مقاله شاخص های برنامه ریزی شهری و کاربرد آنها در توسعه پایدار فضایی شهر(شهر رودسر)

word قابل ویرایش
17 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
امروزه مفاهیم و شاخص های توسعه پایدار در همه ابعاد شکل گیری و تداوم حیات شهر اعم از جغرافیایی، کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی مورد توجه برنامه ریزان قرارگرفته است. گسترش سریع شهرها، مهاجرت از حوزه های روستایی، تامین نیازمندی ها و خدمات اساسی شهر و حفظ منابع و سرمایه های طبیعی شهر، موجب گردیده که شهرها با چالش های فراوانی در زمینه حل مشکلات مربوط به توسعه ناموزون، نابودی اراضی کشاورزی، تخریب فضاهای باز و سبز، جمع آوری و دپوی زباله، آلودگی منابع آبی و عرصه های طبیعی و … مواجه گردند. در این راستا نحوه برخورد انسان با محیط های شهری می تواند بقاء و حیات شهرها را تضمین نماید. هدف مقاله، شناسایی و ارزیابی راهکارهای دست یابی به توسعه پایدار شهری و تدوین شاخص های اقتصادی، اجتماعی، در راستای حفظ منابع، سرمایه های طبیعی و امکانات موجود شهر است. در این مطالعه از روش تحلیلی و پیمایشی در شناسایی وضع موجود استفاده شده است .
نتایج میدانی حاکی از آنست بین شاخص های جغرافیایی؛ موقعیت(نزدیکی به ساحل و توانهای محیطی، توپوگرافی(شیب ۲ درصد)، منابع آب فراوان، خاک حاصلخیز) و توسعه پایدار فضایی شهر رودسر ارتباط وجود دارد. بر اساس یافته های تحقیق ۴۵/۵ درصد شاخصهای اجتماعی بعنوان نقاط قوت جهت توسعه پایدار شهر رودسر نقش دارند. بر اساس نتایج تحقیقات،۴۰ درصد شاخص های کالبدی در راستای شهرپایدار محقق شده و۶۰ درصد شاخص های کالبدی بعنوان نقاط ضعف در توسعه شهر رودسر عمل می کنند. در ضمن بین شاخص های اقتصادی و زیست محیطی در شهر رودسر با شاخص های توسعه پایدار رابطه وجود ندارد. مهمترین پیشنهادات نیز جهت توسعه پایدار شهر رودسر به منظور حفظ منابع خاک، زمین و آب در جهت پایداری اکولوژیکی، توسعه عمودی شهر، احداث مسیر های سبز و پیاده راه و پارکها در حاشیه رودخانه ها و ساحل است.
کلمات کلیدی: توسعه پایدارشهری، مدیریت پایدار شهر، شاخص های توسعه پایدار شهری، پایداری فضـای شـهر، رشـد فیزیکـیشهر و شاخص های توسعه.

.۱ مقدمه
در شهرهای مختلف جهان، امروزه مصرف کنندگان شتابزده منابع طبیعی، تولیدکنندگان زباله و ضایعات هستند که شرط لازم برای توسعه را تخریب ذخایر زیستی دانسته و در جهت دستیابی به بازارهای وسیع مصرف تلاش می کنند و کمتر به حفظ منابع و ذخایر برای نسلهای آینده هستند. (۱۹۸۳, PP 216 – ۲۲۵)
هدف اصلی این مقاله عبارت است از بررسی نقش شاخصهای برنامه ریزی شهری در توسعه پایدار فضایی از ابعاد جغرافیایی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهر رودسر است. فرضیات این مقاله به شرح زیر است:
-۱ بین شاخص های جغرافیایی (موقعیت، توپوگرافی، شیب و … ) و توسعه پایدار فضایی شهر رودسر ارتباط وجود دارد.
-۲ بین شاخصهای اقتصادی(میزان اشتغال، نرخ بیکاری ، نرخ اشتغال، مهاجرت، درآمد) و توسعه پایدار فضایی شهر رودسر ارتباط وجود دارد.
-۳ بین شاخصهای اجتماعی(سواد، بعد خانوار، میزان جمعیت، نرخ رشد) و توسعه پایدار فضایی شهر رودسر ارتباط وجود دارد.
-۴ بین شاخص های کالبدی(سرانه مسکونی، آموزشی، تجاری، بهداشتی، مذهبی و فضای سبز) و توسعه پایدار فضایی شهر رودسر ارتباط وجود دارد.
این مقاله با توجه به مطالب فوق به شرخ ذیل تدوین گشته است: در قسمت اول و دوم توضیحات مختصری در مورد مکاتب فکری تاثیر گذار بر نظریه توسعه پایدار، و نظریه، اهداف و اصول توسعه پایدار ارایه می شود. سپس در قسمت سوم مشخصات عمومی شهر رودسر اختصاص دارد. در ادامه به تحلیل شاخص های اجتماعی، بهداشتی و زیست محیطی، اقتصادی تاثیر گذار در رشد و توسعه پایدار فضایی شهر رودسر اشاره دارد و در انتها به جمع بندی، نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات می پردازد.

.۲ پیشینه، نظریه و اهداف توسعه پایدار
مباحث مربوط به توسعه پایدار از دهه هفتاد در غرب مطرح شد. تا قبل از آن، توجه به توسعه و رشد اقتصادی مطرح بود و تفکرات حفظ محیط زیست کمتر مورد حمایت قرار گرفت. در سال ۱۹۷۲ گزارش کلوپ رم تحت عنوان »محدودیت رشد)«حسینی، (۵۹ باعث شد تا غرب نسبت به اثرات مخرب توسعه اقتصادی حساس شده و در جهت چاره جویی، تمهیداتی را انجام دهد. آنها چند متغییر از قبیل ذخیره منابع، آلودگی، رشد جمعیت، رشد اقتصادی و … را هدف گرفتند. واژه توسعه پایدار اولین بار در گزارش»آینده مشترک ما« به طور رسمی، توسط »برانت لند« در سال ۱۹۸۷ مطرح شد .
نظریه توسعه پایدار شهری، حاصل بحثهای فراوان طرفداران محیط زیست در باره مسائل زیست محیطی بخصوص محیط زیست شهر است که به دنبال آن نظریه » توسعه پایدار برای حمایت از منابع محیطی « ارائه شد (پاپلی و رجبی، .(۳۴۰ :۱۳۸۶
از نظر جاکوبس » پایداری بمعنای آن است که محیط باید به گونه ای حفظ شود که ظرفیتهای آن در طول زمان محفوظ مانده و حداقل به اندازه ایی که از فاجعه زیست محیطی در آینده اجتناب شده و تا حدی که به نسلهای آینده نیز امکان استفاده مناسب ازآن را بدهد« تعریف شده است. این تعریف در واقع تاثیر فعالیت های انسان بر محیط طبیعی را بخوبی نمایان می سازد. در این تعریف تاکید بر موارد ذیل است: .۱ حفظ منابع، .۲ جلوگیری از تخریب محیط زیست، .۳ عدالت اجتماعی، .۴ توجه به نسلهای آینده(عسگری، .(۵ :۱۳۸۲ بنابراین اهداف توسعه پایدار در برنامه ریزی شهری عبارت است:
-۱ در جستجوی شکلی از نظام اقتصادی است که محیط را در نظر گرفته و اثرات منفی فعالیتهای انسانی بر محیط را کاهش دهد .
-۲ شکلی از توسعه در نظام فضایی را مورد حمایت قرار می دهد که کاربرد منابع را به حداقل برساند.
-۳ الگویی ازبرنامه ریزی شهری که قادر به تلفیق مناسبی از نظام فضایی و اقتصادی در راستای کاهش نابرابری ها و توازن منطقه ای باشد مورد حمایت است(شکل .(۱ اولی به فضا و دومی به اقتصاد توجه دارد. اصول زیر قابل توجه خواهد بود: .۱ ارتباط با طبیعت؛ .۲ امنیت و ایمنی؛ .۳ ارزیابی؛ . ۴ آگاهی و دانش؛ .۵ وحدت و جامع نگری.« با توجه به ابعاد تعریف شده توسعه پایدار شهری، تعریف ذیل برای این نوع توسعه مناسب است: »تغییر تراکم و کاربری اراضی شهری جهت رفع نیازهای اساسی مردم در زمینه مسکن، حمل و نقل، فراغت و غیره به گونه ای که شهر از نظر محیطی قابل سکونت و زندگی، از نظر اقتصادی قابل دوام و از نظر اجتماعی دارای برابری باشد به نحوی که این تغییرات فناورانه و صنعتی، حفظ اشتغال، مسکن و شرایط زیست محیطی مناسب را در بر داشته باشد. «
“آندره گودی” چهار خصیصه را برای توانایی پایداری محیط در مقابل تهاجمات زیست محیطی بیان می کند :
درجه آسیب پذیری، قابلیت سازش و اتعطاف، قدرت ترمیم و برگشت به وضعیت اول، قبول وضعیت ماندگاری و یا توانایی پایداری. برای مثال درجه آسیب پذیری یک روستا قابل مقایسه با شهر بزرگ نیست(تولایی، (۱۰۰ :۱۳۷۳ در این راستا ویژگیهای یک جامعه پایدار عبارت است از:

الف. آگاهی از محدودیت منابع؛ ب. جلوگیری از گسترش بی رویه شهرها و روستاها؛ ج. بازیافت مواد؛ و د. توسعه و جایگزینی انرژی های پاک در شهر و روستا( ( Maclaren. 1996: 183 ; Gordon.1990 از دیدگاه »ویلیس« رابطه مستقیمی بین ارزش های دموکراتیک محلی در جهت درک فرصت ها و توانمندیها و هماهنگی مردم در حفظ ارزشهای پایدار شهری وجود دارد .(Wheeler,1998) تا حدودی که ملاقات با همسایگان مولفه مهمی در حل چالش های محیطی در سطح محلات محسوب می گردد( ( Wheeler, Stephen, 1998

.۳ مشخصات عمومی محدوده مورد مطالعه
شهر رودسر مرکز شهرستان رودسر است و از نظر موقعیت نسبی، از شرایط منحصر به فردی برخوردار است. نزدیکی به ساحل دریا، دسترسی به محور اصلی جاده خط کناره و برخورداری از ساحل طولانی، آرام و کم عمق و همچنین عبور چند شاخه رودخانه(کیا رود ـ شیرا رود) از درون شهر نیز ضمن تقسیم به بخش های مختلف، از موقعیت منحصر به فردی برخوردار گردیده است.(طرح تفصیلی، (۱۳۸۵ حرکات جمعیتی شهر رودسر در طی سال های ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۵ نسبت به دهه قبل متعادل بوده و از ثبات بیشتری برخوردار شدهاست. بر خلاف شهرهای دیگر، شهر رودسر طی سالهای ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵ از میزان رشد جمعیت در اغلب نقاط شهری کاسته شد. باید اشاره نمود طی این دوره رشد مطلق جمعیت شهر رودسر نشانه شدت مهاجر پذیری در دهه های اخیر است چرا که رشد طبیعی جمعیت در دهه ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۵ شداًیکاهش یافته بود. این میزان در سال ۱۳۸۵ افزایش یافته است(جدول.(۲
در سال ۱۳۷۵ از مجموع ۲۷۵۱۷ جمعیت ۱۰ ساله و بیشتر شهر رودسر که تعداد ۱۰۳۷۱ نفر در گروه فعال جامعه قرار گرفته اند که از این تعداد ۸۴/۳ درصد شاغل می باشند. نمودار ۱ وضعیت فعالیت، اشتغال و بیکاری در شهر بر حسب جنس به تفکیک سالهای ۱۳۶۵-۱۳۸۵ را نشان می دهد.

جدول شماره -۲ تعداد و درصد رشد سالانه جمعیت در مقاطع و دوره های مختلف

با توجه به آمارهای موجود در شهر رودسر با محاسبه جمعیت زیر ۱۴ سال و بالای ۶۵ سال و بار تکفل در این شهر برابر % ۳۲ می باشد. تراکم خالص مسکونی شهر رودسر برابر ۱۵۱ نفر در هکتار و تراکم ناخالص مسکونی برابر ۱۸ نفر در هکتار بود(نمودار (۲ با نگاهی به آمار و اطلاعات جدول زیر مشاهده می گردد که تراکم در دو دهه ۱۳۸۵ و ۱۳۷۵ تفاوت چندانی نداشته است اما در سال ۱۳۶۵ تراکم ۱۳/۵ نفر در هر هکتار بوده است که با افزایش جمعیت در دوره های بعد میزان تراکم نیز افزایش یافته است.

نمودار -۲ جمعیت و تراکم نسبی در شهر رودسر سالهای ۱۳۶۵-۱۳۸۵

.۴تحلیل شاخص های اجتماعی تاثیر گذار در رشد و توسعه پایدار فضایی شهر رودسر
شاخص های اجتماعی از جمله شاخصهای تاثیر گذاری است که موفقیت، پیشرفت و کارایی یک نظام شهری را تعیین می کند. این شاخصها عبارت است: شاخص رشد جمعیت، سواد، مهاجرت، تراکم خانوار در واحد مسکونی، بعد خانوار، سرانه های اجتماعی مانند کتابخانه، فضاهای فرهنگی. رشد جمعیت شهر رودسر در طی دوره ۷۵ تا ۸۵دارای رشد روند تقریبا ثابت است(جدول .(۳

جدول-۳ جمعیت، درصد رشد سالانه جمعیت رودسر سالهای )۱۳۶۵-۱۳۸۵ماخذ: سالنامه آماری استان گیلان، (۱۳۶۵-۱۳۸۵

در سال ۱۳۸۵ از مجموع جمعیت ۶ ساله و بیشتر شهر رودسر، ۹۰/۹ درصد نفر باسواد و ۹/۱ درصد بیسواد بودند. بررسی وضعیت سواد طی دوره ۶۵ تا ۸۵ در شهر رودسر دارای روند افزایش بوده بطوری که از ۸۵/۱ درصد در سال ۱۳۶۵ به ۹۱ درصد در سال ۱۳۸۵ رسیده است. نرخ باسوادی زنان ۴۸ درصد و مردان ۵۲ درصد است.

.۵ تحلیل شاخص های اقتصادی تاثیر گذار در رشد و توسعه پایدار فضایی شهر رودسر
شناخت اقتصادی شهر در جهت تعیین مزیت های نسبی، قابلیت ها و فعالیت ها به منظور بهره برداری از کاربری اراضی، امکانات و تاسیسات موجود و بالقوه، برای جذب سرمایه، جمعیت و رشد و توسعه فیزیکی شهر اهمیت دارد. از مجموع ۳۰۱۷ نفر جمعیت ۱۰ ساله و بیشتر، ۸۷/۳ درصد شاغل و ۱۲/۷ درصد بیکار می باشند. در سال ۱۳۷۵ از مجموع ۲۷۵۱۷ جمعیت ۱۰ساله و بیشتر، ۸۴/۳ درصد شاغل می باشند. بر این اساس نسبت شاغلان این شهر برابر ۳۰/۶ درصد است و در سال ۱۳۷۵ نسبت اشتغال برابر با ۲۵/۵ و در سال ۱۳۶۵ نیز نسبت اشتغال به کل جمعیت ۲۴/۳ بوده است(جدول۳ و (۴ از مجموع کل جمعیت شهر رودسر که برابر ۳۳۹۵۱ نفر می باشد نسبت جمعیت فعال آن برابر ۵۴/۵ درصد می باشد. یعنی ۵۴/۵درصد از جمعیت شهر رودسر جزء فعالین شهر محسوب می گردند که این میزان در سال ۳۰/۳ ۱۳۷۵ و در سال ۱۳۶۵، ۲۹/۶ بوده است که طی دوره ۶۵ تا ۸۵ رو به بهبود و رشد بوده است. با توجه به آمارهای موجود در شهر رودسر با محاسبه جمعیت زیر ۱۴ سال و بالای ۶۵ سال و بار تکفل در این شهر برابر %۳۲ می باشد. با نگاهی به آمار و اطلاعات جدول زیر مشاهده می گردد که تراکم در دو دهه ۱۳۸۵و ۱۳۷۵ تفاوت چندانی نداشته است اما در سال ۱۳۶۵ تراکم ۱۳/۵ نفر در هر هکتار بوده است که با افزایش جمعیت در دوره های بعد میزان تراکم نیز افزایش یافته است.
مهاجرت غالب رودسر، روستا شهری است با انگیزه کار و ادامه تحصیل از روستا به شهر صورت گرفته است. از کل مهاجرین، ۵۹/۹ درصد، محل تولدشان رودسر و ۱۶ درصد متولد شهر دیگر، ۲۵/۵ درصد متولد آبادی دیگر، % ۳ متولد خارج از کشور و ۰/۶ درصد فاقد محل تولد مشخص است(جدول (۷ تراکم خانوار در واحد مسکونی شهر رودسر: تعداد خانوار شهر رودسر بر اساس آخرین سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر ۹۷۰۲ خانوار می باشد که این تعداد خانوار در ۹۰۲۸ واحد مسکونی اسکان دارند و تراکم خانوار در واحد مسکونی این شهر برابر ۱/۰۷ می باشد و همچنین در سال ۱۳۶۵ و ۱۳۷۵ تراکم خانوار در واحد مسکونی تغییری نداشته است(جدول .(۷

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 17 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد