مقاله پیاده راهسازی در بافت تاریخی شهرها (نمونه موردی: خیابان امام خمینی شهر سیرجان )

word قابل ویرایش
24 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

خلاصه
استفاده عمده از فضاهای شهری به خصوص خیابان ها در نیم قرن گذشته ، سلطه بی چون و چرای اتومبیل در شهرها بوده است ،که مسائل و مشکلات عمده ای نظیر حجم زیاد ترافیک ، آلودگی های زیست محیطی، تداخل پیاده و سواره ،تغییر الگوهای رفتاری، عدم درک صحیح از فضاهای شهری مورد استفاده و بسیاری مشکلات دیگر را به وجود آورده است
.سرانجام باعث آلودگی و ناامنی در شهرها شده و زندگی شهرنشینی را مورد تهاجم قرار داده است . در شهرهای امروزی که به تمام معنا در قلمرو وسایل نقلیه ی موتوری قرار گرفته اند، عابر پیاده مورد کم توجهی قرار گرفته است و پیاده فاقد جایگاهی در خور و شایسته در نظام حمل ونقل و ترافیک است ، به گونه ای که میتوان از آن به ،بعد گمشده عنصر شهری، نام برد.لذا مبحث ایمنی تردد ، برنامه ریزی عابر پیاده و توجه به پیاده روی به عنوان یک سیستم حمل ونقل پویا و پایدار شهری در اولویت فعالیت های برنامه ریزان و طراحان شهری قرار گرفته است . برنامه ریزی و طراحی فضاهای اختصاصی جهت عبور عابر پیاده ، امروزه به خاطر توجه بیشتر به بعد انسان به عنوان عنصر اصلی حیات بخش شهرها در فضاهای شهری ضروری می باشد.
خیابان امام خمینی ، یک خیابان ویژه می باشد که به جهت قرارگیری در مرکز تاریخی سیرجان ، نزدیکی به بسیاری از عناصر ارزشمند معماری (بازار سیرجان ، مسجد جامع و …) و نیز به دلیل نقش آن به عنوان محور اصلی شهر، از جایگاه ویژه ای برخوردار است . این محور به دلیل حضور وسایل نقلیه ، بیشتر نقش یک محور عبوری را ایفا کرده ، بنابراین حضور پیاده و برقراری روابط اجتماعی قوی در این خیابان کمتر شده است .
در این پژوهش هدف اصلی تقویت حرکت پیاده ، ساماندهی حرکت سواره و پیاده به منظور به حداقل رساندن تداخلات ، ایجاد محیطی ایمن ، سالم و مطلوب با امکانات مناسب جهت رفاه عابرین و حل مشکلات موجود از طریق ایجاد پیاده راه می باشد.بنابراین سعی شده تا از نتایج مربوط به آمارهای رسمی، مبانی نظری و دیدگاه اندیشمندان و تجارب داخلی و خارجی از یک طرف و نتایج حاصل از پرسشنامه و مصاحبه با اهالی بومی و عابرین و مسئولین از طرف دیگر، در بیین و تحلیل فرضیه ها استفاده گردد .
واژگان کلیدی : بافت تاریخی ، پیاده راهسازی ،خیابان ،شهر سیرجان
مقدمه
وجود شهر و فضای شهری، معلول خواسته های انسان است . بنابراین شهر باید پاسخگوی نیازهای جسمی، روحی و روانی انسان باشد؛ اما گاهی تصورات غلط برنامه ریزان و طراحان ، منجر به اشتباه گرفتن جای علت و معلول می شود و انسان را در محیط ساخته شده خویش ، اسیر و زندانی دیدگاه های نا بجای خود می کند. از این روی یکی از نقایص عمده شهرسازی معاصر جهان ، سرسپردگی بیش از حد آن به نیازهای حرکت سواره و غفلت از حفظ و ساماندهی فضاهای پیاده و حرکت پیاده است . مسیرهای پیاده به عنوان معابری با بالاترین حد نقش اجتماعی که در آنها تسلط کامل با عابر پیاده بوده ، ابزاری برای فعالیت جمعی محسوب می شوند و کیفیت محیطی را بالا برده و سلامت اجتماعی را تقویت می کنند.
بیان مسئله
تا قبل از انقلاب صنعتی، اندازه و تناسبات عناصر شکل دهنده شهر، برمبنای مقیاس انسانی و الگوی جابه جاییها نیز بر اساس حرکت فرد پیاده بود؛ یعنی او اندازه و فاصله ها را تعیین میکرد (قریب ، ١٨:١٣٨٣ ). این نوع جابه جایی، هزاران سال تجربه شده و در واقع ، حرکت عابر پیاده ، ساختار سکونتگاهها را شکل می داده است . زیباترین مراکز قدیمی شهرهای متمدن نیز شاهدی بر این مدعاست . (کنفلاخر، ١٧:١٣٨٧-١۶ ). با شروع انقلاب صنعتی و به دنبال آن حاکمیت تفکر مدرنیسم و به ویژه مطرح شدن تئوری « شهر مناسب با اتومبیل شخصی » از نقش و اهمیت فضاهای پیاده کاسته شد و به مرور فرد پیاده ، جایگاه و اولویت خود را در فضای شهری از دست داد. از سوی دیگر، سیاستهای منطقه بندی و تفکیک عملکردها و کاربریهای شهری در دوران شهرسازی مدرن ، باعث از دست رفتن پویایی و حیات شهرها شد که حاصل آن وجود شهرهایی با تقسیم مناطق همگن ، جدایی طبقات اجتماعی از یکدیگر و حذف فعالیتهای متنوع از شهر بود که نتیجه ای جز از میان رفتن سرزندگی و حیات بخشهای مرکزی شهرها نداشت (عباسزادگان ، ١٣٨٣: ۴٠ ). این روند در بسیاری از شهرهای دنیا سبب بروز مسائل و مشکلات بیشمار و از آن میان ، تضییع امکانات و منابع طبیعی، افول فعالیتهای مراکز شهری، بویژه مراکز سنتی، افزایش تعداد تصادفات شهری، انزواگزینی انسان و به طورکلی، بیماریهای ناشی از ماشینیزم شد.(محمدزاده ،١٢٢:١٣٧۴)
در مراکز کهن شهری ایران ، به رغم وجود شبکه های معابر پیاده گسترده و منحصر به فرد، نظیر راسته ها و گذرهای بافت قدیم ، به دلیل حاکمیت نگرش مدرنیستی به فضاهای شهری و سلطه بی قید و شرط اتومبیل ، چندان توجهی به مقوله احیا و ساماندهی آنها نشده و اغلب این شبکه ها و فضاهای ارزشمند بی آنکه جایگاه روشنی در میان عملکردهای شهری داشته باشند، در چارچوب طراحیهای با بینش محدود و برونزا، مقهور و مهجور مانده اند و درست به همین دلیل (از دست رفتن عملکردها )، دوران رو به زوال خود را طی مینمایند. این مراکز به سبب آنکه بر پایه مقیاسهای انسانی و با حرکت کند پدید آدمسدته ر اسندی، سحرضیع وربه اتوقیمبمیت ل قورباحنیرکشت دن رکیاع لبدبه هاعیوباان ارازولش ین گذعاشمتل ه آتنخهاریانب جامپیدکره سمنت سجم بافته ، ا فای ق نموده و تامین سلطه تدریجی حرکت سواره بر فضاها و معابر شهری ایران ، برنامه ریزی و طراحی شهری را از مقیاسها و نیازهای انسان پیاده دور ساخته و در نتیجه ، از ارزشها و جاذبه های اجتماعی و فرهنگی فضاهای شهری کاسته است . تداوم چنین روندی باعث شده ، حیات مدنی فضاهای شهری به دلیل تحمیل مدرنیزاسیون از بالا، سیطره حاکمیت سیاسی، تقابل تاریخی با اسسنت ت کوه مباوحیژصل درآمن ر،کمزدش رن،تسه واریه بنارتمپایام د،ه کسم لطرنه دارودف.ا د سرزندگی و شاط شود. شهر س رجان هم کی ز شهرهای ایرا ن با وجود قرارگیری خیابان امام خمینی در ساختار اصلی شهر، قدرت و سابقه طولانی، ارتباط آسان با مرکز شهر، وجود عناصر تاریخی در مجاورت آن ، وجود بازار مهم شهر در منطقه ، ، وجود خاطره تاریخی و عملکرد هویتی و یادمانی برخی ابنیه و فضاهای موجود در محدوده مورد مطالعه ، اما امروزه در این محور در دوران اخیر، به دنبال توسعه مداوم شهرها، الگوی «سازمان فضایی شهر» دگرگون شده و زنجیره زندگی در شهر سنتی از هم گسیخته است که مشکلات زیر را در پی
دارد :
١. فرسودگی شدید کالبدی ؛
٢. ایمن نبودن بافت در مقابل حوادث غیر مترقبه ؛
٣. اغتشاش و بی نظمی بصری ؛
۴. وجود تضاد در منطقه بین ابنیه باارزش از یک طرف و نامتجانس بودن ساکنین از طرف دیگر که تهدیدی جدی در تداوم حیات محور است ؛
۵. ناامنی اجتماعی در منطقه به لحاظ رواج بزه و تبهکاری ؛
۶. کاهش گرایش به سکونت در منطقه و مهاجرت افراد تهیدست و کم درآمد به این بافت ها و محلات مجاور.
به طور کلی، محور دچار نوعی بی هویتی شده است که کیفیت زندگی را برای ساکنین نامطلوب ساخته است و سایرین نیز مجبور به استفاده از محور جهت رفع نیازهای تجاری، فرهنگی و … خود میباشند.ترافیک نیز در ساعات اوج بسیار بالاست .
نادیده انگاشتن این معضلات ،باعث از رونق افتادن بخش های تجاری در محدوده ، خروج مردم از بافت و فروش منازل و مغازه هاو کاهش سطح کیفیت زندگی ساکنین محیط شده و فرصت ها و قابلیت های محور را نیز برای تقویت هویت و سیمای عمومی شهر و منطقه ، تبدیل به مرکز فعالیت منطقه ، توسعه خدمات گردشگری، جذب سرمایه گذاری، نوسازی بافت و … به هدر خواهد داد.
انجام پیاده راهسازی با هدف احیای بافت وایجاد انسجام در محور و حفظ تداوم فرهنگی – تاریخی شهر سیرجان ، موجب نروعمی پساایزدنادیکه فمضحایل ی ب-راوجتانموااعع یفعاخلویات دهابویداکجه مداعین و فشضکاهاگییرشیهرخایطرمعهناایی جخموعیراادسرت ب.عد زمان ، بازمییابند و مک ن ها ی
٣- اهمیت موضوع :
با وجود گذشت چندین دهه از جنبش پیاده گستری در سایر کشورها، طراحی مسیرهای پیاده با عنوان «پیاده سازی محورهای تاریخی » هنوز مبحثی نو در کشور ما به شمار می آید و متاسفانه ، به جز مطالعات بسیار محدود، اقدامی جدی در این زمینه صورت نگرفته است . این غفلت در عمر کوتاه شهرسازی ایران ، نه تنها در عرصه مطالعات نظری ، بلکه در برنامه ریزی و طراحی شهری نیز دیده می شود، چرا که تاکنون معابر پیاده در روال رایج شهرسازی ایران ، نه به عنوان بخشی مستقل از فضای شهری، بلکه به منزله تابعی از حرکت سواره به شمار رفته و برنامه ریزی برای اتومبیل همواره بر برنامه ریزی انسان مقدم بوده است . از این رو، برنامه ریزی و طراحی مسیرهای پیاده ، از جمله اقدامات ضروری و با اهمیتی است که میتواند در احیای مرکز شهر سیرجان موثر واقع شود. در این زمینه ، از اقدامات ارزشمند در جهت حفظ هویت و ارتقای کیفیت محیطی بافت تاریخی شهر سیرجان ، احداث محورهای پیاده در مرکز شهر است .
اهمیت و ضرورت انجام این تحقیق عبارتند از:
١. وجود مراکز مهم فعال تجاری – خدماتی در پیرامون آن ؛
٢. بخشی از مهم ترین محور ارتباطی-کارکردی شهر سیرجان ؛
٣. تردد و مراجعه بسیار زیاد مردم ؛
۴. قرارگیری در محدوده بافت تاریخی شهر و در نتیجه امکان احیا خاطره ذهنی شهروندان از این محور؛
عدم یکپارچگی این محورتاریخی متأثر از رفت وآمد وسایل نقلیه و همچنین نادیده گرفتن قانونمندی ها در کالبد و نما باعث شده روحیه فضا، وضعیتی آشفته به خود بگیرد و همچنین باعث از هم گسیختگی این بافت و کم رنگ شدن خاطره جمعی آن می شود. از این رو، احیا بافت با در نظر گرفتن اصول طراحی در بافت قدیم و انسجام دوباره عناصر از طریق ایجاد مسیر پیاده راه و انسجام در کالبد و جداره ها، چه از لحاظ بصری و چه از لحاظ ادراکی، از اهمیت وضروریات این پژوهش است .
۴- اهداف تحقیق
با توجه به ماهیت پیچیده نظام شهری سیرجان ، تلاش برای رسیدن به طراحی شهری در جهت احیا ساختار اصلی شهر با تکیه بر رونق مجدد فضای شهری و تقویت هویت شهری در محور با پیوند فضایی – کالبدی و ایجاد وحدت بصری در محور موردنظر ، هدف اصلی این پژوهش است . از این طریق ، نوعی خوانایی در سیمای کلی شهر سیرجان پدیدار خواهد شد.
اهداف تحقیق حاضر شامل موارد زیراست :
١. بررسی و شناخت خاستگاه مکانی محورهای پیاده در مرکز شهر سیرجان در خیابان امام خمینی؛
٢. بررسی و شناخت محورهای پیاده به عنوان بستر کالبدی حیات مدنی و تعاملات اجتماعی در شهر سیرجان در خیابان امام خمینی؛
٣. حفظ هویت شهر و تقویت حس تعلق به شهروندان سیرجانی به این بافت و خیابان ؛
۴. انجام طراحی شهری با ارائه سه بعدی برای احیاء بافت به صورت منسجم ؛
۵. بازگرداندن ساکنین اصیل منطقه و تشویق آنان برای زندگی در محله های سابق خود ؛
۶. ایجاد فعالیت و عملکرد ویژه در این محور.
۵- سوالات تحقیق
١- آیا رویکرد پیاده گستری و کاهش مسیر سواره رو، تأثیری در انسجام بافت و تقویت خاطره ذهنی دارد؟
٢- آیا ایجاد بستر جدید جهت فعالیت ها در محدوده مورد مطالعه ،علاوه بر پیوستگی و تداوم بافت در سرزندگی و نشاط آن نیز مؤثر است ؟
۶- فرضیات تحقیق
١.به نظر می رسد انسجام بافت تاریخی شهر، به دلیل استفاده از اتومبیل و ضعف پیاده روی، تضعیف شده است
٢.به نظر می رسد ایجاد بستر جدید برای فعالیت ها در محدوده مورد مطالعه با توجه به رویکرد همسو با پیاده راه سازی ، علاوه بر پیوستگی و تداوم بافت ، در سرزندگی و نشاط آن نیز تاثیر خواهد داشت .
٧- روش تحقیق
در این مطالعه پس از درک ضرورت احداث پیاده راه در امتداد بناهای تاریخی به منظور حفاظت از آنها و ارائه تعریف و تاریخچه ای از پیاده راه ها، تمرکز بر ارائه مولفه های کیفی مورد توجه برای طراحی مطلوب اینگونه فضاهای شهری می باشد. بدین منظور ابتدا مبانی نظری پیرامون کیفیت خیابان به عنوان یکی از فضاهای شهری مطلوب به طور عام مورد بررسی قرار گرفته ، همزمان با لحاظ کردن میزان جذابیت پیاده راه ها به ویژه در اطراف بناهای تاریخی برای گردشگران به بررسی و تحلیل نمونه های داخلی و خارجی پرداخته شده که منجر به استخراج اصول طرتحی این گونه محورها شده است.
٧-١ مرحلۀ توصیفی : در این روش با استفاده از پژوهش میدانی – مشاهده ای و اسنادی، در سه مرحله ،که در مرحله اول به توصیف استان کرمان و شهر سیرجان می پردازیم .در مرحله دوم ویژگیهای بافت تاریخی را به
عنوان جزئی از شهر سیرجان بررسی میکنیم و در مرحله اخر با توجه به بررسی های انجام شده محدوده مورد مطالعه را انتخاب می کنیم . در واقع در این روش ،به بررسی شرایط موجود و واقعی پرداخته و مسائل و شرایط موجود را بررسی می کنیم .
الف ) کرمان پهناورترین استان ایران است . استان کرمان در جنوب شرقی ایران قرار گرفته جمعیت این استان در سال ١٣٩٠ برابر با ٢٫٩٣٨٫٩٨٨ نفر بوده است و مرکز آن ،کلانشهر کرمان است .
ب ) موقعیت شهر سیرجان که در میانه راه ارتباطی بندرعباس – تهران قرار گرفته به آن ویژگی منحصر به فرد بخشیده است . وسعت این شهرستان ١٨۴٨١ کیلومتر مربع است .سیرجان در ١٨۶ کیلومتری شهر کرمان قرار دارد .از شمال به شهرستان های کرمان و رفسنجان از جنوب به بافت و حاجی آباد از مشرق به شهرستان های بم و از مغرب به نیریز فارس محدود است .
شکل ١،موقعیت
ج )معرفی بافت تاریخی سیرجان :
محدوده منطقه تاریخی سیرجان که اولین هسته شکل گیری شهر است در مرکز آن قرار دارد. این محدوده را شبکه های اصلی ارتباطی با کل شهر پیوند می دهند. عبور یکی از خیابان های اصلی شهر (خیابان امام خمینی) نیز از درون بافت تاریخی و تقاطع آن با بلوار دکتر صادقی و خیابان شریعتی، ارتباط قوی شهر را با منطقه تاریخی نشان می دهد.
وجود بازار و نفوذ تجاری ها به داخل بافت مسکونی، کارکرد تجاری این محدوده را افزایش داده است .مجموعه بازار و فضاهای شهری با ارزش مجاور آن ( مسجد جامع ، بادگیرهای چپقی و …) پیکره ای را تشکیل می دهند که می توان از آن به عنوان ستون فقرات شهری نام برد.عملکرد این پیکره علی رغم اهمیت زیاد آن در حال حاضر دچار ضعف و ناهماهنگی است .
ومد)حنادمعحوردیفه ه یمسخوه ریابان طه ارمحییخ،رجیاخنن ییابااست ام.ام غالخب مینکایربرازی چهاهایرراه مساتشقکرذردیر ستاایمت یداتن جارانیقلامب ی ابساشت د؛. کعه لاووه اقع بر دکراربمرنیطقته جایرک ی کاربری هایی نظیر خدماتی و اداری نظیر بانک سپه و بازار سیرجان و همجواری با مسجد جامع سیرجان را نیز در خود
جای داده است .علاوه بر آن مغازه های زیادی در اطراف سایت میباشد که این سایت را عملا به قطب تجاری می تواند تبدیل کند.
شکل ٢، محدوده طراحی
شکل ٣ ، مقطع عرضی خیابان امام خمینی
٧-٢- مرحلۀ علی : بررسی عوامل وعناصرطبیعی وانسانی موثر در بافت قدیم باپژوهش میدانی در این مرحله
پس از درک کاستی ها و مشکلات مربوط به بافت تاریخی شهر سیرجان ،مخصوصا خیابان امام خمینی به بررسی این کاستی ها پرداخته و با استفاده از روش اسنادی به نتیجه گیری در رابطه با علل مشکلات خیابان امام در بافت تاریخی شهر سیرجان اقدام میشود.
الف ) بناهای فرسوده و نامناسب : قدمت و عمر بالای بناهای موجود در این منطقه مخصوصا بناهای واقع در بر خیابان امام ، محدودیت های قانونی ساخت و ساز و مصالح بکار رفته در این بناها، منجر به تخریب واحدهای مسکونی شده است .
شکل ۴ شکل ۵
ب ) عمده ترین مسائل در زمینه حمل و نقل در خیابان امام عبارتند از:
– نابسامانی وضع سواره رو؛
– نابسامانی پیاده روها؛
– فقدان شبکه ارتباطی لازم برای تأمین احتیاجات
– وجود مغازه های تجاری که در ایجاد ترافیک موثر است .
– دسترسی نامناسب .
شکل ۶
ج ) معماری نامناسب پیاده روها و مبلمان شهری

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 24 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد