مقاله بررسی اثرات اقتصادی ، اجتماعی و زیست محیطی مالیات سبز در خراسان رضوی

word قابل ویرایش
24 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
8700 تومان

*** این فایل شامل تعدادی فرمول می باشد و در سایت قابل نمایش نیست ***

بررسی اثرات اقتصادی ، اجتماعی و زیست محیطی مالیات سبز در خراسان رضوی
چکیده
آلودگی هوای شهری یکی از بزرگ ترین پیامدهای شهرنشینی می باشد که در نتیجه آن ، هر روز بر تعداد افرادی که بر اثر ناراحتی های تنفسی ، قلبی و ریوی ، جان خود را از دست می دهند، افزوده می شود. چگونگی تولید و استفاده از حامل های انرژی در بخش های مختلف مصرف کننده ، از عوامل مؤثر در ایجاد آلودگی محیط زیست در مقیاس محلی ، منطقه ای و بین المللی می باشد. بر همین اساس ، توجه به میزان انتشار گازهای آلاینده و گلخانه ای و بررسی روند تغییرات آنها ابزاری مناسب جهت برنامه ریزی و سیاست گذاری لازم برای کاهش آثار و تبعات منفی مصرف انرژی را فراهم می آورد. در این مقاله ، با استفاده از اطلاعات جدول داده – ستانده سال ۱۳۸۰ خراسان رضوی و مدل تعادل عمومی محاسباتی و نیز میزان انتشارگازهای آلاینده و گلخانه ای ناشی از مصرف انرژی ، اثرات اقتصادی ، رفاهی و زیست محیطی اعمال مالیات سبز مورد بررسی قرار گرفته است . نتایج به دست آمده حاکی از آن است که با وضع مالیات بر سوخت ، تقاضای واسطه ای و مصرفی سوخت های فسیلی کاهش می یابد. در همه سناریوها با لحاظ اثر مثبت کاهش آلودگی ، تغییرات رفاه مثبت بوده و میزان آن با افزایش نرخ مالیات افزایش می یابد، به عبارتی مالیات صعودی بر سوخت های فسیلی پیشنهاد می شود. بالاترین نرخ رشد رفاه با لحاظ اثرات زیست محیطی ، نرخ مالیات ۱۵% (سناریوی چهارم ) می باشد که در این نرخ ، با کاهش مصرف سوخت و حذف آلاینده های شاخص سلامتی جامعه و گرمایش محیط رفاه به ترتیب ۰.۰۹۶% و ۴.۶% افزایش می یابد.
واژگان کلیدی : مالیات سبز، آلودگی هوا، رفاه ، مدل تعادل عمومی قابل محاسبه ، خراسان رضوی .

مقدمه
آلودگی هوای شهری یکی از بزرگ ترین پیامدهای شهرنشینی می باشد که در نتیجه آن هر روز بر تعداد افرادی که بر اثر ناراحتی های تنفسی ، قلبی و ریوی ، جان خود را از دست می دهند، افزوده می شود. شهر مشهد از جمله کلان شهرهای ایران است که مانند سایر کلان شهرها، مبتلا به شرایط و مسائل خاص خود می باشد. این شهر به دلیل کثرت آلاینده ها و منابع آلوده کننده هوا، در ردیف هفتم شهرهای آلوده کشور قرار دارد (شهرداری مشهد، ۱۳۸۸). از طرفی بخش انرژی یکی از زیربناهای توسعه هرکشور بشمار می آید. این بخش از مرحله تولید تا مصرف ، موجب نشر بسیاری از آلاینده های زیست محیطی می گردد. در مراحل اکتشاف ، استخراج ، بهره برداری ، انتقال ، تبدیل ، توزیع و مصرف حامل های محتلف انرژی ، انواع آلودگی های آب ، خاک، هوا و صدا تولید می شود که هریک دارای اثرات خاص خود بر روی انسان و محیط زیست می باشد. اما مهم ترین آلودگی بخش انرژی مربوط به آلودگی هوا در اثر احتراق سوخت های فسیلی می باشد (ترازنامه انرژی ، ۱۳۸۰).
مالیات سبز یا مالیات های زیست محیطی بر انواع آلودگی های محیط زیستی اعمال می شود و نه تنها کارایی را خدشه دار نمی کند، بلکه به دلیل کاهش هزینه های ناشی از آلودگی ، فایده اجتماعی را نیز افزایش می دهد. مالیات سبز بر تولیدکننده آلودگی وضع می شود. دریافت این نوع مالیات از کارخانجات و کسانی که باعث آلودگی محیط زیست می شوند، علاوه بر این که باعث کاهش آلودگی محیط زیست می شود، می تواند به عنوان یک منبع درآمدی برای دولت در این زمینه به حساب آید، از طرفی ، جمع آوری این نوع مالیات باعث کاهش هزینه های زیست محیطی و ثبات اقتصادی نیز می گردد (پژویان و امین رشتی ، ۱۳۸۶). یکی از انواع مالیات سبز، مالیات زیست محیطی غیرمستقیم است که بر انواع نهاده های تولیدی و یا کالاهای مصرفی که استفاده از آنها به نوعی با آسیب زیست محیطی همراه است ، وضع می شود؛ از جمله مالیات بر مواد سوختی ، مالیات بر انواع کود شیمیایی ، روغن ها، حشره کش ها، فرآورده های نفتی و پلاستیک ها. مزیت مالیات غیرمستقیم نسبت به مالیات های مستقیم در این است که اخذ مالیات از کالاهای زیان آور نسبت به اخذ مالیات از آلاینده ها که نیاز به سنجش میزان انتشار آلودگی دارد، آسان تر و کاربردی تر است (شکوه ، ۱۳۸۸).
در این مطالعه با درنظرگرفتن مالیات برسوخت های فسیلی به عنوان مالیات سبز، اثرات اقتصادی ، رفاهی و زیست محیطی این نوع مالیات در بخش های مختلف در خراسان رضوی مورد بررسی قرارگرفته است . در ادامه پس از مروری کلی بر پیشینه این مالیات ، اثرات مالیات بر سوخت در ابعاد مختلف زیست محیطی بررسی می گردد و ضمن بررسی تغییرات آلاینده های مهم ، تأثیر آن بر شاخص های اقتصادی ، زیست محیطی و رفاهی در خراسان رضوی بررسی و ارزیابی خواهد شد.
پیشینه پژوهش
در یک نگاه اجمالی می توان گفت ادبیات زیست محیطی و بطور اخص مالیات های سبز در دو دهه اخیر رشد قابل توجهی را داشته و نظر اقتصاددانان را به خود جلب نموده است . اگرچه مطالعات داخلی محدودتری در این زمینه وجود دارد، اما در این ارتباط مطالعات خارجی از تنوع گسترده ای برخوردار است . به طور خلاصه به مواردی از آنها اشاره می شود:
هاون بی و شورتل ۱ (۲۰۰۵)، با بررسی پیامدهای رفاهی اصلاح مالیات سبز در اقتصادهای باز کوچک برای پنسیلوانیا، در یک مدل تعادل عمومی محاسبه پذیر، پیامدهای احتمالی جانشینی مالیات های کربن را با مالیات های متداول شبیه سازی کرد.
نامبرده نتایج عددی روی پیامدهای رفاهی مصرف کننده ، عرضه و تقاضای عوامل و کالاها، تقاضای صادرات و واردات را با سه سناریو عدم تحرک عوامل ، تحرک عوامل بدون تابع خسارت زیست محیطی و تحرک عوامل با تابع خسارت زیست محیطی برای مالیات محلی و ملی کربن را بررسی کرد. طبق نتایج بدست آمده مجموع سودهای رفاهی از ۳ اثر، پیگو، بازسازی درآمد مالیاتی و اثر متقابل مالیاتی از زیان های رفاهی آنها بالاتر است و در نتیجه مالیات های زیست محیطی باعث افزایش رفاه می گردند.
آنونی موس ۲ (۲۰۰۴)، در مطالعه ی “توسعه مالیات سبز” بیان کرده که مالیات سبز باعث ایجاد سود مضاعف به سه شکل ضعیف ، متوسط و قوی می شود. در مدل تعادل عمومی که برای سنجش تأثیر مالیات سبز استفاده نمود، به این نتیجه رسید که مالیات سبز باعث سود مضاعف قوی نمی شود و در واقع ، مالیات سبز باعث هیچ نوع کاهشی در مشکلات زیست محیطی و بیکاری نمی شود.
هیل ۳ (۱۹۹۸)، به بررسی هزینه دست یافتن به کاهش آلودگی در نتیجه استفاده از مالیات های زیست محیطی و هم چنین هزینه بخشودگی مالیات با محدودیت اشتغال و بدون آن پرداخت . نتایج نشان داد که کاهش انتشار CO٢ بین ۵ تا ۲۵ درصد می تواند هزینه را تا بیش از ۹ درصد در هنگامی که از مالیات زیست محیطی به جای دیگر مالیات ها استفاده می شود، کاهش دهد. هم چنین انتقال بخشودگی مالیاتی از صنایع معینی نیز، می تواند هزینه را کاهش دهد. علاوه بر این ، انتقال معافیت های مالیاتی بر انتشار دیگر گازها مانند SO2 و NO٢ تأثیر خواهد گذاشت که این باعث کاهش آلودگی می گردد.
لیانگ و همکاران ۴ (۱۹۹۸)، در مطالعه ای اثرات مالیات سبز را روی درآمد ملی ، رفاه اجتماعی و کیفیت زیست محیطی را با دو طرح مالیاتی (مالیات های یکسان و مالیات های متفاوت منطقه ای ) بررسی کردند. آنها با مدل تعادل عمومی (محاسبه پذیر) چند منطقه ای و چندبخشی ،کاهش مصرف کودشیمیایی را با هدف کاهش سطح آلودگی آب را اندازه گرفتند. نتایج بررسی آنها با تعیین اثرات مالیات کود بر بخش کود، درآمد ملی ، رفاه اجتماعی ، نشان می دهدکه با نرخ مالیات ۵۰۰ % به منظور تغییر ۳ درصد کاهش مصرف کود به عنوان نهاده ی واسطه ، درآمد ملی ۰.۱ درصد افزایش می یابد. علاوه براین ، کیفیت زیست محیطی ۳ درصد بهبود می یابد؛ اگر رابطه خطی بین تغییر در کود و بهبود کیفیت زیست محیطی وجود داشته باشد.
روش تحقیق
امروزه مدل های تعادل عمومی برای تحلیل دامنه گسترده ای از مسائل اقتصادی در کشورهای توسعه یافته یا در حال توسعه تدوین می شود، این مدل ها بسیار انعطاف پذیر بوده و با در نظرگرفتن قانون والراس در بازارها، توانایی زیادی برای در برگرفتن مباحث مختلف اقتصادی دارند. مزیت بزرگ این مدل این است که به اقتصاددانان اجازه می دهد اثرات تغییرات سیاستی و یا عوامل برون زا را در چارچوب سیستمی که با تمام بخش های اقتصادی و کل جهان در ارتباط است ، بررسی و تحلیل کنند. در بین مدل های حل عددی ، مدلهای تعادل عمومی قابل محاسبه به طور گسترده ای توسط سازمان های ملی و بین المللی برای تحلیل سیاست های اقتصادی در سطوح بخشی و کل اقتصاد مورد استفاده قرار می گیرند. مزیت اصلی مدل های تعادل عمومی قابل محاسبه این است که عکس العمل های متقابل بازاری مربوط به قیمت را سازگار با سطح خرد نمایش می دهد. این موضوع ، مدل های تعادل عمومی قابل محاسبه (CGE) را به عنوان یک ابزار استاندارد در تحلیل های کمی دخالت های سیاست گذاری در حوزه های زیادی نظیر سیاست مالی ، سیاست تجاری و سیاست زیست محیطی تبدیل نموده است .
مبانی نظری
اثرات اقتصادی مالیات سبز
در این مطالعه مشابه مطالعات بورینگر و رادرفورد۶ (۱۹۹۷ و۲۰۰۲)؛ هیل ۷(۱۹۹۸)؛ لاباندیرا و همکاران ۸ (۲۰۰۴) و بورینگر و همکاران ۹ (۲۰۰۲)، کالاها و خدمات به دو گروه کلی ، سوخت های فسیلی (E) و سایرکالاها (یا غیرسوخت ) (NE) تقسیم شده است . هر دو گروه با استفاده از تکنولوژی تولید خاص آن گروه ، تولید شده و دارای تابع تولیدی هستند که تولید را به عوامل تولید وابسته می کند. عوامل تولید توسط خانوارها عرضه شده و در پروسه ی تولید، درآمد حاصل به صاحبان عوامل تولید برمی گردد. هر تولیدکننده به بیشینه کردن سود خود که عبارت از تفاوت درآمد ناشی از فروش محصول و هزینه ناشی از خرید عوامل تولید و کالاهای واسطه ای است ، می پردازد. کالاهای غیرسوخت با استفاده از عوامل اولیه ، سوخت و نهاده های واسطه ای تولید می شود. محصول در بازارهای رقابت کامل فروخته می شود و تولیدکننده بر اساس تئوری اقتصاد خرد نئوکلاسیک استاندارد رفتار می کند و سودش را با قیمت های مشخصی که از بازار می گیرد، حداکثر می کند. تکنولوژی تولید در همه بخش ها بازده ثابت نسبت به مقیاس را ارائه می کند و با کشش جانشینی ثابت (CES)، تابع تولید مشخص می شود.
برای تولید کالاهای سوخت ، فرض شده تنها عوامل تولید (نیروی کار و سرمایه ) بکار می رود (توجه : شرح پارامترها، مجموعه ها و متغیرهای معادلات ذیل در پیوست ۱ آمده است ).
کالاهای داخلی می تواند صادر یا با کالاهای وارداتی ترکیب شده وکالای نهایی هر بخش را ایجاد کند. بنگاه ، این عمل را با استفاده از یک تابع انتقال انجام می دهد. این تابع خصوصیاتی شبیه تابع تولید با کشش جانشینی ثابت دارد، اما آن را تابع انتقال با کشش ثابت می نامند. کالای عرضه شده در داخل (از کالای ساخته شده داخلی یعنی با کالای وارداتی ترکیب شده و کالای نهایی (آرمینگتون ) را ایجاد می کند.

کالاهای نهایی ساخته شده یا به عنوان مواد اولیه در تولید همان کالا یا کالاهای دیگر به کار می رود (جدول داده – ستانده ) و یا به مصرف نهایی می رسند.
در تولید کالاهای غیرسوخت در یک تابع لئونتیف ۱۳، ترکیب ارزش افزوده و نهاده های انرژی با مواد اولیه غیر انرژی ترکیب می شوند. به عبارتی ، تولیدکنندگان کالای واسطه ای غیرانرژی An و ترکیب کل کالاهای سوخت و عوامل اولیه یعنی (KLE)S برای هربخش را در نسبت ثابت بکار می گیرند. بنابراین تابع تولید، یک تابع لئونتیف در نظرگرفته می شود.

خود می تواند به صورت تابعی CES، از ارزش افزوده و کالای مرکب انرژی ترکیب شود،

در سطح دیگر، ارزش افزوده هر بخش تولیدی تنها می تواند به صورت تابعی CES از عوامل تولید (نیروی کار و سرمایه )
تولید شود (رابطه ۳).

کالای مرکب انرژی نیز به صورت تابعی CES از گاز (EG) و فرآورده های نفتی (EO) تولید می شود.

قید تولید: در شرایط رقابت کامل سود اقتصادی صفر است . بنابراین ، قیمت هرواحد تولید یک کالا از هزینه واحد آن کوچکتر خواهد بود. این قید بیانگر تعادل بین قیمت نهاده با هزینه تولید است وقتی مالیات برنهاده ها وضع می شود.

قید تولید : در شرایط رقابت کامل سود اقتصادی صفر است . بنابراین ، قیمت هر واحد تولید یک کالا از هزینه واحد ان کوچکتر خواهد بود . این قید بیانگر تعادل بین قیمت نهاده با هزینه تولید است وقتی مالیات بر نهاده ها وضع میشود .
قید عرضه : این قید هزینه عرضه به بازار فروش را بیان می کند. وقتی واردات جانشین کامل باشند، هزینه تولید نباید
کمتر از قیمت فروش باشد و وقتی کالا آرمینگتون است ، هزینه عرضه نباید کمتر از قیمت فروش باشد.

برای محاسبه تقاضای سوخت های فسیلی (گاز طبیعی و فرآورده های نفتی )، مجموع عرضه داخلی سوخت (تولید داخل منهای صادرات به خارج ) به اضافه واردات آن از خارج کشور محاسبه شده است .
. اثرات زیست محیطی و رفاه
برای بررسی اثر اجتماعی مالیات سبز، تأثیر مالیات سبز بر رفاه جامعه مورد بررسی قرارگرفته است . اگر رفاه جامعه بدون درنظرگرفتن آلودگی مدنظر باشد، با محاسبه تغییرات مالیات بر مطلوبیت ناشی از مصرف ، تغییرات رفاه بررسی و محاسبه شده است . رفاه تابعی از مصرف یا فراغت در نظرگرفته شده است . از طرفی ، به دلیل در دسترس نبودن اطلاعات فراغت ، رفاه یا مطلوبیت مصرف کننده تنها ناشی از مصرف است که به دو صورت مصرف نهایی و پس انداز صرف می شود. مصرف نهایی خود به صورت دو گروه مصرف کالاهای انرژی و غیر انرژی است .

مصرف کننده همانطورکه در معادله (۱۰) آمده است ، با کشش جانشینی ثابت ، ترکیبی از کالاهای مرکب غیرانرژی (E ) و کالاهای مرکب انرژی (E) را انتخاب می کند. در مرحله بعد تصمیم می گیرد به چه میزان روی کالاهای مختلف انرژی و به چه میزان بر روی کالاهای غیرانرژی متفاوت با کشش جانشینی ثابت خرج کند. به عبارتی ، کالاهای غیرانرژی و انرژی هرکدام در آشیانه دیگری به شکل توابع CES بصورت زیر باهم ترکیب می شوند. معادلات ذیل به ترتیب بیانگر کالای مرکب غیرانرژی و انرژی می باشند.

در این مطالعه یک مصرف کننده فرض شده است . درآمد این مصرف کننده شامل درآمدهای ناشی از عرضه نیروی کار و درآمدهای ناشی از سرمایه آنهاست و هم چنین شامل پرداخت های انتقالی به آنها نیز می شود (رابطه ۶). تغییرات مالیات سبز هم به صورت مالیات مصرفی و هم به صورت مالیات بر نهاده در نظرگرفته شده است ؛ پرداختی بنگاه ها از این دو طریق مدنظر می باشد. هم چنین فرض می شود پس اندازی وجود ندارد و مصرف کننده تمام درآمد خود را هزینه می کند.
قید مصرف : هزینه هر واحد مطلوبیت بستگی به قیمت کالای انرژی و غیرانرژی دارد (عرضه برای مصرف باید از تقاضای مصرفی بیشتر باشد).

تراز درآمد: درآمد مصرف کننده تماماً برای ارزش عرضه کالاهای مرکب مصرفی خرج می شود (بورینگر و رادرفورد، .(۱۹۹۷

برای درنظرگرفتن اثرات زیست محیطی مالیات سبز، باید جزء دومی به تابع مطلوبیت اضافه شود تا بیانگر این اثرات باشد. آلودگی را می توان کالایی فرض کرد که مطلوبیت را کاهش می دهد. لذا با کاهش آلودگی می توان میزان مطلوبیت را افزایش داد. اگر فرض شود مطلوبیت حاصل از مصرف و عدم مطلوبیت ۱۴حاصل از آلودگی هوا، جدایی پذیر باشند، در این صورت تابع مطلوبیت کل (یا رفاه کل ) W را می توان به صورت زیر نوشت .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 24 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد