری، با احتساب سکونتگاههای غیر رسمی در داخل هزار هکتار است . این نواحی با مشکلات اقتصادی، اجتماعی و کالبدی جدی مواجه اند(سند راهبردی بهسازی و تجدید حیات بافتهای فرسوده شهری- شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری). بافتهای نابسامان شهری به عنوان یک راه حل برای تامین مسکن ارزان و اقتصادی برای کسانی که از در آمد و دستمزد بالایی برخوردار نیستند محسوب میگردد و تا هنگامی که تفاوت کلی در میزان درآمد میان شهر و روستا و بین مناطق مختلف یک کشور و همچنین بین گروههای اجتماعی یک جامعه وجود داشته باشد گسترش بافت نابسامان شهری همچنان ادامه خواهد داشت . (سرور، رحیم – روستا، مجید، ١٣٩٣). با افزایش جمعیت شهری، بالا رفتن قیمت زمین و مسکن در شهرها، طبقه کم درآمدها را که به دنبال مسکن ارزان قیمت میباشند به حاشیه اقتصاد و شهرها میکشاند. از سویی تا زمانی که نظام تخصیص منابع بتواند به توازنهای فضایی، عدالت در فضا و عدالت اقتصادی و اجتماعی توفیق پیدا کند سکونتگاههای غیر رسمی به حیات خود ادامه خواهد داد.
همچنین به این نکته باید اشاره کرد که تا زمانی که رشد جمعیت ، رشد شهرنشینی و مهاجرت به طرف شهرها از توان و ظرفیت امکانات فراتر باشد و یا بعبارتی ضعف مدیریت و برنامه ها در شهرها وجود داشته باشند و نتواند بیشتر از مهاجران و فقرای شهری برای آنها اندیشه مبنی بر بهبود وضعیت شان را ارائه دهد، آنها راهکار مطلوب خودشان را که همان به اصطلاح سکونت غیر رسمی میباشد انتخاب خواهندکرد(سرور- رحیم ، روستا، مجید، ١٣٩٣).
٧- دلایل اقتصادی فرسوده ماندن بافت های فرسوده
بافت ناهمگون این بلوک ها به گونه ای است که هریک از مالکین رأسا نمی توانند به بلند مرتبه سازی اقدام نمایند چرا که اینکار مستلزم داشتن عرصه ای با متراژ مناسب می باشد که آن هم نیازمند تجمیع چند ملک است که توافق با صاحبان سایر املاک، مشکلات خاص خود را دارد. از سوی دیگر مباحثی همچون سایه اندازی، عرض معابر و بعضا عدم امکان ورود و خروج خودرو به ملک موجب می شود ارزش افزوده ساخت و ساز به صورت موردی در بلوک های بافت فرسوده کمتر از سایر نقاط شهر شود. اگر به فرض صاحبان چند ملک هم اقدام به نوسازی نمایند ممکن است مجاورین تا دهها سال اقدام ننمایند و این موضوع ارزش اقتصادی پروژه را پایین می آورد. فلذا کسانی که قصد ساخت و ساز دارند عمدتا شهرک های جدید یا املاکی که چنین مشکلاتی نداشته باشند را انتخاب می نمایند. ارزش افزوده در بلوک های بافت فرسوده به قدری پایین است که علیرغم تخصیص وام های طویل المدت و با بهره پایین و علیرغم معاف شدن این املاک از پرداخت عوارض پروانه ساخت در حد ضوابط ، باز هم رغبتی در مالکین اینگونه املاک جهت نوسازی ملک خویش بوجود نیاورده است .
٨- باز آفرینی شهری و مشارکت مردم
برنامه باز آفرینی، نوسازی و بهسازی بافت های فرسوده شهری به دلیل امکان استفاده از ظرفیت های قابل توجه و به دلیل احداث مسکن و توسعه دسترسی به خدمات شهری در آن به عنوان یکی از برنامه های سیاست توسعه درون زای شهری محسوب می شود لیکن تحقق این برنامه به دلیل سرمایه گذاری هنگفت مورد نیاز آن ، با توجه به سطح گسترده بافت های فرسوده جز، مشارکت مردم و بخش غیر دولتی امکان پذیر نیست . اما این سوال مطرح می شود که چرا تمایلی برای حضور فعال در بازآفرینی، بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده به رغم ارزش افزوده آن در ایران را ندارند؟
پاسخ پرسش فوق را می توان در پیچیده و چند وجهی بودن مسایل نوسازی و بهسازی بافت های فرسوده شهری عدم بازگشت سرمایه در برخی از تولیدات فرایند بهسازی و نوسازی مانند شبکه های دسترسی و معابر، فضاهای عمومی و سبز جستجو نمود.
همچنین مشکلات و معضلات حقوقی و ثبتی و نیز و نیز وجود مالکیت های موروثی، وقفی، مشارکتی یا مجهول ، وجود موانعی از جمله مقاومت برای حفظ برخی از درآمدهای پنهان در بافت های مسکونی فرسوده ، مشکلات مربوط به آزاد سازی اراضی و املاک فرسوده ، عدم وجود دسترسی های ضروری و مناسب برای حمل مصالح ساختمانی و عدم شفافیت در سرمایه گذاری و
برگشت سرمایه در این گونه بافت ها از دیگر مسایل این فرایند محسوب می شوند:
جدول (١): مقایسه نکات مثبت مشارکت

مأخذ(اردستانی، ١٣٨٨ص ۴)
با عنایت به مطالب پیش گفته ، برای بهرمندی از مشارکت و پویش اجتماعی مردم ، رسیدن به شهری پایدار و مشارکتی در سایه حضور فعال و موثر مردم و بخش غیر دولتی و ایجاد بستر مزبور لازم است آنان را مورد تشویق و حمایت قرار داده و به عبارت دیگر توانمند نمود. برای توانمند سازی آحاد مرتبط با امر بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهری لازم است در سه محور ذیل برنامه ریزی و اقدام شود(نمودار شماره ١):
١- ایجاد انگیزه موثر بین مالکان ، سازندگان و سرمایه گذاری غیر دولتی.
٢- ایجاد فضای اعتماد آفرین برای مشارکت مالکان ، سازندگان و سرمایه گذاران غیر دولتی با همدیگر.
٣- ایجاد بستر قانونی مناسب برای التزام مردم به نوسازی و مشارکت در امر نوسازی و رفع موانع قانونی موجود از جمله تناقض بین مصلحت حفظ جان عموم انسان ها و حرمت اعمال حقوق مالکیت فردی.
در تشریح علل انتخاب سه محور بالا، مطالب بسیاری مطرح است از جمله : برنامه ریزی و ساماندهی، نظارت و انگیزش از مهم ترین وظایف مدیریت شهری است (خوب آیند، ١٣٨۴ص ١۴١). توسعه کار مشترک و جلب مشارکت همه جانبه آحاد ساکنان ، مالکان و افراد علاقمند و ذینفع در امر بهسازی و نوسازی شهری، صرفا در یک بستر شفاف ، مطمئن و مملو از اعتماد متقابل تحقق می یابد. فارغ از مباحث حقوقی، قانونی و قراردادی، آحاد مزبور باید به متولیان ، مجریان و مدیران طرح های بهسازی و نو سازی اعم از دولت ، شهرداری ها و یا مجریان بخش غیر دولتی اعتماد نموده و به بیان ساده تر رابطه عاطفی و صمیمی برقرار نمایند. لذا اعتماد سازی کلید طلایی یا رمز اصلی مشارکت مردم در باز آفرینی شهری است (آئینی، ١٣٨۶ص ١٩٩). در هر صورت عده ای باقی خواهند ماند که به هر دلیل حاضر به همراهی و مشارکت در امر بهسازی و نوسازی نیستند، برای رفع این مانع چاره ای جز استفاده از ابزار قانونی وجود ندارد.

نمودار(١): راه کارهای بازآفرینی و بهسازی بافت های فرسوده شهری
در شکل فوق سه محور(نوسازی مردمی خود جوش ، نوسازی مشارکتی، و نوسازی اجباری) مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت .
این محورها می تواند به عنوان معیار مناسبی برای ارزیابی برنامه های باز آفرینی و بهسازی شهری مورد استفاده قرار گیرد. بر این اساس برنامه ای می تواند مطلوب ارزیابی شود که در هر سه حوزه پیش گفته زمینه لازم را فراهم نماید به هر میزانی که کمبود و نقص وجود داشته باشد، درجه و مطلوبیت و موفقیت آن برنامه کاهش می یابد.
٩- ضرورت استفاده از برنامه ریزی مشارکتی در باز آفرینی بافت های فرسوده شهر
به طور کلی توجه به امر بازآفرینی در بافت های فرسوده شهری ابعاد بسیار گوناگونی دارد و این کار بایستی به صورت تدریجی انجام شود. یکی از مهم ترین مسائل در این خصوص ، مسأله مشارکت شهروندان است . زمانی که بحث از مشارکت مردمی به میان می آید، انتظار بر این است که هزینه های مربوط به احیاء و بهسازی توسط مردم و ساکنان این گونه بافت ها صورت پذیرد، در حالی که اصولا احیای بافت و حفاظت از آثار تاریخی، میراث فرهنگی و ارزش های معماری کهن ، یک مقوله ملی است . بنابر این نمی توان انتظار داشت که تمامی هزینه ها و طرح ها توسط ساکنان اینگونه از بافت ها(که در نوع فرسوده این بافت ها، اغلب ساکنان آن ، از طبقات فرودست جامعه هستند و در حال فرار از آنجا هستند)، تامین شود. در اینجا دو مسآله بسیار مهم و با اهمیت مطرح می شود: اول اینکه اگر دولت صرفا عهده دار دخالت در بافت های فرسوده شهری شود، از مردم و ساکنان این بافت ها سلب علاقه و اختیار می شود و در نتیجه آن ، این بافت ها پایدار نخواهد بود چرا که هرگز به طور طبیعی احیا نشده اند. دوم آنکه اگر دولت (به عنوان یک سرمایه گذار قوی) در بافت های فرسوده دخالت نکند و زمینه تشویق مردم را فراهم نکند، مردم به تنهایی هرگز دست به نوسازی این گونه از بافت ها نخواهد زد و به تدریج بافت را ترک خواهد کرد(نراقی و همکاران ، ١٣٨٠ص ١٣). در این راه سه عنصر بسیار قدرتمند با همکاری یکدیگر بایستی وارد عمل شوند: دولت ، نهادهای عمومی و مردم . دولت باید در حد دخالت های کلان اقدام کند و قانون بسازد. از طرف دیگر باید منظومه ای از سازمان ها و عناصر میان بخشی متولی کار شوند و سوم اینکه می بایست نحوه مشارکت مردم مشخص شود.
علاوه بر موارد ذکر شده اهمیت مسآله مشارکت مردمی در بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده در سال های اخیر سبب شده است که توجه به بحث مشارکت در کشور نیز بیش از پیش مطرح شود. در این راستا در سی و دومین جلسه رسمی علنی عادی شورای اسلامی شهر تهران (دوره سوم )، مصوبه ای تحت عنوان “ساماندهی مشارکت های اجتماعی در احیای بافت های فرسوده در شهر تهران ” به تصویب رسید(مصوبه شورای تهران ، ١٣٨۶). مشارکت یا همیاری، ماهیتا مفهوم اجتماعی است زیرا برای وقوع آن فعالیت ، هم جهت و هدفمند بودن وجود بیش از یک نفر ضرورت دارد و از این رو بیان کننده نوعی از انواع روابط اجتماعی بین افراد است و با تحقق آن به طور خودکار”گروه اجتماعی” شکل می گیرد.
١٠- مزایای و موانع بازآفرینی بافت های فرسوده شهری بر پایه برنامه ریزی مشارکتی
تجربه ثابت کرده است زمانی که اجتماعات درگیر پروژه ها می شوند، طرح ها و پروژه ها شرایط و شانس بیشتری برای بقا دارند. به طور کلی مزایای استفاده از برنامه ریزی مشارکتی در بافت های کهن شهری را می توان در موارد زیر برشمرد:
– به وجود آمدن روند مدیریتی و برنامه ریزی که به صورت موثر، کارآمد و منصفانه است .
– افزایش ارتباط و پاسخگو بودن بیش از پیش روند برنامه ریزی.
– افزایش پیوستگی و نزدیکی اقشار اجتماعی و حس جمعی.
– به وجود آمدن مالکیت شهروندی، تعهد و حس مسئولیت در قبال برنامه ها و پروژه ها و تأیید آنها از طرف شهروندان .
– دریافت اطلاعات هرچه بیشتر از ساکنان در خصوص مشکلات محل زندگیشان و در نتیجه شناخت صحیح تر بافت که این شناخت جامع خود اساس و پایه برنامه ریزی و تصمیم گیری های آتی است .
– صرفه جویی در هزینه های بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده از طریق جلب مشارکت شهروندان .
موانع مشارکت در بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده به چند موارد اصلی تقسیم شده است :
١- موانع ساختاری
٢- موانع فرهنگی – اجتماعی
٣- عدم مداخله واقعی مردم و عدم اطلاع مردم از برنامه ها
۵- محدودیت های قانونی و احساس عدم تعلق به محله
٧- عدم شناخت جایگاه سازمان های غیردولتی، محدودیت های اقتصادی و موانع سیاسی مشارکت .
١١- تعریف بهسازی
– بهسازی به سلسله اقدام هایی گفته میشود که به منظور ابقا و بهبود کالبد و فضای شهر در کوتاه مدت صورت میگیرد. (فصلنامه هفت شهر، ١٣٨١).
– به عبارتی دیگر بهسازی به مجموعه اقدامات اجرایی در شهر گفته میشود که به منظور حفاظت و احیای کالبد و کاربری و فعالیت موجبات حفظ هویت ، اصالت و بهبود بنا و فضای شهری را فراهم میسازند. در هر یک از مراحل و اقدامات مربوط به بهسازی مداخله ای چشمگیر در کالبد صورت نمیگیرد، زیرا کالبد اهمیت تاریخی، فرهنگی و به طور کلی شرایط مناسبی دارد و تنها با از میان برداشتن فرسودگی نسبی فضای شهری با تاکید بر شکل بنا و فضا، از فرسودگی و تخریب بیشتر فضای شهری جلوگیری میشود. بهسازی محله های فرسوده شهری مداخله ای سازمان یافته است که برای مقابله با زوال تدریجی بافت های شهری و ایمن سازی و حفاظت آنها اعمال میشود. زوال تدریجی روندی است که هر بافتی که حفاظت و مداخله ای برای بهبود آن صورت نگیرد، با آن روبه رو خواهد شد. بهسازی دامنه ای گسترده از اقدام هایی است که در نواحی و محله های شهری برای بهتر کردن اوضاع کالبد و فضای شهری از نظر ساخت ، بافت و سیمای شهری صورت میگیرد. این اقدام ها بر حسب نیاز که در کالبد و فضای شهری اتفاق میافتد چشم انداز شهری را ساماندهی میکند. به عبارت دیگر بهسازی شهری به مجموعه مداخله هایی از اصلاح وضع بناها، فضاها و محله های شهری، بر اساس یک طرح جامع هماهنگ که به نحوی حالت فرسودگی و رکود و رخوت را در آنها از بین ببرد، گفته میشود.
– بهسازی شهری به معنی ایجاد شرایط زیست معقول و آماده کردن بستری مناسب برای معیشت سالم و مولد در شهر و شهرنشینی است . این مورد در ابعاد مختلف کالبدی، اجتماعی و اقتصادی و در ارتباط با استعدادهای محلی و در قالب سیاست ها و برنامه های مختلف به مرحلۀ انجام میرسد. از دیدگاه دیگر، بهسازی به معنای نحوه استفاده از امکانات کالبدی، انسانی، اقتصادی و طبیعی به منظور رشد و ایجاد ترقی است . در همین راستا بهسازی را میتوان نوعی برنامه ریزی جامع نیز به حساب آورد. بهسازی کمک به بهبود وضع شهرها از جمله وضع کالبدی، اقتصادی، اجتماعی آنها و افزایش بنیۀ اقتصادی و اجتماعی در بافت های قدیم و جدید است (شیعه ، اسماعیل ، ١٣٧٨).
– در این نوع مداخله اصل بر وفاداری به گذشته و حفظ آثار هویت بخش در آنهاست . فعالیت بهسازی با هدف استفاده از امکانات بالقوه و بالفعل موجود و تقویت جنبه های مثبت و تضعیف جنبه های منفی از طریق حمایت

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 42 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد