مقاله ارزیابی میزان عدم رضایت ساکنان محله ی نواب تهران از ارزش های کیفیت محیط شهری

word قابل ویرایش
20 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
افول ارزش های کیفیت محیط به ویژه در زمینه ی مؤلفه های محیطی ، از جمله مسائلی است که ساکنان محلات شهری در نواحی سکونتی خود با آن روبرو هستند. تاثیرات نامطلوب آن ها بر سلامت عمومی ساکنان نیازمند بررسی های علمی است .
این مقاله با هدف سنجش میزان عدم رضایت ساکنان محدوده ی نواب تهران از ۴عامل اجتماعی – محیطی (شامل مولفه های فقدان بهداشت محیط ، عدم احساس امنیت ، آلودگی صوتی و آلودگی هوا) صورت گرفت . حجم نمونه مطالعاتی شامل ٢٧٠ نفر بود که با تکنیک پرسشنامه ای مورد پیمایش قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد در محدوده مطالعاتی تمامی عوامل مورد نظر در مدل تجربی با میزان نارضایتی ساکنان از محیط سکونتی شان رابطه معنی داری دارد .(P< 0.5)
در مجموع میزان نارضایتی ساکنان نواب از مجموع عوامل مورد بررسی بالاتر از متوسط (۵<٣/۴١>١ با میانه نظری ٣) ارزیابی شد. میزان آزردگی ساکنان از تمامی عوامل مورد بررسی بیشتر از میانگین به دست آمد. بیشترین میزان نارضایتی ساکنان مربوط به احساس آزردگی از آلودگی هوا (٣>٢/٨٩>١ با میانه نظری ٢) و کمترین میزان ، مربوط به آزردگی از فقدان بهداشت محیط (٣>٢/٠٢>١ با میانه نظری ٢) است . همچنین در این بررسی میزان تاثیرگذاری سه متغیر مستقل جنس ، سن و طول مدت اقامت در محله بر روی میزان نارضایتی ، نتایج نشان داده و مشخص شد که هیچ کدام از این متغیرها بر ادراک احساس آزردگی ساکنان از عوامل مورد بررسی تاثیر گذار نبوده است (٠۵. <P).
کلیدواژه ها: مؤلفه های محیطی – نارضایتی – احساس آزردگی – ارزش های محیطی – پروژه نواب .

١-مقدمه :
امروزه اهمیت محیط های سکونتی به ویژه نواحی شهری به عنوان زیستگاه اصلی ساکنان افزایش یافته است افول ارزش های محیطی و قرار گیرفتن ساکنان با انواع آلودگی ها از جمله عواملی است که زمینه عدم رضایت مندی از این نواحی را فراهم می کند. به علاوه آگاهی از شدت اثرات نامطلوب این عوامل بر روی کیفیت زندگی و سلامت اشخاص ، بر اهمیت این مساله تاکید می کند. در این مقاله سعی بر آن است تا مجموعه عواملی که منجر به عدم رضایت مندی و احساس آزردگی ساکنان نواب از ناحیه سکونتی شان شده را شناسائی و به صورت کمی بیان گردد.
٢- بیان مسأله :
در پی رشد سریع شهرها بخشی از فضاهای شهری بخصوص بافت قدیم و یا مناطقی در اطراف شهرها که در اثر بافت های خودرو ایجاد شده اند، فرسوده شده و کیفیت زندگی در این مکان ها به شدت افول پیدا کرده است . این گونه فضاها که تعادل زیستی خود را از دست داده اند به عنوان بخش مساله دار شهری نمود پیدا کرده و لزوم مداخله در این گونه بافت ها با هدف ارتقاء کیفیت را اجتناب ناپذیر میکند. نمونه های بسیاری از این گونه مداخلات در بافت های فرسوده – مخروبه و نابسامان شهرهای ایران اجراء شده است که از جمله آنها میتوان به اقداماتی نظیر ساخت میدان در بافت کهن ، تخریب محله ها، تهیه نقشه های گذربندی، توسعه و اصلاح بعضی از معابر و … اشاره کرد. تجربه نشان داد که در بسیاری از این مداخلات ، توجه صرف به ابعاد کالبدی و یا اقتصادی طرح ها منجر به نادیده گرفتن سایر ابعاد تاثیرگذار در کیفیت محیط های سکونتی همچون ابعاد اجتماعی، فرهنگی، روان شناختی و … شده است . بیشتر کارشناسان با نگاه صرفا کمی و تکنیکی به مسائل شهرها از توجه به پیامدهای کیفی اقدامات غافل بوده اند. در حالی که مردم کمیت ها را کمتر درک کرده و جنبه های کیفی آن ها را میبینند؛ لذا کیفیـت محیط شهری با تـوجه توأم به جنبـه های کیـفی و کمی عناصر شهری و اجزای تشکیل دهنده ی آن ها نهفته است .
یکی از مباحثی که در سال های اخیر در ادبیات شهرسازی وارد شده و فقدان توجه به آن در مداخلات صورت گرفته در بافت های ناکارآمد شهری احساس میشود، کیفیت محیط و میزان رضایت مندی ساکنین از نواحی سکونتی میباشد. کیفیت محیط شهری یک مفهوم چند بعدی است و به عنوان یکی از ابعاد مهم کیفیت زندگی میتواند تاثیرات همه جانبه ای در زندگی شخص داشته باشد و با مفاهیمی همچون کیفیت مکان ، ادراک میزان رضایت و نارضایتی ساکنان از محیط های سکونتی و … اشتراکاتی داشته و در بسیاری از موارد به عنوان معانی مشابه قلمداد میشود.
بدین منظور سنجش کیفیت وضعیت فعلی محیط سکونتی در جریان مداخلات صورت گرفته در بافتی مساله دار، با شناسائی معیارهای موثر بر میزان ادراک کیفیت محیط و میزان اهمیت این معیارها نسبت به یکدیگر و سنجش نحوه ارزش گذاری به کیفیت های محیطی از سوی ساکنان با هدف اصلی ارتقاء کیفیت محیط در این محدوده ، سه فاز اجراء شده پروژه نواب به عنوان محدوده مطالعاتی انتخاب گردید. این پروژه در سال ١٣٧٣ اجراء شد. لزوم اجرای این طرح با هدف اتصال محور شمال به جنوب از طریق ارتقاء نقش و توان محور نواب ، لزوم بهسازی بافت فرسوده و فاقد کیفیت نواب را مطرح گردید. لیکن بر اساس مطالعات مقدماتی صورت گرفته به نظر میرسد که این محدوده از حداقل ارزش های محیطی یک محله شهری برخوردار نبوده و مداخلات صورت گرفته موجب کاهش شدید ارزش های سکونتی و اجتماعی آن شده است .
٣- پیشینه ی تحقیق :
از اواسط دهه ی ١٩۶٠ با شناخت بحران های محیطی، جامعه با افزایش آگاهی عمومی در مورد مشکلات مربوط به کیفیت محیط در مقیاس جهانی، شهر و محلات سکونتی روبرو شد. این آگاهی در پی افزایش تخریب های محیطی در طول سه دهه ی گذشته و با نمایان شدن مشکلات محیطی در مقیاس جهانی (هم چون تخریب لایه ازن ، افزایش اثرات گلخانه ای و …) و بروز بلایای در بزرگ که تعداد زیادی از مردم و نواحی سکونتی را تحت تاثیر قرار داده و همچنین آگاهی از تخریب و زوال محیط در مقیاس محلی به وجود آمد
همزمان با پدیدار شدن بحران های محیطی، کیفیت محیط به عنوان بخشی از مفهوم کلی کیفیت زندگی شناخته شد. این مفهوم به عنوان بازتاب همه جانبه احساس شخص از سلامتی، شامل همه ی عواملی که در رضایتمندی انسان نقش دارند، فرض شده است . در اولین کنفرانس هابیتات سازمان ملل در سال ١٩٧۶ مفهوم کیفیت محیط شهری برای اولین بار در یک مجمع رسمی بین المللی مطرح شد. در این کنفرانس کیفیت محیط را با برآورده کردن نیازهای اساسی انسان و عدالت اجتماعی مترادف دانستند . افزایش تعداد جمعیت در محیط های سکونتی در سال ٢٠٠٠ میلادی (بیش از ۵٠ درصد جمعیت جهان در نواحی شهری میزیسته اند)، توسعه کالبدی شهرها را در پی داشته و موجب بروز چالش هایی بین نظریه پردازان و استفاده کنندگان از محیط شهرها شد. این چالش ها عموما حول مفاهیم و مؤلفه های موثر بر کیفیت زندگی و به تبع آن کیفیت محیط شهراند. نظریه پردازان مسائل شهری معتقدند توجه صرفا کمی و تکنیکی به مسائل شهرها خطاست و تاکید بر جنبه های کیفی نیز بحث انگیز است . کیفیـت محیط شهری در تـوجه توأم به جنبـه های کیـفی و کمی عناصر شهری و اجزای تشکیل دهنده ی آن ها نهفته است .
فقدان توصیف جامع و دقیقی از کیفیت محیط در نواحی سکونتی که شامل مولفه های مهم آن باشد، کاملا مشهود است .
مطالعه روشمند کیفیت محیط موضوعی نسبتا جدید است . در این مورد مطالعات اولیه بیشتر به حواشی موضوع پرداخته اند در آمریکا تحقیقات گسترده ای از سال ١٩٨٣ تا کنون به منظور دستیابی به شاخص هایی برای ارتقای کیفیت محیط های سکونتی از طریق سیاستگذاریهای دولتی صورت گرفت . در کشورهایی همچون کانادا، فرانسه ، هلند، نروژ و انگلستان به منظور ارزیابی و ارتقای کیفیت محیط در مقیاس های ملی و محلی، شاخص ها و چشم اندازهایی در سیاستگذاریها و اهداف ملی در نظر گرفته شده است . شاخص های شکل گرفته بر پایه ی مطالعات اولیه بیشتر بر مبنای دیدگاه های تک بعدی و یک جانبه بر اساس نظرات کارشناسان بوده است . به تدریج مفهوم کیفیت محیط در نواحی سکونتی برای برنامه ریزان روشن تر از مفاهیم ناقص و یک جانبه دوره های قبلی شد.
بدین معنا دریافتند که کیفیت محیط های مسکونی شهری یک مفهوم سلسله مراتبی با ویژگی چندگانه است که باید در تعریف شاخص های آن مد نظر گرفته شود؛ به طوری که شاخص های کیفیت محیط میبایست معنای روشنی از این مفهوم را فراهم کنند. در یک مطالعه که توسط Lansing و Marans در سال ١٩۶٩ صورت گرفت ، رضایت مندی یکی از معیارهای کلیدی سنجش میزان کیفیت محیط مطرح شد. آنان کیفیت محیط را به صورت زیر تعریف کردند:((یک محیط با کیفیت بالا، احساس رفاه ورضایت مندی به جمعیتش را به واسطه ویژگیهائی که ممکن است فیزیکی، اجتماعی و یا سمبلیک باشد، منتقل میکند)). از دیدگاه پژوهشگران مختلفی رضایت مندی به عنوان یک معیار عام برای سنجش کیفیت محیط مطرح شده است
see, e.g Baba and Austin 1989 . Campbell, et al 1976 Christensen and Carp 1987 Davis and Davis 1981 Fine-Davis and Davis 1982 Gruber and Shelton 1987 Ha
مسائل محیطی از جنبه های گوناگون و در سطوح مختلفی از سطح جهانی تا محلی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است
از جمله مهم ترین سطوح مورد بررسی، سطح محلی (شامل واحد مسکونی و محیط زندگی افراد) میباشد که ساکنان در معرض انواع مختلفی از آلاینده های محیطی قرار دارند. در این سطح به اختلالاتی که برای زندگی انسان به وجود میآید، پرداخته میشود. افرادی که به صورت منظم در معرض این اختلالات قرار دارند، بر اهمیت این مساله تاکید کرده اند. ممکن است آسیب فیزیکی واقعی، محدود به سطح فردی باشد، اما مقیاس و فراوانی رخداد آثار، این موضوع را به یکی از مباحث اساسی محافظت محیطی تبدیل کرده است . به چنین آثار و تبعاتی، آزردگی اطلاق میشود. اثرات زیان آور سلامتی ناشی از تنزل محیطی در طیفی از آزردگی تا مرگ و میر متفاوت است . اگر چه آزار ناشی از تنزل کیفیت محیطی بر روی سلامتی شدتش بسیار کمتر از شیوع بیماریها و یا مرگ و میر است ، با وجود این ، به خاطر اینکه تعداد زیادی از مردم را تحت تأثیر قرار میدهد، موضوع نگران کننده ای است . به علاوه تاثیرات محیطی بر روی سلامت همگانی (عمومی) کمتر مورد توجه قرار گرفته است . کیفیت محیط های شهری توسط سنجش مجموعه عوامل مثبت و منفی تاثیرگذار در ادراک ساکنان قابل اندازه گیری است . در زمینه شناسائی مجموعه عوامل منفی تاثیر گذار در نارضایتی سکونتی ساکنان ، تحقیقات گسترده ای توسط محققان صورت گرفته است که در ادامه به بررسی آنها و تعریف شاخص های نارضایتی معطوف به محدوده مطالعاتی پرداخته میشود.
کیفیت محیط های محلی تنها توسط عوامل فیزیکی تعیین نمیشود، بلکه در کنار ویژگیهای فیزیکی، ویژگیهای روان شناختی، اجتماعی و ویژگیهای محیط ساخته شده نیز باید مورد بررسی قرار گیرد. مهم ترین ویژگیهای اجتماعی- روان – شناختی محیط های مسکونی عبارتند از: حس اجتماع ، ازدحام و شلوغی و مخاطرات امنیت اجتماعی. از خصوصیات محیط مصنوع ، دسترسی به امکانات و خدمات واحد همسایگی است . در کنار مخاطرات صنعتی، از مخاطراتی که اصطلاحا مخاطرات امنیت اجتماعی خوانده میشود نیز بحث شده است . از نمونه های این مخاطرات میتوان به دزدی، وندالیسم ، تجاوز و مورد حمله قرار گرفتن ، و یا حضور معتادان در واحد همسایگی اشاره کرد . یکی دیگر از مخاطرات امنیت به ترافیک مربوط میشود. همچنین میتوان از وجود انواع گوناگون آلودگی هوا (وجود ذرات معلق ، گرد و خاک، غبار و …)، آلودگی آب و خاک اشاره کرد. آثار آزارنده منابع تولید و انتشار بوی بد بر روی ساکنان محیط های مسکونی شهری به صورت وسیعی مورد مطالعه قرار گرفته است . از جمله منابع تولیدکننده بوی نامطبوع در محیط مسکونی شهری میتوان به آشغال ، زباله ، فاضلاب ، آب های سطحی و فضولات حیوانی اشاره کرد. وجود کارخانه های صنعتی بزرگ (شیمیایی، اتمی) که در زمینه حمل و نقل ، نگهداری و پردازش مواد خطرناک فعالیت دارند نیز از منابع عمده مخاطرات صنعتی می باشند .
در سال ١٩٩٠ پولس ، استگ و کوتر-کمرلینگ یک مطالعه از نمونه ۴٨٧ نفری ساکنان شهر گرونینگن انجام دادند. در این مطالعه از مخاطبان خواسته شد تا میزان رضایتمندیشان از منزل و واحد همسایگی فعلیشان را بیان کنند. نتایج نشان داد که در کل آزاردهنده ترین مشخصه های مسکونی عبارت بودند از بوی بد، آزردگی از فضولات حیوانی، مخاطرات امنیت اجتماعی، آزردگی از سروصدای همسایه ها، زباله ، آزردگی از سر و صدای ترافیک و وضعیت نامناسب نگهداری واحد همسایگی.
نتایج تحلیل عاملی امتیازهای آزردگی محیطهای سکونتی را در ۵دسته آزردگی از ترافیک ، وضعیت نگهداری آشغال واحد همسایگی، آزردگی از سروصدا، مخاطرات امنیت اجتماعی، و آزردگی از بوی بد طبقه بندی کرد روبین و همکارانش در سال ٢٠٠۶ مطالعه ای در فرانسه (٩٢۶ نفر) انجام دادند. آنها برای اندازه گیری آزردگیهای محیطی درک شده در محیط های شهری، یک مقیاس ساختند. این مقیاس همه ی وضعیت هایی را که بالقوه آزارنده بودند را شامل میشد. بر اساس نتایج حاصل از دسته بندی تحلیل عاملی، هفت عامل اصلی شامل احساس ناامنی، نارضایتی از حمل و نقل عمومی، ترافیک ، آزردگیهای محیطی، محدودیت استفاده از خودروی شخصی، رفتار غیرمدنی استفاده کنندگان از فضاهای عمومی، تراکم بالای جمعیت میباشند
دسته ای دیگر از اظهارنظرها به منابع به وجودآورنده اشکال گوناگون نارضایتی میپردازد. برای مثال ، منابع عمده ی آلودگی صوتی عبارتند از ترافیک جاده ای، قطارها، هواپیما و فعالیت صنعتی. هم چنین میتوان به وسائل درون خانه ، همسایه ها، و جوانان / بچه های در حال بازی اشاره کرد. در سطح سوم مدل تئوری سنجش کیفیت محیط (نمودار ١) از هفت عامل آزردگی محیطی یاد شده که در پایین ترین سطح (سطح ۴) آن مهم ترین منابع احساس نارضایتی ذکر گردیده است .

نمودار ١-مهمترین منابع احساس آزردگی در مدل تئوری ارزیابی کیفیت محیط سکونتی
۴-روش تحقیق .
میزان آزردگی ناشی از یک منبع خاص ، بستگی به فراوانی آن منبع ، وقوع ، شدت و دوام آن دارد. میزان آزردگی تجربه شده از سوی مردم را میتوان به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم اندازه گیری کرد .در روش مستقیم از مخاطب سوال میشود که چه میزان از موضوعات مورد بررسی اذیت میشود. در روش غیرمستقیم از ساکنان درخواست می گردد که یک منبع مشخص را بر اساس میزان تکرار، شدت و زمان استمرار آن ارزیابی کنند و بدین ترتیب حاصل مجموع ارزیابیهای مخاطبین معیار تخمینی برای کسب میزان احساس آزردگی ارائه میدهد.
در سنجش میزان آزردگی درک شده از سوی ساکنان نواب بر روی مؤلفه های آزاردهنده ی اجتماعی- محیطی از روش مستقیم به صورت طرح سئوالاتی راجع به اینکه چه میزان از آلودگی مورد نظر آزرده میشوند، استفاده شد. بدین ترتیب از مدل تئوری مطابق با نمودار ٢، در ۴مؤلفه (میزان آزردگی از عدم احساس امنیت ، فقدان بهداشت محیط ، آلودگی هوا و آلودگی صوتی) به صورت سلسله مراتبی در سه سطح استفاده شد و از ساکنان نواب درخواست گردید که میزان نارضایتی از فاکتورهای مورد نظر را در طیف لیکرت ۵گزینه ای از “خیلی

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 20 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد