whatsapp call admin

دانلود مقاله مسائل بازاریابی خرمای ایران

word قابل ویرایش
24 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

مسائل بازاریابی خرمای ایران

بحث آسیب پذیری اقتصاد تک محصولی ولزوم توجه به صادرات غیرنفتی درایران از دیرباز میرح بوده ، اما جهش قابل ملاحظه ای دراین راستا صورت نگرفته است . ایران با توجه به وسعت خاک ، تنوع آب وهوا واستعدادهای بالقوه نیروی انسانی درزمینه های مختلف بخش کشاورزی ، درتولید بسیاری از محصولات زراعی ودرختی از جمله «خرما» مزیت نسبی دارد . به رغم قرارداشتن درجایگاه نخست تولید کنندگان جهانی این محصول ، متأسفانه درمرحله صدورودرصحنه بین المللی به دلیل ناکارایی عملیات بازاریابی ، درمقایسه با کشورهای رقیب ، این مزیت را از دست داده وبا وجود افزایش وزنی صادرات ، مواجه با کاهش درآمد ریالی یا دلاری درصدورخرما است .

مقدمه
سال هاست درمحافل اقتصادی بحث آسیب پذیری شدید اقتصاد تک محصولی ولزوم خروج ایران از وضع اقتصاد مبتنی بردرآمد نفتی میرح است ، لیکن متأسفانه با گذشت بیش از یک ربع قرن از انقلاب وپشت سرگذاشتن سه برنامه توسعه اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی ، گامی جهشی وچشمگیردرراستای هدف فوق برداشته نشده وکماکان اتکا به درآمدهای نفتی اساس وپایه اصلی تأمین هزینه های ملی را تشکیل می دهد . نظربه اینکه درحال حاضرحدود یک سوم صادرات غیرنفتی ایران به بخش کشاورزی اختصاص دارد وبا توجه به ارزبری پایین این بخش درمقایسه با سایربخش های اقتصادی کشوروهمینطورعدم وابستگی آن به فناوری پیچیده ، می توان با توسعه صادرات محصولاتی که تولید آن ها از نظرشرایی اقلیمی واقتصادی دارای مزیت نسبی است . بخشی از ارزمورد نیاز کشورراازطریق این کالاها تأمین کرد .

یکی از محصولات درختی مهم «خرما» است که ایران یکی از مهمترین تولید کنندگان این محصول درجهان است . بالغ بر۴۰۰ رقم خرما درکشورتولید می شود که اکثراً از بهترین ارقام صادراتی ونوعاً مطلوب کشورهای خریداراست . اما به رغم تولید بسیاربالا(بیش از۹۰۰ هزارتن درسال۱۳۷۸ ، حدود تولید جهان ) وصادرات نسبتاً بالا از نظروزن (نسبت میزان صادرات به تولید کشورحدود است ) ، ارز قابل توجهی نصیب کشورنمی شود (فقط ۸/۲۲ میلیون دلاردرسال ۱۳۷۸ معادل۷/. درصد از صادرات غیرنفتی کشوردرسال مذکور) .

انواع مختلف وارقام معروف خرما درایران
خرماکلاً به سه دسته تازه یا مرطوب ، نیمه خشک وخشک تقسیم می شود . معروف ترین ارقام خرما وتعداد درختان باروربرحسب نوع درجدول (۱) آمده است که مربوط به مناطق زیرمی شود :
– درخوزستان : ارقام زاهدی ، هلاوی ، خضراوز وعبدالهی
– درفارس : ارقام زاهدی ، کبکاب وشاهانی
– دربلوچستان : انواع مضافتی ، هلیله ، ربی وموسلی
– درکرمان : انواع مضافتی (زرد وسیاه )

« شبکه بازرگانی خرمای بم » بخش عمده ای از خرمای مضافتی مناطق بلوچستان وکرمان را خریداری وتحت عنوان « خرمای مضافتی بم » به فروش می رساند که دربازارداخلی شهرت مطلوبی دارد . هم اکنون حدود ۴۵ هزارتن از خرمای منطقه بم به دلیل وقوع زلزله واختلال درعملیات برداشت وبلاتصدی بودن امورفروش ، انباروبسته بندی وحمل آن ، درمعرض نابودی است . (۲)

اشتغال وپراکندگی بهره برداران خرما
براساس آخرین نتایج آمارگیری از بهره برداران خرما درسال ۱۳۷۲ ، بیش از ۵۰۰ هزارنفردرارتباط مستقیم با بهره برداری خرما فعالیت می کنند ، البته بخشی از این بهره برداران درزیربخش های زراعت ودامپروری نیز اشتغال دارند که اگر نیروی انسانی شاغل درعملیات بازاریابی وصادرات خرما را نیز به این رقم اضافه کنیم ، نشان دهنده درصد قابل توجه اشتغال زایی از سوی این محصول است که بخش اعظم این نیروی کاردرمحروم ترین مناطق کشوربا حداقل امکانات وفرصت های شغلی هستند . جدول (۲) پراکندگی بهره برداران را برحسب استان نشان می دهد .
سطح زیرکشت ، تولید وعملکرد خرما درایران

۵/۹۵ درصد از تولید خرمای کشورآبی و۵/۴ درصد دیمی است . جدول (۳) سطح زیرکشت ، میزان تولید وعملکرد خرما درکل کشوررا به تفکیک استان ها درسال ۱۳۸۰ نشان می دهد . اوج تولید درسال های گذشته مربوط به سال ۱۳۷۸ است که بیش از ۹۰۸ هزارتن تولید با متوسط عملکرد بیش از پنج تن درهکتاررا نشان می دهد . (جدول ۴)

بیشترین تولید خرمای کشوربه استان هرمزگان با ۷/۱۷ درصد از کل تولید تعلق دارد . سپس استان های کرمان ، سیستان وبلوچستان ، فارس وبوشهروخوزستان دررده های بعدی قرارمی گیرند . جمعاً ۷ استان کشور۹۹ درصد از خرمای کشور را تولید می کنند .
بالاترین عملکرد تولید آبی با ۸۰۲۲ کیلوگرم درهکتاربه استان کرمان وکمترین عملکرد با ۱۰۶۳ کیلوگرم درهکتاربه استان یزد تعلق دارد . متوسط عملکرد دیم کشور۲۴۸۰ کیلوگرم است . بالاترین عملکرد دیم با ۳۰۶۶ کیلوگرم به استان بوشهرتعلق دارد .
جایگاه ایران درتولید وصادرات جهانی خرما

تولید کشورهای عمده تولید کننده خرما درجهان درسال های ۱۹۹۵ و۲۰۰۲ مطابق جدول (۵) است . همانگونه که مشاهده می شود ایران درتولید مقام دوم ودرسهم از صادرات جهانی مقام سوم را با ۶/۸ درصد دارد وسپس مصروعراق وعربستان وپاکستان به ترتیب درمقام های دوم تا پنجم قرارگرفته اند . نکته بسیارجالب درمورد فرانسه است که بدون هیچ تولیدی ، از طریق صادرات مجدد ، ۸/۴ درصد از بازارجهانی خرما را به خود اختصاص داده است .

براساس آمارمنتشره از سوی گمرک ، با وجود افزایش ۲۴ درصدی وزن خرمای صادراتی ایران درسال ۱۳۳۷ ، درآمد ناشی از صادرات آن فقط ۱۰ درصد افزایش یافت . درسال مذکورایران حدود ۳/۶۷ هزارتن خرما به ارزش ۳/۱۶ میلیون دلارصادرکرد . درسال ۱۳۷۸ صادرات خرمای ایران به ۱/۱۰۱ هزارتن به ارزش ۸/۲۲

میلیون دلاربالغ شد که نسبت به سال ۱۳۷۷ از نظروزن ۳/۳۷ درصد واز نظرارزش ۳۳ درصد فزونی داشت . این رقم نسبت به سالهای پیشین نقطه اوج محسوب می شود . دریازدماه اول سال ۱۳۷۹ جمعاً ۳/۷۲ هزارتن خرما به ارزش ۵/۱۶ میلیون دلارصادرشد . به این ترتیب درطول برنامه پنج ساله دوم جمعاً ۶/۳۶۵ هزارتن خرما به بازارها جهانی عرضه شده که تقریباً معادل تولید خرمای کشوردریک سال است : این مطلب نشان می دهد که میزان صادرات خرما تا توانایی های

تولید فاصله زیادی دارد . شاید این گونه برداشت شود که مصرف داخلی خیلی بالاست . اما چنین نیست زیرا قیمت برای مصرف کننده داخلی (با درآمد متوسط ) نیز بالاست .

مصرف سرانه خرما درکل کشورحدود هشت کیلوگرم درسال است . البته مصرف سرانه درمناطق تولید حدود ۲۶ کیلوگرم تخمین زده می شود . این رقم درسایرکشورهای تولید کننده مثل عربستان ، عراق ، مصروالجزایربه ترتیب ۳۷و۲۱و۵/۱۰و۵/۸ کیلوگرم درسال است . مصرف سرانه درکل کشورهای درحال توسعه معادل ۳/۰ کیلوگرم درسال است . (۳)

حتی اگرمصرف سرانه سالیانه خرما را برای ایران نه کیلوگرم فرض کنیم که با توجه به درآمد سرانه کشورودرقیاس با دیگرکشورها منطقه تخمینی پایینی نیست باز هم نظربه رقم تولید کل می توان به این نتیجه رسید که حدود ۵/۲۲ درصد از تولید خرمای کشوردرجریان داشت ، برداشت ومراحل مختلف بازاررسانی ضایع می شود . دراینجا به علل ضایعات بالا وپایین بودن درآمد ارزی حاصل از صادرات خرما خواهیم پرداخت . لیکن شایان ذکراست که موفقیت های نسبی صادرات خرما درسال های اخیررا باید درارتباط با مسأله تحریم اقتصادی عراق وسپس جنگ درآن منطقه وهمچنین حذف پیمان ارزی دانست . نکته مثبت قابل

ذکردیگردرمورد صادرات خرمای ایران مقاصد پراکنده وبسیارمتعدد درصدورآن است (خرمای ایران به کشورهای متعدد صادرمی شود ) اصولاً تمرکز گرایی دربازاریابی کالاها ، به عبارتی تسلیم دربرابرانحصارات خرید است وسرانجام به آسیب پذیری وضع کشورصادرکننده می انجامد . لیکن دراین مورد خاص درخصوص تمرکز زدایی مراکز ارسال محصول تا حدود زیادی موفق بوده ایم . جدول (۶) ، میزان واردات کشورهای وارد کننده خرمای تازه وخشک ایران را درسال ۱۳۷۹ نشان می دهد .

مشکلات بازاریابی وصدورخرما
همانگونه که قبلاً هم اشاره شد ، به رغم ظرفیت های بالقوه ، بالای تولید درکشوروهمچنین تولید بیش از ۴۰۰ رقم خرما ، تولید نزدیک به تولید جهانی ، عملکرد دربازارهای جهانی ضعیف است وارز مورد انتظاراز صدورآن حاصل نمی شود . درجست جوی علل این ضعف ، کاستی ها ومشکلات موجود به شرح زیرطبقه بندی می شود :

۱- طبقه بندی ارقام تولیدی وتوسعه ارقام صادراتی :
ازآنجایی که برخی انواع خرمای ایران درمیان کشورهای تولید کننده بی نظیروبرخی نیز کم نظیراست ودرتجارت جهانی مشتریان خاص خودرا دارد ، بهتراست دربرنامه ها ی توسعه کشت نهال خرما به انتخاب این ارقام اولویت داده شود وبه تدریج درعملیات به زراعی ، نهال های اصلاح شده ومرغوب جانشین نا مرغوب شود . با توجه به صفات ظاهری خرمای مطلوب خریداران خارجی (اندازه بزرگ با بافتی نیمه خشک وکاملاً گوشتی ، رنگ روشن وپوست بدون چین وچروک وکاملاً چسبیده به بدنه ) ، به نظرمی رسد گونه های استعمران ، زاهدی ، مضافتی ، پیارم وکبکاب ایران کم وبیش دارای این صفات هستند وبرای بازارهای جهانی مناسب اند . دراین باره فناوری ، تحقیق وسرمایه لازم باید بکارگرفته شود .

۲- مسائل مربوط به برداشت محصول :
متاً سفانه برداشت خرما درایران هنوز به روش های بسیارابتدایی وسنتی ، بالا رفتن از درخت همراه سبد وجدا کردن دانه ها از خوشه با تکان های شدید ، صورت می گیرد . دراین روش علاوه برخطرات جانی ، خسارات وصدمات فیزیکی زیادی به شاخه های درخت ومیوه ها نیز وارد می شود . درحالی که درکشورهای پیشرفته عمل برداشت با بکارگیری ادوات مکانیزه وماشینی انجام می شود . ضمناً بهتراست به جای سبدهایی که خاصیت ارتجاعی دارند از ظروف غیرقابل ارتجاع درجمع آوری محصول استفاده شود تا لهیدگی وصدمات فیزیکی محصول کاهش یابد . همچنین میوه های ریخته شده پای درخت که آلوده به خاک وشن شده اند ، جداگانه جمع آوری شوند ودرعملیات برداشت از مخلوط شدن چند رقم خرمای متفاوت دریک ظرف خودداری شود زیرا از درجه مرغوبیت وقیمت محموله کاسته می شود (۴)

۳- خشک کردن ، درجه بندی واستاندارد :
اصولاً خرما برای ماندگاری بیشترباید از رطوبتی بین ۱۸ تا ۲۳ درصد برخوردارباشد لذا با استفاده از فن فرآوری باید رطوبت دانه ها را به طوریکنواخت دراندازه فوق تنظیم کرد . عمل خشک ودرجه بندی خرما درایران به طورمناسب وغیراصولی اکثراً توسط کارگران درانبارها درصورت دستی انجام می شود . خرما درسه درجه جداسازی می شود . دردرجه یک حبه ها باید کاملاً جدا از یکدیگر، از نظرظاهری وباطنی سالم ، پوست نازک وبه بدنه چسبیده ، کمی شیره دار، رنگ خرمایی یا زرد ، حبه درشت با هسته کوچک ، شیرین وخوش طعم بدون لکه ولهیدگی ، تخمیرنشده ، تمیزوبدون گردوخاک ومواد خارجی دربسته های کوچک ، کاملاً

ضدعفونی شده وعاری از آفات انباری باشد .(۵)دردرجه دوبه نسبت ، مرغوبیت اهمیت کمتری دارد . درجه ۳ صرفاً مصرف صنعتی دارد وخرما دربسته های بزرگ ۱۰ تا ۲۰ کیلویی به هم چسبیده وفشرده بسته بندی می شود وبرای تهیه شیره الکل ، سرکه ، مخمروسایرفرآورده های صنعتی بکارمی رود . برخی از ارقام خرما جهت کاهش آلودگی اولیه وکم کردن بار میکروبی وفساد وایجاد بیماری باید شست وشو یا ضد عفونی وسپس رطوبت خارجی اش گرفته شود . برای

بعضی ارقام نیز بهتراست از گلیسیرین خالص جهت شست وشو وافزایش امکانات فرآوری وگهداری محصول هستند لذا یا تسلیم قیمت های بسیارپایین روزهای برداشت می شوند ویا به دلیل رطوبت بالای خرمای جمع آوری شده وروی هم انباشته شده درجای محدود وغیرمناسب ، بخشی از محصول دراثرفعالیت مخمرها ترش وفاسد می شود وخسارت زیادی به تولید کننده ها واقتصاد ملی وارد می شود . همه ساله به علت نبود امکانات ، حمل ونقل مناسب مانند کانتینرهای سرد خانه دارجهت صدورخرما ، حدود ۱۰ درصد محموله های صادراتی ضایع شده وبرگشت داده می شود .
۴- انبارکردن خرما :

همان گونه که پیشتراشاره شد ، اکثربهره برداران پراکنده دراستان های جنوب غربی ، جنوبی وسیستان وبلوچستان که جزء مناطق محروم کشورند ، از امکانات اولیه برای برداشت ، فرآوری ونگهداری محصول بی بهره اند . بنابراین مجبورند به سرعت محصول را به قیمت های پایین به واسطه ها بفروشند ویا ضایعات زیادی را متحمل شوند . حتی تجارواسطه نیز به اندازه مورد نیاز انبارمناسب وبهداشتی ، سردخانه وامکانات فرآوری وحمل ونقل مناسب را ندارند . این مسأله ضایعات بالای محصول درشبکه توزیع ومراحل عملیات بازاررسانی داخلی وکانال صدوررا توجیه می کند .
۵- مسائل مربوط به بسته بندی خرما :

شایان ذکراست که از کل خرمای صادراتی ایران فقط دودرصد دربسته بندی های کمتراز یک کیلوگرم وبا رعایت کلیه شرایط استاندارد وضدعفونی شده وشرایط قابل قبول ومطلوب به بازارهای جهانی عرضه می شود . ۹۸ درصد بقیه به صورت فله ای ، درگونی یا کارتن وبسته بندی ۱۰ الی ۲۰ کیلویی با وضع نامطلوب وغیرمستحکم ، بدون رعایت شرایط استاندارد وبدون حک هیچ مشخصاتی از کالا برروی بسته ها به بازارهای جهانی ارسال می شود (حتی گاه ارسال به

بازارهای داخلی به علت نبود وسایل بسته بندی وکارتن ، درحلب های روغن نباتی صورت گرفته است ) . نکته جالب توجه اینکه درسال های اخیرکشورهای خریدار(شرکت های خارجی) سفارش خودرا برای محموله ها وبسته های بزرگ می دهند زیرا می خواهند ارزش افزوده قابل توجه را نصیب خود کنند . این شرکت ها بهترین خرمای صادراتی ایران (استعمران ) را که کلیه شاخص های خرمای درجه یک خوراکی را دارد ، به علت نا آشنایی وسرمایه گذاری

صادرکنندگان به عنوان خرمای درجه سه درمحموله های بزرگ خریداری وپس از فرآوری وبسته بندی های لوکس به قیمت های بالا به ممالک مصرف کننده می فروشند . حتی درسوپرمارکت های بعضی از کشورها مثل کانادا هردانه از خرمای درجه یک ایران را مانند شکلات دربسته بندی جذاب وزیبا به مصرف کننده

نهایی عرضه می کنند . درحالیکه ایران نام خودرا درردیف نخست تولید کنندگان خرما درجهان قرارداده ، کشورتونس که فقط یک دهم ایران خرما تولید می کند ، نام خودرا به عنوان یکی از کشورهای شاخص درزمینه فرآوری وبسته بندی آن ثبت کرده است . با یک محاسبه ساده می توان دریافت که چنانچه دراین زمینه سرمایه گذاری لازم صورت گیرد وخرمای صادراتی را دربسته های یک کیلویی ، ۸۰۰و۵۰۰و۲۰۰ گرمی با وضع مطلوب ورعایت کلیه نکات استاندارد وثبت

مشخصات کامل روی بسته ها وتبلیغات مناسب به بازارهای جهانی عرضه کنیم (۶) . نه تنها بازدهی سرمایه گذاری خیلی سریع حاصل می شود ، ضایعات به طورمحسوس کاهش می یابد ومنافع وارزش افزوده حاصل از آن نیز به نتاسب نصیب تولید کننده ، کارخانه داروصادرکننده ودرکل اقتصاد ملی می شود .
۶- ضایعات خرما درمراحل مختلف بازاررسانی :

ضایعات خرما به دودسته تقسیم می شود ضایعات ناشی از عوامل بیماری زا وعوامل غیربیماری زا . عوامل بیماری زا شامل مخمرها ، قارچ ها وباکتری هاست . عوامل غیربیماری زا شامل تیرگی رنگ خرما ، شیره دادن ، پیدایش وگسترش محل های تجمع قند ، از بین رفتن طعم ، خشک شدن ، لهیدگی وفساد وریزش درتأخیرهای برداشت ، حمل ، انبار، تبدیل وفرآوری ، ضدعفونی ، درجه بندی ، بسته بندی ومراحل اداری وقانونی درصدوروبه طورکلی ناکارآیی نظام بازاریابی است . هریک از علل ذکرشده سهم خاص ومتفاوتی درمیزان ضایعات ، انواع خرما با توجه به ماهیت ورقم خرما دارد . به طورمثال ۱۴ درصد از ضایعات خرمای

شاهانی جهرم ناشی از وضع نامناسب انبارهای شهرستان جهرم ورعایت نکردن اصول انبارداری است ، هشت درصد از ضایعات نیزناشی از برداشت نکردن به موقع ویا روش های برداشت نامناسب است .(۷) حتی برداشت زودتراز موعد نیزموجب نامرغوب شدن محصول وکاهش قیمت آن می شود . میزان رطوبت محصول را افزایش می دهد که به دلیل گرمای نسبی هوا درمنطقه ، محصول برداشت شده به سرعت درمعرض انواع بیماری ها قرارمی گیرد .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 24 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد