مقاله اهمیت بافت تاریخی – فرهنگی در میزان موفقیت گردشگری تبریز ٢٠١٨

word قابل ویرایش
21 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
این عبارت را می توان در اکثر خیابان های تبریز مشاهده کرد. آیا می دانید تبریز ٢٠١٨ چیست ؟ سازمان کنفرانس اسلامی معروف به سازمان همکاری اسلامی طرحی را از سال ٢٠١۵ با نام معرفی شهر نمونه گردشگری کشورهای اسلامی کلید زد. در این طرح هر ساله شهری از کشورهای اسلامی به عنوان ” شهر نمونه گردشگری جهان اسلام ” معرفی میشود. در اولین معرفی شهر قدس فلسطین در سال ٢٠١۵، شهر قونیه ترکیه سال ٢٠١۶؛ و برای سال ٢٠١٧ نیز شهر مدینه عربستان به این عنوان انتخاب و در نهایت شهر تبریز به عنوان شهر نمونه گردشگری جهان اسلام در سال ٢٠١٨ انتخاب شد. همانطور که از عنوان مشخص است این انتخاب بر اساس فاکتورهای تاریخی، فرهنگی، دینی و مذهبی صورت گرفته است . توجه به شاخصه های مهم این عنوان اهمیت بسیاری دارد. طبیعتا گردشگران خارجی برای دیدن برج ها، مراکز خرید پیشرفته و مانند آنها به تبریز سفر نمیکنند. اگر چنین ملاکهایی وجود داشته باشد شهرهایی مانند دبی در صدر این انتخاب قرار دارند. مسلما توجه به پیشینه های تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، دینی و مذهبی مهمترین عامل توفیق در تبریز ٢٠١٨ است . تمامی برنامه ها و اقدامات انجام شده باید در مسیر معرفی داشته های تبریز انجام شود. تاریخ و تمدن تبریز مثال زدنی است و از جمله مواردی است که میتوان بر روی آن کار و به عنوان نقطه قوت از آن استفاده کرد. این نوشتار با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و مشاهده میدانی به بیان اهمیت فضاهای تاریخی – فرهنگی شهر تبریز و پتانسیل ها و محدودیت های موجود در این بخش از شهر است که میتواند نقش موثری در برنامه ریزی و مدیریت گردشگری این شهر داشته باشد. در نهایت راهبردهای نهایی در جهت توسعه گردشگری و پویایی فضای توریستی شهر تبریز ارائه میگردد.
واژگان کلیدی: گردشگری، گردشگری شهری، بافت های تاریخی – فرهنگی، تبریز ٢٠١٨
١.مقدمه
امروزه ، صنعت گردشگری در دنیا یکی از منابع مهم درآمد و درعین حال از عوامل موثر در تبادلات فرهنگی بین کشورهاست و به منزله گسترده ترین صنعت خدماتی جهان حائز جایگاه ویژه ای است . مطابق نظر سازمان جهانی گردشگری، گردشگری بزرگ ترین صنعت فعال در جهان است . هنگامی که یک جامعه به مقصد گردشگری تبدیل میشود، کیفیت زندگی، سیستم – های ارزشی، روابط خانوادگی،نگرش ها، آداب وسنن ، الگوهایرفتاری، و بسیاری از مولفه های دیگر اقتصادی، اجتماعی، و فرهنگی آن تحت تاثیر قرار میگیرد. از جمله این تاثیرات میتوان به افزایش جمعیت ، شلوغی، استفاده بیشتر از زیربناهای اقتصادی، بهبود اشتغال ، نوزایی هنرها و فنون محلی و فعالیت های فرهنگی سنتی، تاثیر بر میزان درآمدها، و یا فقر در جامعه اشاره کرد. گردشگری تاریخی از انواع بسیار مهم گردشگری در جهان امروز به شمار میرود که شامل دیدار از مناطق فرهنگی، تاریخی و باستانی، و جاذبه های قدیمی مانند جاذبه های هفتگانه جهان است . جاذبه های تاریخی شامل مکان های تاریخی و فرهنگی میشود که از نظر میراث فرهنگی اهمیت بسیاری دارند و به همین دلیل از نظر گردشگران بسیار جذاب و دیدنیاند.
سرزمین ایران با توجه به فرهنگ و تاریخ باستانی خود، که ریشه در تاریخ کهنسال این مرز و بوم دارد، و نیز آثار باستانی بسیار زیادی که در جایجای این کشور دیده میشود، در ردیف یکی از کشورهای مهم جهان به لحاظ جایگاه تاریخی،فرهنگی، و سایر جاذبه های گردشگری قرار گرفته است . ولی به دلیل بیتوجهی مسئولان امر و نیز ناکافی بودن آگاهیهای عمومی مردم از ارزش های تاریخی و فرهنگی خود باعث عدم پیشرفت در زمینه صنعت گردشگری شده است . بنابراین ، با توجه به فضاهای گردشگری و بالاخص مکان های گردشگری تاریخی و باستانی یکی از زمینه های شکوفایی گردشگری در شهرها فراهم خواهد شد. گردشگری شهری سرآمد انواع گردشگریها و پرمشتریترین آنهاست ؛ به طوری که با توجه به جایگاه ویژه شهر، در بسیاری از کشورهای موفق در این صنعت ، شهر پایه و اساس توسعه گردشگری است . ایجاد و توسعه فضاهای شهری مناسب ، بازسازی فضاهای متروک و مرده به قصد زنده کردن جنبه های کهن جامعه از جمله آثار توسعه گردشگری در فضاهای شهری است . فضاهای گردشگری شهری در شهرهای معاصر را می توان به دو دسته تقسیم کرد.
١.فضاهای مدرن یا جدید: نظیر پارکها، مراکز فروش مدرن ، فرهنگسراها، میادین و پلاژها.
٢.فضاهای سنتی: نظیر بازارها، امامزاده ها، گورستان ها، باغ ها، مساجد و سایر اماکن تاریخی.
فضای توریستی شهر تبریز در گروه دوم قرار میگیرد. در واقع این شهر به دلیل داشتن جاذبه های متنوع مثل موزه ها، بناهاییادبود، مقبره ها، پارکها، سالن تئاتر و معماری های منحصر به فرد و تاریخی و مکان های مربوط به حوادث مهم و افراد مشهور، از دیرباز دیار آشنای جهانگردان ، سفرنامه نویسان ، تجار و طالبان علم بوده است سفرنامه های متعدد جهانگردان مسلمان و شرق شناسان غربی حکایت از جایگاه والای جغرافیایی، فرهنگی و تاریخی این سرزمین دارد. اما تا به حال شهر تبریز نتوانسته از مواهب اقتصادی و فرهنگی توریسم به نحو شایسته ای استفاده کند.
در واقع شناخت و بررسی فضای توریستی این شهر می تواند نقش موثری در ساماندهی و برنامه ریزی فضاهای توریستی متناسب با شرایط اجتماعی، طبیعی و فرهنگی و استفاده از ظرفیت های موجود داشته باشد.
٢.اهمیت و ضرورت تحقیق
امروزه گردشگری فراتر از یک صنعت به مثابه یک پدیده پویای جهانی و اجتماعی دارای پیچیدگیهای خاص خویش است
هم اکنون بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان ، گردشگری را بهترین راه اعتلای فرهنگ ، ایجاد تفاهم بین المللی و دستیابی به درآمدهای سرشار اقتصادی میدانند در واقع مهم ترین هدف توسعه گردشگری داخلی و خارجی، توسعه اقتصادی – اجتماعی نواحی مقصد است اهمیت سیر و سفر و گردشگری در تعالی فرهنگی و تفاهم بین المللی سبب شده که مجمع عمومی سازمان ملل متحد، روز ٢٩ سپتامبر هر سال را روز جهانی گردشگری اعلام کند. لذا جابه جایی و حرکت انسان ها، به جز تاثیرات فرهنگی و روحی ثمرات اقتصادی عظیمی به بار میآورد توسعه گردشگری در شهر تبریز می تواند
منافع زیر را در بر داشته باشد:
١.توسعه زیرساخت ها، حمل و نقل ، انرژی و ارتباطات .
٢.فراهم آوردن زمینه مناسب برای توسعه و حمایت از صنایع .
٣.جذب سرمایه های داخلی و خارجی به صورت مستقیم و غیر مستقیم .
۴. هموارسازی بستر مناسب برای افزایش درآمد ملی، توسعه فرصت های شغلی و ایجاد تحول مثبت در سایر بخش های اقتصادی.
۵.بهبود استانداردهای زندگی
رسیدن تبریز به جایگاه مناسب در گردشگری نیازمند توجه همه بخش های دولتی، سازمان های مرتبط با گردشگری و بخش خصوصی به این صنعت است . لذا توجه به گردشگری شهری، میتواند نقش موثری در توسعه شهرها و نواحی داشته باشد.
٣.گردشگری شهری
در طی تاریخ ، شهرها کانون توجه فعالیت های مرتبط با گردشگری ازجمله اسکان ، تفریح ، و سایر تسهیلات و خدمات برای گردشگران بوده است . بنابراین ، بیشتر فعالیت های مرتبط با گردشگری در شهرها از جمله کلانشهرهای بزرگ متمرکز شده است و گردشگری شهری به منزله مهم ترین و باارزش ترین بخش گردشگری مورد توجه مجامع دانشگاهی قرار گرفته است به تازگی، گردشگری شهری به دلیل رشد سریع اقتصادی و افزایش درآمدها، به ویژه در کشورهای آسیایی و افزایش رقابت بین کشورها برای بازاریابی توریسم از اهمیت ویژه ای برخوردار است . امروزه ، تخمین زده میشود توریسم ۶ درصد صادرات کالاها و خدمات جهان را به خود اختصاص میدهد نواحی شهری به علت جاذبه های تاریخی و فرهنگی، اغلب مقاصد گردشگری مهمی محسوب میشوند. شهرها معمولا جاذبه های متنوع و بزرگی همچون موزه ها، بناهای یادبود، سالن های تئاتر، استادیوم های ورزشی، پارکها، مراکز خرید، و مکان های تاریخی دارند که جاذب گردشگرند شهرها هم به منزله محل توریست فرست و هم به منزله مقصد توریست پذیر محسوب میشوند. بیشتر شهرها و به ویژه شهرهای قدیمی و پایتخت ها این چنین نقشی را دارند امروزه ، گردشگری شهری را یکی از عوامل توسعه اقتصادی، اجتماعی، و رفاهی شهر و شهرنشینان میدانند
در توریسم شهری، عوامل متعددی میتواند زمینه ساز جذب توریسم شود که وجود آداب و سنن میتواند یکی از این عوامل باشد با این اوصاف ، مراکز شهری به علت تجمع نهادهای مدنی و زیرساخت های اجتماعی میتوانند محل مناسبی برای جذب و جلب گردشگران داخلی و خارجی محسوب شوند. اهمیت این نوع گردشگری، زمانی که با تاریخ و تمدن یا شرایط ویژه طبیعی آن ناحیه همراه شود، دوچندان شده و با برنامه ریزیهای مناسب و بجا به آسانی توانایی تبدیل شدن به قطب بزرگ گردشگری را خواهد داشت
امروزه ، شهرها یکی از مقاصد پربیننده گردشگری جهان اند که هر ساله پذیرای میلیون ها نفر گردشگرند.
گردشگری شهری امروزه به صورت یک فعالیت مهم درآمده که جریان کارها، اقدام های اجتماعی، و تغییرات فضایی چشمگیری را شکل میدهد فضاهای شهری، به ویژه محدوده بافت های تاریخی و قدیمی، به علت وجود جاذبه های نوستالژیک ، معماری، فرهنگی، و بناهایارزشمندی که نمادی از شرایط اقتصادی، اعتقادی، و اجتماعی آن دوران است ، از مقاصد مهم گردشگری به شمار می روند
۴.عوامل موثر بر جذب گردشگر شهری
نمودار١: عوامل موثر بر جذب گردشگر. ماخذ: نگارندگان
۵.شهرهای تاریخی- فرهنگی
شهرها از نظر گردشگری انواع مختلفی دارند:مثل ، شهرهای زیارتی (مذهبی)، فرهنگی – تاریخی، شهرهای درمانی، آسایشگاهی، شهرهای ساحلی و…. شهر تبریز به دلیل داشتن منابع تاریخی و فرهنگی فراوان ، مرکزیت اداری، درمانی، موقعیت جغرافیایی و اقلیم در گروه شهرهای تاریخی – فرهنگی قرار میگیرد.
شهرهای تاریخی و فرهنگی با دارا بودن شواهد و ارزش های والای فرهنگی، جزئی از هویت اجتماعی و شناسنامه ملی هر قوم و کشور محسوب میشوند. این کالبد باید به عنوان یادگاری از گذشته و پیشینه جمعی ما، به مثابه گنجینه ای ارزشمند و به عنوان یک سرمایه فرهنگی محفوظ باقی بماند. به عبارتی، ثروتی به میراث مانده و امانتی ارزشمند است که نیازمند توجه و تاکید خاص است از سویی ارزش های شهرهای تاریخی را نباید صرفا منحصر به ارزش تاریخی و فرهنگی آنها دانست .
بافت های کهن جزئی از پیکره و بدنه شهرها هستند و دارای ارزش های کالبدی، عملکردی و اقتصادیاند. که با قابلیت ها و توان های بالقوه خود یک سرمایه اقتصادی نیز محسوب میشود فضای گردشگری شهرهای تاریخی و فرهنگی با مسائل و تنگناهای خاصی روبه رو هستند؛ زیرا عواملی نظیر بافت های تاریخی، معماری، مساله حفاظت و میراث فرهنگی، سنت ها و عرف اجتماعی مردم و انبوه گردشگران و نظارت دولت و مجامع بین المللی و افکار عمومی جامعه ، برنامه ریزی و اجرای آن را در این فضاها مشکل کرده است . شهرهای تاریخی هم به مثابه سایر شهرها، نیازمند به زیر ساخت های شهری بوده و بعضا بیش از سایر شهرها نیازمند آن هستند، به طوری که باید علاوه بر ساکنان شهری، گردشگران را هم از امکانات و خدمات شهری بهره – مند سازد. از همین جهت است که نوعی تقابل و دوگانگی در برنامه ریزی چنین شهرهایی دیده میشود. از یک سو ما نیازمند
به توسعه شهری و امکانات و خدمات شهری بیش از ساکنان شهری هستیم ، و از سوی دیگر هویت و بافت تاریخی شهر باید حفظ گردد. از یک سو باید از تخریب و فرسودگی شهر و آثار و جاذبه های شهری جلوگیری کنیم و از سوی دیگر پذیرای انبوه گردشگران باشیم
بافت های تاریخی با توسعه فعالیت ها و فضاهای گردشگری در حفظ بناها و عناصر تاریخی خود موفق میشوند و حضور روز و شب شهروندان و گردشگران را امکان پذیر میسازند. حضور مردم ، جوانان و نوجوانان ، جشن ها، برپایی نمایش ها و معرفی هر آنچه مظهر تنوع فرهنگی و قومی یک ملت با تاریخ هزاران ساله است . تمام این جلوه ها در رشد و ارتقای فرهنگ و دانش یک شهر موثر است . در چنین فضاهایی، زمینه ساز رشد صنعت گردشگری و جذب گردشگران داخلی و خارجی است . از این رو اقتصاد مرکز شهر با صنعت و فعالیت های گردشگری شکل میگیرد و حیاتی تازه مییابد
مهم ترین قابلیت های بافت تاریخی شهر تبریز از نظر گردشگری عبارتند از:
١.موقعیت مکانی مناسب و استقرار در مرکز شهر.
٢.همجواری با مراکز تجاری و خدماتی و اداری شهر.
٣.دارابودن پتانسیل و قابلیت های بالقوه و سرمایه گذاری اقتصادی و فرهنگی.
۴.دارابودن منابع خدماتی، تاسیساتی و تجهیزات شهری.
۵.امکان بهره برداری مناسب از قابلیت ها و توان های بالقوه در این بخش .
۶.دارابودن سرمایه ها و ارزش های گرانقدر تاریخی، فرهنگی و توریستی.
۶.محدوده مورد مطالعه
منطقه تاریخی- فرهنگی تبریز که با ۴٢١ هکتار وسعت ، ٣ درصد از مساحت کل شهر را در بر گرفته است ، از شمال به خیابان شمس تبریزی، از سمت شرق به خیابان ثقه الاسلام ، از شمال شرق به دانشسرا، از جنوب به خیابان قاضی طباطبایی، از جنوب – غربی به شریعتی و از جانب غرب به خیابان فلسطین محدود میشود. به سبب ویژگیهای تاریخی آن ، نیز استقرار آن در بخش مرکزی شهر تبریز (یکی از کلانشهرهای کشور) به عنوان محدوده مورد مطالعه در نظر گرفته شده است . این بخش از شهر در حقیقت شامل محدوده ای است که در آن ساختار و قسمت عمده اجزا و عناصر تشکیل دهنده آن اعم از ابنیه ، فضاها و گذرها دست نخورده باقیمانده و دارای ارزش تاریخی شهرسازی و معماری میباشد. در این بافت ، ابنیه ، فضاها و عناصر واجد ارزش توانسته اند به صورت مجموعه ای به هم پیوسته و ساختار واحد درآیند شهر تبریز براساس مصوبه شورایعالی معماری و شهرسازی ایران به عنوان یکی از شش شهر تاریخی و فرهنگی کشور به ثبت رسیده است
تصویر١: محدوده منطقه تاریخی- فرهنگی تبریز
٧.انواع جاذبه های گردشگری
جاذبه های گردشگری عمده ترین عامل جذب گردشگر یا ایجاد فضای گردشگری است . جاذبه ها را میتوان در دو سطح مورد شناسایی قرار داد:
١،٧.جاذبه های مهیا:جاذبه های مهیا شامل عوامل طبیعی از قبیل آب و هوای خوش ، مناظرمطلوب ، امکان ماهیگیری، دریانوردی، اسکی روی آب ، آب های گرم معدنی ، امکان کوهنوردی و اسکی، شکار و… میباشد
٢،٧.جاذبه های نامهیا:جاذبه های نامهیا به عواملی گفته میشود که به دست بشر ساخته میشود و از آنها برای جلب گردشگران استفاده میشود. مانند موزه ها، آثار باستانی و تاریخی، نمایشگاه ها، فستیوال ها و غیره
اما جاذبه های تاریخی– فرهنگی در بخش جاذبه های نامهیا قرار میگیرد که خود در ۵ مقوله قابل بررسی است :
١.جاذبه های مذهبی مثل مساجد، کلیساها، معابد، مدارس دینی، مقبره ها و زیارتگاه ها.
٢.جاذبه های شهری مثل پل ها، کاروانسراها، حمام ها، بازارها و تکیه ها.
٣.جاذبه های نظامی مثل دژها، رزمگاه ها، قلعه ها و برج و باروها.
۴.جاذبه های مسکونی مثل عمارت ها، قصرها، باغ ها و منازل شخصی.
۵.جاذبه های ناملموس فرهنگی
٨.جاذبه های گردشگری شهر تبریز
پس با توجه به مطالب گفته شده ، جاذبه های تاریخی – فرهنگی شهر تبریز در بخش جاذبه های نامهیا قرار میگیرد که در این قسمت بررسی میشود:
١،٨.جاذبه های مذهبی تبریز:مسجد جامع (مجموعه پنج مسجد بزرگ و تاریخی)، مسجد کبود، مسجد ظهیریه ، مسجد اوچ گوزلی (سه چشمه )، مقبره الشعرا، مقبره دوکمال ، بقعه صاحب الامر، کلیسای ارامنه به نام مریم مقدس ، مدرسه صادقیه ، مدرسه اکبریه و…
٢،٨.جاذبه های شهری:مجموعه بازار تبریز، بازار امیر، تیمچه مظفریه ، ائل گلی، پل های تاریخی بر روی مهران رود (پل آجی – چای، پل سنگی، پل قاری) و کاروانسراهای موجود در شهر

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 21 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد